Pokrowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pokrow
Święto Opieki Najświętszej Bogurodzicy
Pokrov.jpg
Obchody święta w kościele Maria-Obhut-Kirche w Düsseldorfie, Oberbilku (2009).
Dzień 1/14 października[a]
Typ święta chrześcijańskie
Religie prawosławie, katolicyzm (katolickie Kościoły wschodnie)
Znaczenie opieka Boża nad ludźmi za wstawiennictwem Maryi
Wikimedia Commons
Kozacka ikona Pokrowy łącząca elementy sztuki wschodniego i zachodniego chrześcijaństwa

Pokrowa, Pokrowświęto Opieki Najświętszej Bogurodzicy lub Wstawiennictwa Bogurodzicy i Zawsze Dziewicy Maryi (cs. Pokrow, 'ochrona', ros. Покровъ), znane też w greckim prawosławiu jako Sképē (Σκέπη), obchodzone w Kościołach prawosławnych i katolickich Kościołach wschodnich tradycji bizantyjskiej, poświęcone opiece Bożej nad ludźmi za wstawiennictwem Maryi.

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Święto szczególnie popularne jest w Rosji, na Białorusi i Ukrainie. W tamtejszej tradycji prawosławnej, ukształtowanej pod wpływem ruskiej metropolii kijowskiej oraz Cerkwi rosyjskiej, celebruje się je jako najważniejsze święto po 12 głównych wielkich świętach. Uroczystość Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy przypada na 1 października według kalendarza juliańskiego lub 14 października według "nowego stylu".

Dzień Pokrowy ma także bogate odbicie w kulturze ludowej Słowian wschodnich jako kończący sezon jesiennych prac polowych i rozpoczynający okres pierzaków i swatów[1].

Nieprzypadkowo tego dnia ogłoszono powstanie Ukraińskiej Powstańczej Armii, a w 1999 roku dzień ten prezydent Ukrainy Leonid Kuczma ogłosił Dniem Ukraińskiego Kozactwa[2].

W greckim kalendarzu święto Opieki Maki Bożej (gr. Αγίας Σκέπης Θεοτόκου) zostało przeniesione na 28 października. Jest to od 1940 roku[3] państwowe święto, dzień wolny od pracy, Dzień Ochi (gr.Επέτειος του Όχι; "Nie" – 'Όχι') upamiętniający odmowę kapitulacji podczas II wojny światowej[4].

Ikona[edytuj | edytuj kod]

Pokrowa to także rodzaj ikony Matki Boskiej jako orędowniczki, pośredniczki i opiekunki ludzkości. Przedstawia ono Bogurodzicę trzymającą w dłoniach rozpostarty szal, unoszącą się nad zgromadzonym ludem (postacie świętych, duchownych, władców i in.) i mającą po bokach świętych lub aniołów. Inne warianty tego przedstawienia pokazują Maryję z rozłożonymi rękami, zaś wspomniana szata jest trzymana przez aniołów.

Odpowiednikiem tego rodzaju ikonografii maryjnej w sztuce zachodniego chrześcijaństwa jest Matka Miłosierdzia (łac. Mater Misericordiae), zwana też Schutzmantelmadonna (z niem. 'Madonna z płaszczem obrony')[5]. Do znanych przedstawień tego typu należy m.in. Madonna z Ravensburga.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Rosyjskie słowo Покров (Pokrow), jak i podobne słowa z języków słowiańskich, a również greckie Σκέπη (Sképē ), mają złożone znaczenie: odnoszą się do płaszcza lub całunu, ale oznaczają również ochronę lub wstawiennictwo. Słowo "pochrowa" lub pokrowce używane jest też na określenie bielizny kielichowej osłaniającej patenę i kielich. Z tego powodu nazwa święta jest różnie tłumaczona. Współcześnie w Polsce zarówno w PAKP, jak i w UGKC używa się określenia "Opieka".

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Święto Pokrowy wywodzi się z żywego w Cesarstwie Bizantyńskim kultu relikwii Matki Bożej. W kościołach Bizancjum przechowywano m.in. pasek i chustę Maryi. Niejednokrotnie ocalenie miasta przed atakiem nieprzyjacielskiej floty przypisywano bezpośredniej interwencji Matki Bożej, na przykład w roku 626 podczas oblężenia Konstantynopola[6] czy w 860 podczas ataku Rusów, gdy po zanurzeniu w morze szala Maryi miały rzekomo powstać olbrzymie fale, które zniszczyły nieprzyjacielskie okręty[7].

