Pojedynczy głos przechodni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

System pojedynczego głosu przechodniego, czyli Brytyjskiej Reprezentacji Proporcjonalnej (PGP tzw. STV od Single Transferable Vote lub BPR od British Proportional Representation) – jeden z proporcjonalnych systemów wyborczych. W istocie jest to najstarsza ordynacja proporcjonalna po raz pierwszy opracowana przez Thomasa Wrighta Hilla w 1819 roku. W 1840 roku wykorzystano ją w wyborach samorządu miasta Adelaide, a następnie w wyborach parlamentu Duńskiego. Wykorzystywana jest w wyborach w Irlandii Północnej, Irlandii oraz samorządowych wyborach w Australii, Stanach Zjednoczonych i w australijskich wyborach senackich. Jest to proporcjonalna metoda wyłaniania reprezentantów parlamentarnych w której proporcjonalność uzyskana jest nie za pomocą list partyjnych, ale poprzez indywidualne głosowanie (na osobę) z użyciem skali rangowej (ranking). Stosowana jest więc ordynacja preferencyjna, czyli taka w której wyborca głosuje poprzez wskazanie swojej preferencji wobec każdego kandydata, szeregując wszystkich potencjalnych przedstawicieli okręgu od najbardziej do najmniej pożądanego. Wynik odzwierciedla więc wszystkie preferencje wszystkich wyborców, którzy oddali głos skuteczny (ważny). W ten sposób spełniony zostaje warunek proporcjonalności. Podobnym systemem jest jednomandatowa metoda proporcjonalnego głosu alternatywnego stosowana w Australii, z tą różnicą że w przypadku Brytyjskiej Reprezentacji Proporcjonalnej (wykorzystywanej np. w izbie niższej parlamentu irlandzkiego), wybory odbywają się w wielomandatowych okręgach wyborczych. Ze względu rozprzestrzeniania się tej ordynacji wyborczej w krajach byłego Imperium Brytyjskiego, w większości z nich znana jest jako Brytyjska Reprezentacja Proporcjonalna (British Proportional Representation), zaś w Australii jako metoda Hare’a-Clarka. Uznawana jest przez niektórych politologów za bardziej korzystny system wyborczy od ordynacji list z formułą D’Hondta lub Sainte-Lague’a, z uwagi na redukcję do minimum ilości utraconych głosów w wyborach. Wydaje się też dostarczać bardziej demokratycznych wyników wyborów w porównaniu do zamkniętych list partyjnych, ponieważ uniezależnia kandydatów od kierownictw partyjnych (ze względu na brak list, a więc i zobowiązań hierarchicznych wobec gron partyjnych; zobowiązania kandydata wobec wyborców w okręgu są więc silniejsze od zobowiązań wewnątrzpartyjnych). Nowszy proporcjonalny, preferencyjny system, z identycznym oddawaniem głosu, to nowa metoda Schulzego z 1997, która jak dotąd nie została wykorzystana w wyborach parlamentarnych.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

W systemie tym głosuje się analogicznie jak w jednomandatowej ordynacji z proporcjonalnym głosem alternatywnym (określając jako wyborca swoje preferencje wyborcze wobec wszystkich kandydatów w danym okręgu). W przeciwieństwie do proporcjonalnego głosu alternatywnego, efektem proporcjonalnego rozdzielania głosów oddanych za pomocą skali rangowej wybiera się zwykle od 2 do 7 reprezentantów w jednym okręgu. Zwycięzców określa się na podstawie ustalonego progu wyborczego. W przypadku 2 mandatowego okręgu jest to ok. 40%, w przypadku 3 mandatów: 30% itd. Wyborca oddaje więc tzw. głos preferencyjny, oznaczając wybranych kandydatów numerami (zaznaczając '1' obok najbardziej preferowanego kandydata, '2' obok następnego w kolejności preferencji itd.).

