Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz
Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz
Hala, widok od ul. Zygmunta Augusta
Forma prawna spółka akcyjna
Data założenia 1851
Lokalizacja 85-082 Bydgoszcz
ul. Zygmunta Augusta 11
email pesa@pesa.pl
Siedziba Bydgoszcz
Numer KRS 0000036552
Prezes Tomasz Zaboklicki
Branża tabor kolejowy
Zatrudnienie 2815 (2013 rok)[1]
Kapitał zakładowy 5 392 900,00 PLN
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz
Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz
Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz
Ziemia 53°08′11,5″N 17°59′32,5″E/53,136528 17,992361Na mapach: 53°08′11,5″N 17°59′32,5″E/53,136528 17,992361
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz – polska firma z siedzibą w Bydgoszczy produkująca oraz remontująca pojazdy szynowe dla transportu kolejowego (m.in. lokomotywy, zespoły trakcyjne, wagony) jak i miejskiego (tramwaje).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wersja wagonu spalinowego rodziny 214M, budowana od 2001 roku
Szerokotorowy wagon spalinowy 620M produkowany od 2004 roku
13WE Mazovia – pierwszy EZT wyprodukowany w Bydgoszczy
Jedna z odmian SZT rodziny 218M, powstającej od 2005 roku
308B – jedyny typ wagonu elektrycznego jaki powstawał w fabrykach Pesy, budowany był w latach 2005-2007
121N Tramicus – pierwszy tramwaj zbudowany w Pesie Bydgoszcz, powstał w 2006 roku
EZT 15WE Acatus wyprodukowany dla Urzędu Marszałkowskiego województwa łódzkiego w 2006 r.
219M – trójczłonowy SZT produkowany od 2007 roku
Sześcioczłonowy 27WEb Elf – najdłuższy wyprodukowany pociąg Pesa
Jeden ze 186 tramwajów 120Na Swing zamówionych do Warszawy
Spalinowy Link zakupiony przez České dráhy

Okres pruski[edytuj | edytuj kod]

Firma powstała w 1851 jako Warsztat Naprawczy Kolei Wschodniej (Reparaturbetrieb der östlichen Eisenbahn). Zlokalizowano je przy stacji Bydgoszcz Główna, naprzeciw pierwszego dworca, zbudowanego w tym samym roku. Na początku była to parowozownia i kuźnia. Jednak już w 1855 oddano do użytku budynek administracyjny, a w 1856 halę naprawy parowozów. Dalsza rozbudowa i przebudowa warsztatów naprawczych Kolei Wschodnich miała miejsce w latach 60., 70. i 80. XIX wieku. W tym okresie m.in. zbudowano nową kuźnię, warzelnię pokostu, nową halę naprawy parowozów na 44 stanowiska oraz halę naprawy wagonów, przebudowano także pomieszczenia dla blacharni, lakierni, kuźni miedzianej oraz warsztatów – naprawczego tendrów i budowy zwrotnic. W 1867 oddano do użytku tunel prowadzący od obecnej ulicy Zygmunta Augusta do warsztatów naprawczych, przebiegający pod torami kolejowymi.

Rozwój warsztatów naprawczych powodował, że zajmowały one coraz większy obszar. Początkowo był to 1 hektar. Na początku XX wieku było to już 17 ha[2].

Pozycja bydgoskich warsztatów naprawczych w systemie organizacyjnym pruskich kolei państwowych ulegała częstej zmianie. Gdy warsztaty powstały, w drugiej połowie XIX wieku, były podporządkowane Dyrekcji Kolei Wschodniej w Bydgoszczy. W 1874 podlegały one Komisji Kolejowej Kolei Wschodniej również z siedzibą w Bydgoszczy, by 2 lata później powrócić pod Dyrekcję Kolei Wschodniej[3].

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Po 1920 Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego przemianowano na PKP Warsztaty Główne I klasy, podlegające Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej w Gdańsku, a od 1 października 1933 – DOKP w Toruniu. W okresie międzywojennym zakład bydgoski był jednym z 13 kolejowych warsztatów głównych w Polsce, z czego 6 było I klasy (w tym bydgoski), a 7 II klasy. Zakłady w Bydgoszczy pod względem liczby pracowników fizycznych oraz wysokości budżetu zajmowały drugie miejsce po Poznaniu.

