Pojezierze Starogardzkie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pojezierze Starogardzkie
Poland - Borzechowskie Lake.jpg
314.52 Pojezierze Starogardzkie.png
Prowincja Niż Środkowoeuropejski
Podprowincja Pojezierza Południowobałtyckie
Makroregion Pojezierze Wschodniopomorskie
Mezoregion Pojezierze Starogardzkie
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Polska:
województwo pomorskie

Pojezierze Starogardzkie (kaszb. Pòjezerzé Starogardsczé) (314.52) – mezoregion fizycznogeograficzny, część Pojezierza Wschodniopomorskiego położona wzdłuż biegu Wierzycy na zachód od pradoliny Wisły. Występują tu przede wszystkim niewielkie jeziora, pojezierze jest płaszczyzną morenową o powierzchni 1443 km² z wzniesieniami nie przekraczającymi 150 m n.p.m.

Granice[edytuj | edytuj kod]

Mezoregion Pojezierze Starogardzkie leży na terenie trzech powiatów województwa pomorskiego starogardzkiego, tczewskiego i kościerskiego oraz świeckiego będącego częścią województwa kujawsko-pomorskiego. Mezoregion ma kształt przypominający trójkąt graniczy od wschodu z Żuławami Wiślanymi i Doliną Kwidzyńską. Od południa z Kotliną Grudziądzką. Od południowego-zachodu z Borami Tucholskimi. Od północnego zachodu mezoregion graniczy z Pojezierzem Kaszubskim[1]. Granica pomiędzy Pojezierzem Kaszubskim a Pojezierzem Starogardzkim jest bardzo nie jasna i w dużej mierze do określenia tej granicy nie przyczyniła się sama geografia fizyczna a kulturowa granica pomiędzy Kaszubami a Kociewiem. Jednakże same centra tych mezoregionów wykazują już różnice wymuszające podział na dwie odrębne jednostki[2].

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Teren Pojezierza Starogardzkiego jest położony na platformie wschodnio-europejskiej w obrębie dwóch jednostek: Synklina perybałtycka (część północno-wschodnia) i Synklinorium brzeźne (część południowo-zachodnia)[3]. Podłoże krystaliczne jest z gnejsów i mignatytów. Na nich znajdują się osady głównie piaski i żwiry[4]. Ze względu na małą liczbę wykonanych odwiertów w mezoregionie[5]. przyjmuje się założenie, że budowa skał macierzystych jest zbliżona do budowy geologicznej terenów okolicznych szczególnie Pojezierza Kaszubskiego[6]. Na terenie mezoregionu nie ma bogactw naturalnych nadających się do eksploatacji górniczej, znajdujące się złoża piasków i żwirów są nie eksploatowane ze względu na znaczące wymieszanie z gliną zwałową oraz miejscowo z kredą jeziorną, przez co nie mają żadnej wartości[7].

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Pojezierze Starogardzkie posiada bardzo urozmaiconą rzeźbę, głównie pochodzenia glacjalnego i fluwioglacjalnego[8]. Rzeźba jest zbliżona do Pobrzeża Kaszubskiego jednakże deniwelacje są mniejsze z tego powodu oba pobrzeża zostały sklasyfikowane jako osobne mezoregiony[9].

Obszar Pojezierza Starogardzkiego można podzielić na 4 części: północną, zachodnią, środkową i wschodnią.

Część północna zajmuję największą część mezoregionu ma rzeźbę bardzo zbliżoną do typowej rzeźby pojeziernej z dużą ilością pagórków i obniżeń. Pozostałe trzy mają rzeźbę różniącą się od części północnej składają się głównie ze znacznie większych wysoczyzn morenowych[10]. Najwyższe znajdują się w części zachodniej, gdzie wierzchołki wysoczyzn sięgają do 150m n.p.m. na północny do 80-90 na południu oprócz jednego mającego 125m. Część wschodnia jest niższa i bardziej płaska wysoczyzny osiągają wysokość 40-60m n.p.m. Część środkowa jest niewielka stanowi teren pośredni wysokości najwyższych wzniesień są w okolicy 90-110 m n.p.m. Pomiędzy wysoczyznami znajdują się obniżenia mające kształt rynny lecz w przeciwieństwie do Pojezierza Kaszubskiego są pozbawione jezior. Większość wklęsłych i wypukłych form terenu jest wydłużona na osi NE-SW[11].

