Pola Negri

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pola Negri
Pola Negri w „Hi Diddle Diddle” (1943)
Pola Negri w „Hi Diddle Diddle” (1943)
Imię i nazwisko Apolonia Chałupiec
Data
i miejsce urodzenia
3 stycznia 1897
Lipno
Data
i miejsce śmierci
1 sierpnia 1987
San Antonio (Teksas)
Lata aktywności 1912-1987
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Pola Negri w Wikicytatach
Strona internetowa
Gwiazda Poli Negri na Hollywood Boulevard, Hollywood, USA
Autograf oraz odciski dłoni i butów Poli Negri przed Teatrem Chińskim Graumana w Hollywood, USA

Pola Negri, właściwie Apolonia Chałupiec[1] albo Barbara Apolonia Chałupiec[2] (ur. 22 grudnia 1896?/3 stycznia 1897[3] w Lipnie, zm. 1 sierpnia 1987 w San Antonio w Teksasie) – polska aktorka teatralna i filmowa, międzynarodowa gwiazda kina niemego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Apolonia Chałupiec (albo: Barbara Apolonia Chałupiec[2]) urodziła się w Lipnie na terenie ziemi dobrzyńskiej, w rodzinie drobnomieszczańskiej, jej ojciec – słowacki Rom – był drobnym rzemieślnikiem, matka – Polka Eleonora z Kiełczewskich – prowadziła dom. Gdy Pola była jeszcze małym dzieckiem, jej ojca aresztowano i zesłano na Sybir. Odtąd wychowywała ją tylko matka, z którą przeprowadziła się w 1902 do Warszawy. W Warszawie matka prowadziła sklep, pracowała jako pomoc domowa[4]. Na wakacje przyjeżdżały jednak stale do dziadków do Brdowa. Matka wpoiła jej ambicję, żądzę sukcesu i obrotność życiową, ale także snobizm, pretensje do bycia wielką damą, blagierstwo i skłonność do cwaniactwa. Wcześnie także dostrzegła urodę i uzdolnienia córki, których rozwój wspierała. Dziewczynkę posłano na lekcje tańca i gry aktorskiej.

Po ukończeniu dwu pierwszych kursów teatralnej Szkoły Aplikacyjnej w Warszawie młodziutka Pola, z wydatną pomocą wiceprezesa WTR Kazimierza Hulewicza, 1 września 1912 zadebiutowała rolą Klary w Ślubach panieńskich w Teatrze Małym w Warszawie[5]. Debiut ten umożliwił jej następnie występy w teatrach rządowych: Wielkim (Sumurun, Niema z Portici), Letnim, w których szybko zdobyła dużą popularność.

Podczas I wojny światowej zachorowała na gruźlicę. Leczyła się w sanatorium w Zakopanem. Po powrocie z sanatorium atelier filmowe „Sphinx” zaproponowało jej rolę. Debiutowała w filmie Niewolnica zmysłów w 1914. Wystąpiła także w innych polskich filmach: Żona, Studenci, Bestia (inny tytuł: Kochanka apasza), w cyklu Tajemnice Warszawy (Arabella, Pokój nr 13, Jego ostatni czyn). W tym czasie na cześć swojej ulubionej włoskiej poetki – Ady Negri przyjęła pseudonim artystyczny Pola Negri.

Podczas podróży z Warszawy do Berlina na początku 1919, zatrzymano ją na stacji granicznej w Sosnowcu, rekwirując pudełka z kopią jej pierwszego filmu pt. "Niewolnica zmysłów". Ostatecznie nieporozumienie zakończyło się nawiązaniem bliskiej znajomości z komendantem Straży Granicznej, podporucznikiem Eugeniuszem Dąmbskim i jeszcze w listopadzie tego samego roku para pobrała się. Akt ślubu potwierdzający to wydarzenie znajduje się w katedrze sosnowieckiej (Kościół Wniebowzięcia NMP przy ul. Kościelnej), a aktorka podpisała się na nim od razu jako "Apolonia hr. Dąmbska-Chałupiec". Przez kilka miesięcy mieszkała u rodziny Dąmbskich w istniejącej do dziś kamienicy przy ul. Kołłątaja 6 (fakt ten przypomina tablica pamiątkowa umieszczona na ścianie budynku). Małżeństwo nie trwało długo, a całą winę za rozpad związku aktorka przypisała w swojej autobiografii mężowi. Po rozwodzie w 1922, Pola Negri nigdy nie wróciła do Sosnowca.

7 lipca 1920 Pola Negri zakupiła kamienicę przy ul. J. Zamoyskiego 8 w Bydgoszczy, która do 1922 roku była pod jej osobistym zarządem, i w której 2 sierpnia 1920 roku zamieszkała Eleonora Chałupiec - matka aktorki[6].

Genealogia
4. Adam Matuš vel Chłupiec
(1837-?)
     
    2. Jerzy Chałupiec
(1871-?)
5. Apolonia Plevko
(1834-1923)
       
      1. Apolonia Chałupiec
(1897-1987)
6. Franciszek Kiełczewski
(1835-1913)
   
    3. Eleonora Kiełczewska
(1861-1954)
   
7. Karolina Przybyłowska
(1836-?)
     
 

Kariera filmowa[edytuj | edytuj kod]

W 1917 wyjechała do Berlina, gdzie występowała u Maxa Reinhardta. Zagrała w niemieckich filmach: Oczy mumii Mia, Carmen, Madame du Barry, Sumurun i in., reżyserowanych między innymi przez Ernsta Lubitscha. Były to najbardziej wartościowe artystycznie obrazy w całej jej karierze aktorskiej.