Procedurę ustalania wyniku może zobrazować następujący przykład. W okręgu wielomandatowym (a więc takim w którym dostępne są np. trzy mandaty) po głosowaniu następuje przeliczenie głosów. Okazuje się, że żaden z kandydatów nie przekroczył progu wyborczego (np. 30%). W tej sytuacji, z dalszej procedury eliminuje się najsłabszego kandydata, a oddane na niego głosy rozdzielone zostają na pozostałych kandydatów, w proporcji do preferencji wyborczej (karty do głosowania, na których wyborcy wskazali wyeliminowanego kandydata jako nr '1', trafiają do tych kandydatów którzy zostali na nich oznaczeni numerem '2'). Następuje ponowne przeliczenie głosów. Tym razem okazuje się, że dwóch kandydatów przekracza próg wyborczy (30%). Ci kandydaci otrzymują więc mandat, po czym znowu rozdzielone zostają głosy najsłabszego kandydata i ponowione zostaje przeliczenie w celu wyłonienia trzeciego zwycięzcy. Zatem pojedynczy głos przechodni, czyli metoda Hare’a-Clarka lub inaczej Brytyjska Reprezentacja Proporcjonalna, to proporcjonalna wielomandatowa ordynacja wyborcza, w której proporcjonalność zapewnia głosowanie z zastosowaniem skali rangowej, a nie głosowanie z użyciem zamkniętych list partyjnych.

Podsumowując, w Brytyjskiej Reprezentacji Proporcjonalnej głos oddawany jest na osobę (a nie na partię), a z danego okręgu do parlamentu dostaje się kilku kandydatów. Według entuzjastów tego rozwiązania wyniki bardzo trafnie i proporcjonalnie oddają rzeczywiste preferencje wyborcze ludności (o tym kto ma zwyciężyć decydują grupy mniejszościowe, a zatem wyłoniona reprezentacja odzwierciedla preferencje tych grup). System ten posiada większość zalet typowej metody zamkniętych list partyjnych i ordynacji większościowej, likwidując przy okazji największe ich wady (np. istnieje silna więź między regionem i przedstawicielem regionu). Wadą tego systemu jest wysoki poziom komplikacji procedury wyborczej (kilka tur przeliczania głosów co spowodowane jest zastosowaniem skali rangowej, co jednak też gwarantuje większą bezpośrednią proporcjonalność wyniku wyborów do preferencji wyborczych w porównaniu do głosowania na partie).

Inną nazwą oddawania głosu rangowego jest głosowanie w ordynacji preferencyjnej. Podobnym systemem, z identycznym oddawaniem głosu, aczkolwiek posiadającym odmienne właściwości matematyczne, jest nowa metoda Schulzego (1997). Faworyzują ją niektóre organizacje międzynarodowe i naukowe. Nie została jednak jak dotąd wykorzystana w wyborach parlamentarnych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ten system głosowania zaproponowany został w 1821 przez Thomasa Wrighta Hilla. Po raz pierwszy został użyty w 1856 w Danii.

Stosowanie[edytuj | edytuj kod]

Na rok 2010 r., PGP używany jest do:

Irlandia Wybory parlamentarne (od 1921 r.)
Wybory europejskie
Wybory samorządowe
Malta Wybory parlamentarne
Wybory europejskie
Wybory samorządowe
Wielka Brytania Irlandia Północna Wybory do zgromadzenia regionalnego
Wybory europejskie
Wybory samorządowe
Szkocja Wybory samorządowe (od maja 2007 r.)
Indie Wybory do izby wyższej parlamentu (wybory pośrednie przez reprezentantów stanów)
Pakistan Wybory do Senatu (wybory pośrednie przez członków zgromadzeń regionalnych oraz bezpośrednie przez mieszkańców terytoriów)
Australia Państwowo Wybory do Senatu (w postaci głosowania grupowego)
Australijskie Terytorium Stołeczne Wybory do zgromadzenia ustawodawczego
Nowa Południowa Walia Wybory do rady ustawodawczej
Wybory samorządowe
Australia Południowa Wybory do rady ustawodawczej
Wybory samorządowe
Tasmania Wybory do izby zgromadzenia
Wybory samorządowe
Wiktoria Wybory do rady ustawodawczej
Wybory samorządowe
Australia Zachodnia Wybory do rady ustawodawczej
Nowa Zelandia Część wyborów samorządowych, takich jak Dunedin i stolica, Wellington
Wybory do lokalnych rad zdrowia
Stany Zjednoczone Wybory miejskie w Cambridge, Massachusetts
Niektóre wybory miejskie w Minneapolis, Minnesota (od 2009)
Islandia Pierwszy raz użyte w wyborach Konstytuanty w 2010

Organizacje pozarządowe[edytuj | edytuj kod]

Wiele organizacji pozarządowych (partie polityczne, związki zawodowe, przedsiębiorstwa), szczególnie Australijskich oraz większość szkół wyższych w Stanach Zjednoczonych Ameryki (np. Harvard, Princeton) wykorzystuje PGP.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]