Sieć wodna[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna[edytuj | edytuj kod]

Wierzyca w Pelplinie

Sieć rzeczna Pobrzeża Starogardzkiego jest częścią układu kaszubskiego systemu hydrologicznego[12]. Mezoregion leży w dorzeczu Wierzycy i Motławy peryferyjne tereny leżą również w przyrzeczu Wisły i dorzeczu Wdy[13]. Największą rzeką jest Wierzyca oraz jej dopływy Wietcisa, Piesienica, Węgiermuca[14].

Jeziora[edytuj | edytuj kod]

Jeziora powyżej 50ha:

Nr Nazwa Dorzecze Powierzchnia
1 Jezioro Borzechowskie Wielkie Piesienica 237,7
2 Jezioro Godziszewskie Motława 169,4
3. Sumińskie Jezioro Piesienica 95,4
4. Damaszka Motława 80,9
5. Zduńskie Jezioro Motława 60,4

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na terenie mezoregionu znajdują się 3 posterunki klimatyczne: Tczew, Radostowo i Wirty. Posterunki Tczew i Wirty znajdują się nie daleko granicy mezoregionu. Sieć jest uzupełniona przez posterunki opadowe Gniew, Jaroszewy, Małżewo, Starogard Gdański i Żelisławki. Sieć jest nie równomierna. Wszystkie stacje oprócz Wirt znajdują się albo w północno-wschodniej części mezoregionu albo w pobliżu biegu rzeki Wierzyca[15]. Dodatkowo zbierane w latach 1951-1990 dane ze stacji Radostowo są niekompletne, natomiast stacja w Tczewie pracuje zbyt krótko by dane były użyteczne w opracowaniach wieloletnich . Z tego względu dane są uzupełniane o interpolację ze stacji w Kościerzynie, Hopowie i Malborku[16].

Usłonecznienie[edytuj | edytuj kod]

Stacje Radostowo i Tczew w porównaniu ze stacjami w sąsiednich mezoregionach notują niższe zachmurzenie szczególnie w porównaniu ze stacjami w Kościerzynie i Hopowie. Wprawie liczba dni pochmurnych n>8 w Radostowie jest porównywalna z Kościerzyną to liczba dni słonecznych jest 1,5-2 razy większa. Niestety stacje nie prowadzą pomiarów heliograficznych. Badania pośrednie oraz pomiary terenowe pozwalają na szacunkowe określenie usłonecznienia w granicach 4-4,5 godzin na dobę[17].

Wiatr[edytuj | edytuj kod]

Pojezierze Starogardzie znajduje się w strefie przeważających wiatrów zachodnich. Prędkości wiatru z reguły są niskie. Stacja Radostowo notuje prawie 10% dni z ciszą. Średnia prędkość wiatru w mezoregionie jest w okolicy 3-3,5m/s, prędkość ta jest jednak blisko 2 razy większa niż w Kościerzynie[18].

Najwyższe prędkości wiatru są notowane we wrześniu natomiast najniższe w sierpniu[18].

Temperatura[edytuj | edytuj kod]

Średnia dobowa temperatura Pojezierza Starogardzkiego jest wyższa niż w sąsiednich mezoregionach szczególnie na pojezierzu Kaszubskim[18].

Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, najchłodniejszym jest styczeń. Sierpień jest cieplejszy niż czerwiec a grudzień niż luty. W grudniu wieloletnia średnia temperatura na stacji Tczew jest dodatnia[18]. Dni mroźne występują od listopada do marca (na Pobrzeżu Kaszubskim od października do kwietnia). Natomiast dni gorące od kwietnia do października (na stacji Radostowo, na stacji Tczew do września)[19].

Termiczne pory roku wg średniej z lat 1952[20]-2000[21].

Pora roku data początku
Zima 10 grudnia
Przedwiośnie 3 marca
Wiosna 1 kwietnia
Lato 2 czerwca
Jesień 7 września
Przedzimie 8 listopada

Opady[edytuj | edytuj kod]

Na terenie mezoregionu widać sporą zmienność sumy opadów od ponad 650mm na północnym-zachodzie do poniżej 525mm w południowej części mezoregionu i okolicach Pelplina[19]. Wilgotność względna w Radostowie i Tczewie jest nieco niższa niż w stacjach Kościerzyna i Malbork. Szczególnie różnica ta jest widoczna w klasyfikacji dni bardzo wilgotnych[22]. Zróżnicowana rzeźba oraz umiejscowienie stacji pomiarowych powoduje jednak, że dane odnośnie opadów są zbieranie z części mezoregionu. Badania topoklimatyczne wykazały znaczną zmienność klimatu.