W 1923 przybyła do Hollywood i wystąpiła w filmach: Hiszpańska tancerka, Zakazany raj (wysoko oceniana przez krytykę za rolę carycy Katarzyny), Hotel Imperial, Miłość aktorki i wielu innych. Była rywalką innej ciemnowłosej divy Glorii Swanson.

W USA została gwiazdą kina niemego i symbolem seksu, do czego przyczyniły się także głośne romanse z Charlie Chaplinem i Rudolphem Valentino (zarzucano jej, że pogrzeb Valentino wykorzystała dla autoreklamy) oraz plotki o jej uczuciu do długoletniej przyjaciółki Margaret West.

Nie odniósłszy sukcesu w filmach dźwiękowych (Z rozkazu kobiety – z powodu silnego akcentu i niskiego głosu odczuwanego jako zbyt ordynarny jak na wielką gwiazdę), powróciła do Niemiec, gdzie początkowo kontynuowała karierę. Po dojściu do władzy nazistów minister propagandy Goebbels zakazał angażowania jej do filmów z powodu rzekomo żydowskiego pochodzenia. Uwolniona od podejrzeń w wyniku osobistej interwencji Hitlera, który był jej wielbicielem, zagrała ponownie w filmach Mazurka (Mazurek, 1935), Moskau-Shanghai (Moskwa-Szanghaj, 1936), Madame Bovary (1937), Tango Notturno (1937), Die fromme Lüge (Pobożne kłamstwo, 1938) i Die Nacht der Entscheidung (Decydująca noc, 1938).

Przed wybuchem wojny powróciła do Ameryki. Wystąpiła jeszcze w kilku filmach, jak Hi Diddle Diddle i The Moonspinners. Ostatni raz pojawiła się na ekranie w 1965. Po wojnie popadła w zapomnienie, ale dzięki swojej firmie maklerskiej żyła w dostatku. Zmarła w wieku 90 lat.

W 1970 opublikowała wspomnienia Pamiętnik gwiazdy (wydanie polskie 1976).

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Przez długi czas kwestią sporną była data jej urodzenia. Na nagrobku widnieje podany w autobiografii 31 grudnia 1899, jednak wiele źródeł podawało 1897, a nawet 1894. Sprawę wyjaśniła ostatecznie Wiesława Czapińska, która dotarła do metryki z datą 22 grudnia 1896?/3 stycznia 1897 (w Królestwie Polskim – a więc także i w Lipnie – obowiązywało podwójne datowanie).

Filmoteka Narodowa posiada w swojej kolekcji następujące filmy z jej udziałem:

Fragment filmu Arabella (1917) został wykorzystany w filmie O czym się nie mówi (1939), lecz Filmoteka Narodowa nie posiada jego kopii.

W wypadku chęci wyświetlania innych filmów Filmoteka musi wypożyczać ich kopie od zagranicznych instytucji.

Od 2007 Lipnowskie Towarzystwo Kulturalne organizuje festiwal "Pola i inni". Podczas imprezy emitowane są filmy z udziałem aktorki oraz przyznawane są statuetki "Politki" dla artystów polskich robiących karierę za granica podobnie do Poli. Laureatami owej nagrody są m.in.: Weronika Rosati (2013), Robert Więckiewicz (2012), Agnieszka Grochowska (2011), Agata Buzek (2010), Izabella Miko (2009), Karolina Gruszka (2008). Festiwal organizowany jest od kilku lat w Lipnie (rodzinnym mieście Poli Negri).

W 2012 Janusz Józefowicz zrealizował pierwszy na świecie musical w technologii 3D oparty na biografii Poli Negri pod tytułem "POLITA". Odegrała ją Natasza Urbańska.

W sierpniu 2014 ukazała się polska edycja książki o Poli Negri "POLA"[8] autorstwa Danieli Dröscher w tłumaczeniu Sławy Lisieckiej.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy polskie

Filmy niemieckie

Filmy amerykańskie

Filmy europejskie

Filmy amerykańskie (II etap)

Przypisy

  1. Tadeusz Lubelski: Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty. Katowice: Videograf II, 2009, s. 37. ISBN 978-83-7183-666-4.
  2. 2,0 2,1 Christopher Long: Chalupec, Barbara Apollonia (ang.). W: The Handbook of Texas [on-line]. Texas State Historical Association (TSHA).
  3. Sama aktorka w autobiografii Pamiętnik gwiazdy pisze, że urodziła się "w przeddzień nowego wieku, 31 grudnia 1899". Akt urodzenia mówi jednak, że Pola przyszła na świat 3 stycznia 1897.
  4. Kotowski Mariusz, Pola Negri. Legenda Hollywood, Prószyński i S-ka, Warszawa 2011.
  5. Roman Taborski: Warszawskie teatry prywatne w okresie Młodej Polski. Warszawa: PWN, 1980, s. 135-138. ISBN 83-01-01366-4.
  6. Bydgoskie odkrywanie Poli Negri
  7. Film z Polą Negri w Filharmonii Narodowej
  8. Dröscher Daniela: POLA. Łódź: Od Do, 2014, s. 304. ISBN 938-83-934075-5-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]