W latach 20. XX w. zakład dotkliwie odczuł odpływ pracowników narodowości niemieckiej (1500 osób), który został uzupełniony Polakami, w tym reemigrantami z Westfalii i Nadrenii.

Pierwszym naczelnikiem zakładów został F. Hoffmann, który wchodził w skład polskiej komisji przejmującej Zakłady z rąk Niemców w dniu 20 stycznia 1920. Kolejnymi zostali: inż. Osiński (1923-1926), inż. R. Szmidt (1926-1937) i mgr inż. Jan Rupiński (1937-1939)[3].

Okres okupacji[edytuj | edytuj kod]

Działania wojenne kampanii wrześniowej 1939 nie wyrządziły większych szkód warsztatom kolejowym. Po ich przejęciu przez administrację niemiecką otrzymały one nazwę: Kolejowy Warsztat Naprawczy Rzeszy Bydgoszcz (Reichsbahnausbesserungswerk Bromberg). Wszystkie stanowiska kierownicze obsadzono Niemcami, przy czym w charakterze majstrów i brygadzistów zatrudnieni byli w większości volksdeutsche. Polscy robotnicy zmuszani byli do pracy dwuzmianowej, której czas wynosił około 10 godzin dla każdej zmiany. W czasie okupacji profil pracy produkcyjnej zakładów nie uległ zmianie. W warsztatach prowadzono remonty parowozów i wagonów towarowych.

Zakłady nie poniosły większych strat materialnych podczas działań wojennych związanych z wyzwalaniem miasta. Polscy robotnicy poprzez działania sabotażowe uniemożliwili odjazd do Rzeszy transportów ze zdemontowanymi maszynami i urządzeniami produkcyjnymi oraz uratowali przez wysadzeniem mostów kolejowych a przede wszystkim mostu Królowej Jadwigi[3].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu miasta powrócono do nazwy z 1939 – PKP Warsztaty Główne I kl. oraz przywrócono funkcję naczelnika mgr. inż. Janowi Rupińskiemu.

Poważne zmiany w strukturze i organizacji zakładu nastąpiły po 1950 w związku z centralizacją gospodarczą kraju. Warsztaty przemianowano na Zakłady Naprawcze Parowozów i Wagonów nr 13 w Bydgoszczy. W wyniku dalszych zmian przyjęły one ostateczną nazwę Przedsiębiorstwo Państwowe Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Bydgoszczy.

W latach 40. i 50. XX w. przystąpiono do rozbudowy obiektów fabrycznych i budowy nowych. Wybudowano m.in. kotlarnię, acetylenownię, modelarnię i magazyn modeli, armaturownię, remizę straży pożarnej, magazyny, a także hotel pracowniczy. W latach 1961-1973 wybudowano nową hydrofornię, przychodnię lekarską, stołówkę, dom kultury (budynek ten rozebrano w lipcu 2011 w związku z budową linii tramwajowej na ul. Zygmunta Augusta)[potrzebne źródło] i rozbudowano budynek zarządu. 10 grudnia 1975 dokonano pierwszego spustu żeliwa w nowoczesnej, pracującej do dziś odlewni żeliwa. Do 1970 wyremontowano łącznie 14.701 parowozów i 272.494 wagonów towarowych. Ostatni naprawiony parowóz opuścił zakład 18 października 1985 (w sumie dokonano w okresie powojennym 20.297 napraw parowozów). W 1977 przyjęto do naprawy pierwszą lokomotywę spalinową, zaś naprawy elektrycznych zespołów trakcyjnych (EN57) rozpoczęto w 1990.

W okresie PRL-u, podobnie jak w okresach wcześniejszych, ZNTK należał do największych pracodawców w Bydgoszczy. 28 listopada 1981 poświęcono sztandar Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność, która odgrywała dużą rolę w regionie. Związek liczył kilka tysięcy członków, a w jego skład weszło również kierownictwo zakładu. Komisja brała udział we wszystkich akcjach ogólnokrajowych – tzw. „przestojach" – organizowanych przez NSZZ „Solidarność". W 1981 Komisja gościła w zakładowym Domu Kultury przewodniczącego NSZZ „Solidarność" Lecha Wałęsę. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 członków Zarządu internowano, a Milicja oraz SB skonfiskowały całe mienie Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność". Przedstawiciel Komisji Zakładowej w Zarządzie Regionu został zmuszony do emigracji z kraju.