Opady na terenie mezoregionu mają wartości typowe dla Pomorza. Wyniki stacji Radostowo nie odbiegają w klasyfikacji opadowej w klasyfikacji opadowej od wyników uzyskiwanych w innych miesiącach na innych stacjach na Pomorzu[23].

Ludność, gospodarka, komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Ludność i urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Pojezierze Starogardzkie jest gęsto zaludnione i w dużym stopniu zurbanizowane. Na terenie mezoregionu znajdują się dwa miasta powiatowe: Tczew (60 291 mieszkańców[24]) i Starogard Gdański (48 239[25]) oraz miasta gminne Skarszewy (6 844[26]), Pelplin (8 320[27]), Nowe (6 134[28]) i Gniew (6 723[29])[30].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Tczew - największa stacja kolejowa na terenie mezoregionu

Przez mezoregion przebiegają linie kolejowe czynne w ruchu pasażerskim i towarowym: nr 9, nr 131 i nr 203. Dodatkowo w ruchu towarowym jest czynny odcinek Starogard Gdański - Jabłowo (linia kolejowa nr 243) oraz linie w węźle tczewskim[30]..

Największą stacją na terenie mezoregionu jest Tczew (stacja kolejowa), jest to obecnie jedyny znajdujący się tam węzeł kolejowy. Przed likwidacjami linii kolejowych na terenie mezoregionu działały stacje węzłowe: Starogard Gdański, Skarszewy, Skórcz i Smętowo Graniczne.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Pojezierze Starogardzkie przechodzi autostrada A1, droga krajowa nr 91 oraz droga krajowa nr 22. Droga krajowa nr 1 oraz autostrada A1 są częścią trasy europejskiej E75 łączącej północno-wschodnią Norwegię i Finlandię z Grecją.

Drogi wojewódzkie: 214, 222, 224, 229, 230, 231, 234, 623, 641, 644. Największe zagęszczenie sieci dróg wojewódzkich jest w powiecie tczewskim.

Przypisy

  1. Pobrzeża Południowobałtyckie. W: Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Wyd. trzecie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2002, s. 46. ISBN 83-01-13897-1.
  2. Bolesław Augustowski (red.): Pojezierze Kaszubskie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976, s. 5-7.
  3. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 14.
  4. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 15.
  5. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 12.
  6. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 16.
  7. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 22-23.
  8. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 31.
  9. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 33.
  10. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 34.
  11. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 36.
  12. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 107.
  13. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 108.
  14. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 109.
  15. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 84.
  16. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 85.
  17. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 89.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 90.
  19. 19,0 19,1 Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 92.
  20. Stacja Radostowo pracuje od 1952 roku
  21. Mirosław Miętus, Małgorzata Owczarek, Filipiak: Warunki termiczne na obszarze Wybrzeża i Pomorza w świetle wybranych klasyfikacji. Warszawa: Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, 2002, s. 20.
  22. Jerzy Szukalski(red.): Pojezierze Starogardzkie. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1996, s. 98.
  23. Mirosław Miętus, Małgorzata Owczarek, Filipiak, Ewa Jakusik: Zmienność warunków opadowych w rejonie polskiego wybrzeża Morza Bałtyckiego w świetle kwantylowej klasyfikacji opadowej. Warszawa: Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, 2005, s. 14.
  24. GUS: BDR Dane dla jednostki podziału terytorialnego (pol.). W: stat.gov.pl [on-line]. [dostęp 2010-10-19].
  25. GUS: BDR Dane dla jednostki podziału terytorialnego (pol.). W: stat.gov.pl [on-line]. [dostęp 2010-10-19].
  26. GUS: BDR Dane dla jednostki podziału terytorialnego (pol.). W: stat.gov.pl [on-line]. [dostęp 2010-10-19].
  27. GUS: BDR Dane dla jednostki podziału terytorialnego (pol.). W: stat.gov.pl [on-line]. [dostęp 2010-10-19].
  28. GUS: BDR Dane dla jednostki podziału terytorialnego (pol.). W: stat.gov.pl [on-line]. [dostęp 2010-10-19].
  29. GUS: BDR Dane dla jednostki podziału terytorialnego (pol.). W: stat.gov.pl [on-line]. [dostęp 2010-10-19].
  30. 30,0 30,1 Pojezierza Pomorskie. W: Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Wyd. trzecie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2002, s. 78. ISBN 83-01-13897-1.