Według wschodniej tradycji prawosławnej objawienie Opieki Matki Bożej miało miejsce za panowania Leona VI Filozofa w 910 w kościele Świętej Marii w dzielnicy Konstantynopola Blacherne, gdzie były przechowywane relikwie Maryi (szata, welon, część jej pasa)[4]. W tym czasie mury miasta oblegały wrogie wojska – według różnych przekazów – Saraceni[8][9] lub Rusowie. Przerażeni mieszkańcy zebrali się we wspomnianym kościele na całonocnym czuwaniu modlitewnym. W niedzielę 1 października nad ranem św. Andrzej, jurodiwy, który był niewolnikiem pochodzenia słowiańskiego, zobaczył otwartą kopułę kościoła i Matkę Bożą unoszącą się w powietrzu, jaśniejącą w otoczeniu aniołów i świętych. Maryja rozpostarła swój welon (właściwie maforion) nad wszystkimi ludźmi w kościele jako znak swojej opieki nad światem.

Święty Andrzej znalazł potwierdzenie swojego widzenia u swego ucznia, św. Epifaniusza, który stał obok niego. On również ujrzał to cudowne zjawisko.

Świątynie[edytuj | edytuj kod]

Cerkwie pod wezwaniem Opieki Matki Bożej (Pokrowy; ros. Покровский собор, sobór Pokrowski, Церковь Покрова Пресвятой Богородицы, cerkiew Pokrowa Najświętszej Bogurodzicy) pojawiły się na Rusi w XII wieku. Oprócz świątyń miano to mają także liczne monastery.

W Polsce omawiane wezwanie noszą (lub nosiły) m.in.: dawna cerkiew w Szlachtowej[10] (obecnie kościół Matki Boskiej Pośredniczki Łask[11]), cerkiew w Choroszczy, Puchłach, Gródku, Turkowicach, Nowosiółkach Dydyńskich i Wysowej-Zdroju.

Za analogiczne można też uznać wezwania katedry Najświętszej Maryi Panny w Sydney (Mary, Help of Christians, Najświętszej Maryi Panny Wspomożycielki Wiernych), Church of the Intercession, New York Kościoła Episkopalnego w Stanach Zjednoczonych i wiele innych.

Toponimy[edytuj | edytuj kod]

O popularności kultu Pokrowy świadczą liczne toponimy:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

Przypisy

  1. Ул. А. Васілевіч: Беларускі народны каляндар (biał.). Starbel.narod.ru, 1992. [dostęp 2013-02-18].
  2. Указ Президента України Про День Українського козацтва від 7 серпня 1999 (ukr.). Zakon1.rada.gov.ua, 1999-08-07. [dostęp 2013-02-18].
  3. Anna Oistros: 28th of October in Greece, the OXI day (gr.). Ovi Magazine, 2006-10-29. [dostęp 2013-02-11].
  4. 4,0 4,1 o. Mariusz Synak i Piotr Makal: Święto Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Serwis Cerkiew.pl. [dostęp 2013-02-18].
  5. Grzegorz M. Bartosik OFMConv: Maryja – Obrończyni wiary (pol.). Polskie Towarzystwo Mariologiczne. [dostęp 2011-02-18].
  6. Aleksander Naumow: Ikony Matki Bożej w obronie grodów (pol.). "Przegląd Prawosławny". [dostęp 2013-02-18].
  7. Stephen Turnbull: The Walls of Constantinople, AD 324–1453. Oxford: Osprey Publishing, 2004, s. 48-49. ISBN 1-84176-759-X.
  8. Serafin (Cziczagow): Слово на Покров Пресвятой Богородицы (ros.). Pravoslavie.ru. [dostęp 2013-02-18].
  9. Сергей В. Перевезенцев: Покров Пресвятой Богородицы над Русью (ros.). Portal-slovo.ru. [dostęp 2013-02-18].
  10. Kościół w Szlachtowej Matki Boskiej Pokrownej. [dostęp 2011-12-30].
  11. Szlachtowa - historia parafii. [dostęp 2011-12-30].
  12. Zobacz też Pokrow, Pokrowa i inne nazwy pokrewne w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VIII (Perepiatycha – Pożajście) z 1887 r. oraz Pokrowce, Pokrówka i inne nazwy pokrewne w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 2 (Januszpol – Wola Justowska) z 1902 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Gębarowicz, Mater Misericordiae-Pokrow-Pokrowa w sztuce i legendzie środkowo-wschodniej Europy, Wrocław 1986, ISBN: 83-04-01788-1
  • G. Gharib, Le icone mariane. Storia e culto, Roma 1987, s. 235-237

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]