W 1982 zakład, podobnie jak inne ZNTK w kraju, został wcielony w struktury PKP w celu ich zmilitaryzowania. W 1984 zmieniono nazwę na PKP Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego im. Obrońców Bydgoszczy[3].

Okres po 1990 roku[edytuj | edytuj kod]

Przemiany ustrojowe w 1989 spowodowały, że zakład został zmuszony do podjęcia kroków zmierzających do znalezienia swego miejsca w nowej sytuacji gospodarczej kraju. 24 lipca 1991 ZNTK Bydgoszcz wydzielono ze struktur PKP, tworząc samodzielne przedsiębiorstwo, które rozpoczęło naprawy wagonów pasażerskich dla PKP oraz wagonów Warszawskiej Kolei Dojazdowej. Nawiązano również współpracę z partnerami zagranicznymi z Litwy (1994), Białorusi (1996), Niemiec (1999), Ukrainy i Rosji (2000)).

2 listopada 1995 przedsiębiorstwo przekształcono w spółkę akcyjną Skarbu Państwa, a w 1996 akcje spółki wniesiono do narodowych funduszy inwestycyjnych.

W 1998 nastąpiła głęboka reorganizacja i restrukturyzacja zakładu. W oparciu o majątek przedsiębiorstwa wydzielono samodzielne firmy w formie spółek[3]. 17 sierpnia 2001 uchwałą Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółka przyjęła nową nazwę: Pojazdy Szynowe Pesa Bydgoszcz Spółka Akcyjna Holding[4]. Powodem była chęć zmiany wizerunku firmy, dla której najważniejszym celem stała się budowa, a dopiero na drugim miejscu modernizacja i naprawa taboru[3].

Od 2001 ożywiono współpracę z dyrekcją generalną kolei ukraińskich oraz kolejami litewskimi – w Wilnie powstała spółka z większościowym udziałem bydgoskiej firmy, której zadaniem są remonty lokomotyw dla kolei litewskich. W tym samym roku przedsiębiorstwo jako pierwsze w kraju rozpoczęło produkcję spalinowych wagonów silnikowych do przewozów regionalnych i aglomeracyjnych, które uzyskały nagrody na Międzynarodowych Targach Kolejowych oraz pierwszą nagrodę przyznawaną przez Polską Izbę Producentów Urządzeń i Usług na rzecz Kolei[3].

W 2003 przedsiębiorstwo uzyskało kolejną nagrodę na targach kolejowych Trako w Gdańsku za zbudowany w firmie wagon sypialny standardu Euronight. W latach 2004-2005 wykonano kilkadziesiąt wagonów silnikowych, m.in. dla samorządów województw oraz wieloczłonowe elektryczne zespoły trakcyjne dla PKP oraz województwa mazowieckiego.

Od 2005 oferta przedsiębiorstwa została poszerzona o modułowe pojazdy dla transportu miejskiego, m.in. niskopodłogowe tramwaje (dla miasta Elbląga). W 2006 podpisano umowę na dostawę 15 tramwajów dla Warszawy, a później kolejno dla Łodzi, Gdańska, Bydgoszczy, Warszawy (186 tramwajów o wartości 1,5 mld zł, tzw. kontrakt stulecia), Szczecina i Częstochowy. W tym samym roku firma pozyskała pierwsze kontrakty zagraniczne w państwach UE (koleje włoskie). W 2009 pozyskano pierwszy zagraniczny kontrakt na dostawę tramwajów (Węgry). W 2011 Pesa wygrała przetarg dla spółki České dráhy na dostawę 31 pociągów spalinowych Atribo do obsługi połączeń lokalnych o wartości ponad 300 mln zł[5]. We wrześniu 2012 została podpisana umowa ramowa z Deutsche Bahn na dostawę pociągów spalinowych. Maksymalna wartość tego kontraktu może sięgnąć 1,2 mld euro i jest to największa umowa w historii przedsiębiorstwa[6]. Pesa jest ciągle aktywna na rynku modernizacji wagonów. 11 czerwca 2013 rozstrzygnięto na jej korzyść przetarg na modernizację 150 wagonów PKP Intercity[7], a dzień później podpisano stosowną umowę[8]. 15 października 2013 pojazd typu 611M osiągnął na trasie MoskwaPetersburg prędkość 201 km/h, co jest najwyższą prędkością spalinowego pojazdu szynowego polskiej produkcji[9].

