Polacy na Łotwie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polacy na Łotwie – ludność osiadła na terenie obecnej Łotwy od XVI wieku, zamieszkująca głównie wschodnią część kraju (Łatgalię, dawne województwo inflanckie), wschodnią część KurlandiiSemigalię (szczególnie powiat iłuksztański) oraz Rygę.

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

Liczebność Polaków na Łotwie[1][2][3]
Rok spisu 1897 1920 1930 1935 1959 1970 1979 1989 1996
szac.
2000 2011
Populacja 65 056 52 244 59 400 48 637 59 774 63 045 62 690 60 416 63 400 59 505 44 783
Odsetek 3,4% 3,3% 3,1% 2,6% 2,9% 2,7% 2,5% 2,3% 2,6% 2,5% 2,2%

Obywatelstwo[edytuj | edytuj kod]

Według oficjalnych statystyk bieżących 1 lipca 2013 na Łotwie zarejestrowano 48 960 Polaków, z tego 37 640 posiadało obywatelstwo Łotwy (77%), 9 917 (20%) według prawa Łotwy nie miało prawa otrzymania obywatelstwa łotewskiego i są łot.nepilsonis” („nieobywatele”), to znaczy nie posiadają żadnego obywatelstwa. Jedynie 1 399 Polaków posiadają obywatelstwo inne niż Łotwy: Litwy, Białorusi, Ukrainy, Polski, Rosji[4].

Rozmieszczenie[edytuj | edytuj kod]

Najwięcej ludności polskiej względnie polskiego pochodzenia mieszka w dawnych Inflantach Polskich (Łatgalii, ok. 22 tys.), a więc w okolicach Dyneburga, Krasławia i Rzeżycy (z czego w Dyneburgu ok. 18 tys., co daje 15,1% ogółu mieszkańców tego miasta) oraz stołeczną Rygę (ok. 17 tys.). W skali całego kraju Polacy stanowią według spisu łotewskiego 2,3% ludności (stan na rok 1998).

Odsetek ludności polskiej na Łotwie (stan 2010) według powiatów i miast wydzielonych
Odsetek ludności polskiej na Łotwie (stan 2008) według okręgów i miast wydzielonych
Rozmieszczenie ludności polskiej na Łotwie(stan 2008) według okręgów (razem z miastami wydzielonymi)
Udział procentowy Polaków w populacji okręgu dyneburskiego

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osadnictwa polskiego na obszarze obecnej Łotwy sięgają XVI wieku, kiedy to głownie na terenie Inflant Polskich osiedlała się polska szlachta. Aż do 1772 Dyneburg i jego okolice stanowiły integralną część Rzeczypospolitej: silne wpływy miał tu Kościół katolicki, co wpłynęło na znaczną polonizację regionu, zwłaszcza jego elit. O wiele mniej Polaków zamieszkiwało cieszące się autonomią Księstwo Kurlandii i Semigalii (dominowali w rejonie Iłukszty) oraz tzw. Inflanty szwedzkie i Rygę.

Kolejne fale polskiej ludności napływały na Łotwę w XIX wieku.

W okresie międzywojennym przygraniczne tereny Łotwy zasiedlali Polacy emigrujący tam za chlebem oraz przyjeżdżający do pracy sezonowych.

Po aneksji Łotwy przez Związek Radziecki w kraju osiadło wielu Polaków z Białorusi, Litwy i Rosji. Wpływ na ten fakt miała postępująca indrustrializacja kraju (brak wolnych rąk do pracy wśród Łotyszy) oraz o wiele wyższy standard życia niż w Mińsku i Wilnie. W większości Polakom, których przodkowie byli obywatelami II Rzeczypospolitej i osiedlili się na Łotwie po II wojnie (12 tys.), nie nadano obywatelstwa łotewskiego ani nie przywrócono obywatelstwa polskiego, są bezpaństwowcami[5].

Działalność oświatowa i kulturalna[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej przez krótki czas władze radzieckie zezwalały na istnienie polskich szkół powszechnych na Łotwie przed 1940, polityka względnej tolerancji skończyła się jednak w 1949, kiedy to zlikwidowano ostatnią polską szkołę w Dyneburgu.

Język polski, poza rodzinnymi domami, od tej pory funkcjonował głównie w kościołach, wykładano w nim jedynie w Seminarium Duchownym w Rydze.

W 1978 grupa ryskich Polaków utworzyła Klub Kultury Polskiej „Polonez”, który stał się zalążkiem powstałego w 1990 w Związku Polaków na Łotwie. W 1997 powstało w Dyneburgu Centrum Kultury Polskiej.

Obecnie istnieje 6 polskich szkół, do których uczęszcza ponad tysiąc uczniów (w tym szkoła średnia im. Ity Kozakiewicz w Rydze i Państwowe Gimnazjum Polskie im. J. Piłsudskiego w Dyneburgu), funkcjonuje polskie przedszkole, działają szkoły niedzielne oraz przykościelne towarzystwa.

Polska mniejszość narodowa a polityka[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczącą Związku Polaków została w 1989 Ita Kozakiewicz – działaczka Łotewskiego Frontu Ludowego lat 1988–1990. Środowiska polskie od początku jednoznacznie opowiedziały się za niezależnością republiki, co uchroniło łotewskich Polaków od niechętnego stosunku państwa łotewskiego.

Polska prasa na Łotwie[edytuj | edytuj kod]

Po odzyskaniu przez Łotwę niepodległości znów ukazuje się kilka polskich tytułów: „Polak na Łotwie”', „Czas Łatgalii”, „Echo Rygi”.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]