15 kwietnia 2013 Pesa podpisała z Kolejami Mazowieckimi umowę na dostawę 2 lokomotyw elektrycznych Gama wraz z 22 wagonami piętrowymi (w tym 2 wagonami sterowniczymi), będą to pierwsze polskie wagony piętrowe oraz wagony sterownicze[10].

Działalność[edytuj | edytuj kod]

92% akcji Pesy jest w rękach ośmiu prywatnych inwestorów – m.in. menedżerów w firmie. Wśród nich jest prezes spółki Tomasz Zaboklicki[11].

Zakład zajmuje się budową i naprawą taboru szynowego różnych typów:

  • elektrycznych i spalinowych wagonów silnikowych
  • elektrycznych i spalinowych zespołów trakcyjnych,
  • wagonów pasażerskich różnych typów, m.in. Euronight,
  • specjalizowanych wagonów towarowych do przewozu m.in. kruszyw, drewna, zbóż, chemikaliów, dłużycy,
  • tramwajów miejskich,
  • pasażerskich pojazdów specjalnych,
  • lokomotyw.

Pojazdy pesa są dostarczane dla odbiorców polskich i zagranicznych. W Polsce głównymi odbiorcami nowych pojazdów są samorządy i spółki samorządowe. Pojazdy kolejowe pesa jeżdżą także we Włoszech, na Ukrainie, Białorusi i Litwie, a w trakcie realizacji są zamówienia dla Czech, Niemiec i Rosji. Tramwaje natomiast jeżdżą w Segedynie na Węgrzech, w Rumunii i Rosji, a planowane są dostawy do Bułgarii i Kazachstanu.

Zestawienie wyprodukowanych pojazdów[edytuj | edytuj kod]

Od sierpnia 2008 w skład grupy wchodzą również ZNTK "Mińsk Mazowiecki"[12].

Własna produkcja
samobieżne pasażerskie pojazdy spalinowe
214M
Partner
218M
 
219M
Atribo
223M
Link
610M
 
611M
 
620M
 
630M
 
730M
 
Suma
52+ 69+ 53+ 37+ 1 2 29 6 3 252+
samobieżne pasażerskie pojazdy elektryczne
308B
 
13WE
Mazovia
15WE
Acatus
16WEk
Bydgostia
21WE
Elf
22WE
Elf
27WE
Elf
32WE
Acatus II
33WE
 
34WE
Elf
40WE
Acatus +
41WE
Acatus +

Dart
Suma
8 1 1 14 1 49+ 19 5 14 4 0+ 0+ 0+ 116+
lokomotywy
111Db
Gama
111Eb
Gama
111Ed
Gama
Suma
0+ 0+ 1 1+
wagony doczepne
401M 316B 416B inne
pasażerskie
towarowe²: 443V 443Va 430S 430Sa Suma
5 0+ 0+ >350¹ 525 370 526 140 >1916
tramwaje
120N
Tramicus
121N
Tramicus
122N
Tramicus
120Na
Swing
120Nb
Swing
121Na
Swing
122Na
Swing
128N
Jazz
2010N
Twist
2012N
Twist
71-414
Twist
Suma
15 6 12 253+ 9 1 20 1+ 7 22+ 13+ 359+
Modernizacje
Pojazdy pasażerskie
805Nm EN57 EN71 ED72 wagony Suma
2 ?+ 5 4 >400¹
Lokomotywy
SM42
(6Dk)
ST44
(M62Ko)
ST45
(301Dd)
ST46
(302Da)
SM48
(TEM2)
T448p BR232 Suma
4+ ? 19 1+ ? ? ? >120³
+ – produkowane są dalsze pojazdy danego typu / przeprowadzane są dalsze modernizacje danego typu,
> – dane nieoszacowane
¹ – obejmuje tylko wagony dla przewoźników ukraińskich (do 2011)[13]
² – za okres 1998-2009, źródło:[14]
³ – do końca 2009[15]
? – brak danych

Prezentacje na targach[edytuj | edytuj kod]

Rok Targi EZT lub
wagon elektryczny
SZT lub
wagon spalinowy
Tramwaj Lokomotywa Wagon
2001 Trako 214M Partner
(SA106-001)
[16]
2002 InnoTrans 214M Partner
(makieta)
[17]
2003 Trako  
 
wagon sypialny 306Ab [18]
2004 InnoTrans 13WE Mazovia
(EN95-01)
620M
(620M-001)
wagon sypialny 306Ab
4-członowy wagon samowyładowczy 602V
(Feelrrs)
[19][20]
2005 Trako 308B
(EN81-001)
218M
(SA131-001)
[21]
2006 InnoTrans 15WE Acatus
(ED59-01)
218Mc
(SA133-001)
121N Tramicus [22][23]
2007 Trako 16WEk Bydgostia
(ED74-005)
wagon barowy 155A [24]
2008 InnoTrans 16WEk Bydgostia
(ED74-014)
219M Atribo
(ATR220-006)
122N Tramicus
(Bydgoszcz 365)
[25][26]
2009 Trako 219M Atribo
(ATR220-029)
Spalinowóz 301Dd
(ST45-01)
Spalinowóz 6Dk
(SM42-1601)
[27][28]
2010 InnoTrans 22WE Elf
(EN76-001)
120Na Swing [29]
2011 Trako 22WE Elf
(EN76-015)
34WE Elf
(EN96-002)
[30]
[31]
2012 InnoTrans 223M Link
(600-001)
129Nb Twist
(Częstochowa 626)
Elektrowóz 111Ed Marathon
(111Ed-001)
[32][33]
2013 Czech Railways 22WE Elf
(EN76-035)
223M Link
(844-017)
[34]
2013 Trako 21WE Elf
(EN62-001)
223M Link
(SA139-002)
223M Link
(600-003)
Elektrowóz 111Ed Marathon
(111Ed-001)
wagony 2. klasy 111Arow
wagon barowy 113Aa
[35][36]

Zatrudnienie[edytuj | edytuj kod]

Początkowy okres działalności zakładów po II wojnie światowej charakteryzował się szybkim wzrostem liczby pracowników, który zatrzymał się w roku 1952, w którym osiągnięto rekordową liczbę 5229 pracowników. Od tego czasu miał miejsce powolny, lecz systematyczny spadek liczby zatrudnionych, który zatrzymał się dopiero w 2000, kiedy osiągnięto rekordowo niską liczbę pracowników - 947. Począwszy od 2001 roku liczba pracowników znowu systematycznie rośnie[37][38][39][1].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • 2006 – tytuł Lider Transportu Szynowego 2006 w kategorii tabor[40];
  • 2007 – tytuł Lider Transportu Szynowego 2007 w kategorii tabor[41];
  • 2007 – II miejsce w kategorii dużych przedsiębiorstw pod względem dynamiki przychodów w konkursie Złota Setka Pomorza i Kujaw 2007[42];
  • 2007 – nagroda Złoty Pegaz Polskiej Gazety Transportowej dla najlepszej firmy działającej na rzecz branży TSL[43];
  • 2008 – nagroda Najlepszy Debiut – na Liście 500 Polityki;
  • 2008 – II miejsce w konkursie Pracodawca Roku regionu kujawsko-pomorskiego[44];
  • 2009 – 7. miejsce na liście najbardziej innowacyjnych firm w Polsce (według Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN) zamieszczonej przez tygodnik Newsweek[45];
  • 2009 – 41. miejsce na liście Pereł Polskiej Gospodarki w kategorii Perły Duże według miesięcznika Polish Market oraz Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN[46];
  • 2010 – 91. miejsce na liście Pereł Polskiej Gospodarki w kategorii Perły Sektora Przemysłu i Usług według miesięcznika Polish Market oraz Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN[47];
  • 2011 – 15. miejsce na liście Pereł Polskiej Gospodarki w kategorii Perły Wielkie według miesięcznika Polish Market oraz Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN[48];
  • 2012 – 4. miejsce na liście Pereł Polskiej Gospodarki w kategorii Perły Wielkie według miesięcznika Polish Market oraz Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN[49];
  • 2013 – tytuł Inwestor roku Europy Środkowo-Wschodniej podczas VI Forum Inwestycyjnego w Tarnowie[50];
  • 2013 – tytuł Innowator Wprost 2013[51];
  • 2014 – zwycięstwo w konkursie „Financial Times” & ArcelorMittal „Boldness in Business Awards” w kategorii przedsiębiorczość[52][53];
  • 2014 – tytuł Polska marka na świecie w konkursie Czas na patriotyzm gospodarczy organizowanym przez Puls Biznesu[54];
  • 2014 – tytuł Filar regionu w rankingu Złota Setka Pomorza i Kujaw organizowanym przez Gazetę Pomorską[55];

Przypisy

  1. 1,0 1,1 PESA zwiększa zatrudnienie! (pol.). inforail.pl, 2014-08-07. [dostęp 2014-08-18].
  2. obecnie zakład zajmuje obszar 25,6 ha, na których znajduje się 81 budynków o łącznej powierzchni ponad 86 tys. m²
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Niezgódka Arkadiusz – „Pojazdy na szynach” [w.] Kalendarz Bydgoski 2004
  4. Rys faktograficzny (pol.). pesa.pl. [dostęp 2012-02-26].
  5. Piotr Cymerman. Tu pociąg, tam czołg. „Polityka”, s. 36–37, 13 lipca 2011. [dostęp 2011-09-3]. 
  6. Pesa podpisała rekordowy kontrakt z niemieckimi kolejami DB. „Wyborcza.biz”, 19 września 2012. [dostęp 2012-09-19]. 
  7. PKP Intercity: Pesa zmodernizuje 150 wagonów dla PKP IC (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-06-11. [dostęp 2013-06-17].
  8. Z Przemyśla do Szczecina: szybko i wygodnie, bo pociągiem (pol.). cupt.gov.pl. [dostęp 2013-06-17].
  9. Pesa: Pesa ma rekord prędkości pociągu spalinowego – 201 km/h (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-10-16. [dostęp 2013-10-16].
  10. Pesa z umową na piętrusy dla Kolei Mazowieckich (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2014-04-15. [dostęp 2014-04-15].
  11. Rzeczpospolita”. 29 kwietnia 2008. 
  12. Mińsk Mazowiecki: PESA przejmuje ZNTK Mińsk Mazowiecki (pol.). inforail.pl, 2012-08-05. [dostęp 2012-09-17].
  13. Bydgoszcz: Ambasador Ukrainy w PESIE (pol.). infotram.pl, 2011-05-18. [dostęp 2012-09-20].
  14. Paweł Terczyński: Atlas wagonów towarowych. Poznań: Kolpress, 2011, s. 120, 131. ISBN 978-83-933257-1-9.
  15. pesa.pl: Lokomotywy (pol.). web.archive.org. [dostęp 2013-05-23].
  16. Jacek Gożdziewicz. Nowoczesny tabor na Trako 2001. „Świat Kolei”. 11/2001, s. 10-11. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  17. Targi InnoTrans 2002 w Berlinie (pol.). pgt.pl. [dostęp 2012-06-03].
  18. Bogdan Jędrzejewski. Trako 2003. „Świat Kolei”. 12/2003, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  19. Tomasz Tomaszewski. Polscy producencie na InnoTrans 2004. „Świat Kolei”. 11/2004, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  20. Paweł Terczyński: Atlas wagonów towarowych. Poznań: Kolpress, 2011, s. 112. ISBN 978-83-933257-1-9.
  21. Jacek Gożdziewicz. Trako 2005. „Świat Kolei”. 11/2005, s. 16-19. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  22. Jacek Gożdziewicz. InnoTrans tabor 2006. „Świat Kolei”. 11/2006, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  23. Ryszard Piech: PESA na InnoTrans (5) (pol.). inforail.pl, 2007-01-10. [dostęp 2014-08-26].
  24. Pesa na trako 2007. 2007-10-22. [dostęp 2013-12-28].
  25. Pesa na InnoTrans 2008. inforail.pl, 2008-10-14. [dostęp 2012-09-19].
  26. Piotr Tomasik. Na trasie ciągle dwa Pesiaki. „Świat kolei”. 11/2008, s. 9. Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  27. Paweł Korcz. TRAKO 2009. „Świat Kolei”. 11/2009, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  28. Ryszard Piech: SM42-1501 kontra SM42-1601 (pol.). InfoRail, 2009-11-10. [dostęp 2012-09-26].
  29. Targi Innotrans 2010. Pesa zdobyła Berlin nowiutkim Elfem w rytmie Swinga.... 2010-09-27. [dostęp 2012-02-17].
  30. Paweł Terszczyński. Międzynarodowe Targi Kolejowe TRAKO 2011. „Świat Kolei”. 11/2011, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  31. Bydgoska Pesa wróciła zwycięska z Międzynarodowych Targów Kolejowych Trako 2011. 2011-10-15. [dostęp 2012-02-17].
  32. Dariusz Kalinowski, Ryszard Rusak. Targi InnoTrans 2012. „Świat Kolei”. 10/2012, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  33. Tomasz Haładyj. Częstochowski Twist 129Nb. „Świat Kolei”. 11/2012. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  34. Czech Raildays na zdjęciach i filmie. 2013-06-22. [dostęp 2013-06-25].
  35. Targi TRAKO już jutro. Zobacz wystawę taboru (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2013-09-23. [dostęp 2013-09-24].
  36. Zdjęcia w serwisie Wikimedia Commons: 111Arow i 113Aa.
  37. Dariusz Jasiński: Kronika Bydgoska XII. Bydgoszcz: Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, 1991, s. 165-180. ISSN 0454-5451.
  38. Prezentacja o śląskim Elfie (pol.). slaskie.pl. [dostęp 2012-03-06].
  39. Kolej a gospodarka: efekt Pesy (pol.). kurierkolejowy.eu, 2014-03-26. [dostęp 2014-03-27].
  40. Bydgoszcz: PESA Liderem Transportu Szynowego 2006 w kategorii tabor (pol.). inforail.pl, 2007-11-15. [dostęp 2013-05-14].
  41. Warszawa: Nagrody Lidera Transportu Szynowego 2007 rozdane (pol.). inforail.pl, 2008-11-17. [dostęp 2013-05-14].
  42. Bydgoszcz: PESA laureatem Złotej Setki Pomorza i Kujaw 2007 (pol.). inforail.pl, 2008-06-12. [dostęp 2013-05-14].
  43. Bydgoszcz: Złoty Pegaz dla PESA (pol.). inforail.pl, 2008-06-02. [dostęp 2013-05-14].
  44. Laureaci konkursu Pracodawca Roku Regionu Kujawsko-Pomorskiego 2008 (pol.). kpzpip.pl. [dostęp 2013-05-14].
  45. PESA na liście najbardziej innowacyjnych firm w Polsce! (pol.). strefabiznesu.pomorska.pl, 2009-10-12. [dostęp 2014-03-30].
  46. Perły Polskiej Gospodarki 2009 (pol.). inepan.waw.pl. [dostęp 2013-05-25].
  47. Perły Polskiej Gospodarki 2010 (pol.). inepan.waw.pl. [dostęp 2013-05-25].
  48. Perły Polskiej Gospodarki 2011 (pol.). inepan.waw.pl. [dostęp 2013-05-25].
  49. Perły Polskiej Gospodarki 2012 (pol.). inepan.waw.pl. [dostęp 2013-05-25].
  50. PESA Bydgoszcz Inwestorem Roku (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-09-03. [dostęp 2013-09-04].
  51. PESA z „Innowatorem Wprost 2013” (pol.). inforail.pl, 2013-10-20. [dostęp 2013-10-21].
  52. FT ArcelorMittal Boldness in Business Awards (ang.). W: Financial Times Live. Global Conferences and Events [on-line]. event.ft-live.com. [dostęp 2014-03-21].
  53. Pesa nagrodzona przez Financial Times. W: Rynek Kolejowy [on-line]. rynek-kolejowy.pl. [dostęp 2014-03-21].
  54. Pesa polską marką na świecie (pol.). kurierkolejowy.eu, 2014-05-26. [dostęp 2014-05-26].
  55. PESA – Filarem Regionu i liderem innowacyjności (pol.). inforail.pl, 2014-05-27. [dostęp 2014-05-29].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czajkowski, Edmund: 134 bydgoskiego węzła kolejowego, [w:] Kalendarz Bydgoski 1985
  • Mierzyński, Jan: 125 rocznica powstania dyrekcji kolejowej w Bydgoszczy, [w:] Kronika Bydgoska V (1971-73), Bydgoszcz 1980
  • Niezgódka, Arkadiusz: Pojazdy na szynach, [w:] Kalendarz Bydgoski 2004
  • Skowroński, Mieczysław: Zakłady i warsztaty kolejowe w Bydgoszczy w okresie międzywojennym (1920-1939), [w:] Kronika Bydgoska VII (1976-79), Bydgoszcz 1986