Polacy na Ukrainie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polacy na Ukrainie (dane oficjalne)
Liczebność 144 100 - 900 000
 % całej ludności 0,3% - 2,4%
Największe skupisko Obwód żytomierski
Mniejszość polska na Ukrainie wg Wszechukraińskiego Spisu Ludności 2001

Polacy na Ukrainie – na terenie Ukrainy mieszka według różnych oficjalnych danych od ponad 144 tys.[1] do 900 tys.[2] Polaków. Nieoficjalnie liczba osób tej narodowości w granicach państwa Ukraina szacowana jest nawet na 2 do 3 milionów[3][4][5][6][7].

Na Ukrainie odbyły się cztery Festiwale Kultury Polskiej w latach 1996–2002.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przypuszczalny zasięg państwa Polan na początku panowania Mieszka I i ziemie przyłączone przez tego władcę. Wschodnia granica Grodów Czerwieńskich obejmuje obok samego Czerwienia także ziemię chełmską, bełską, przemyską, sanocką i wołyńską.
 Osobny artykuł: Grody Czerwieńskie.

Tereny dzisiejszego pogranicza polsko-ukraińskiego jeszcze przed ostatecznym wykrystalizowaniem się państwowości polskiej za czasów pierwszych Piastów były zamieszkiwane przez zachodniosłowiańskie plemię Lędzian (Lachów) od którego wywodzi się jedna z nazw określających Polaków, plemię to ma swoje istotne miejsce w polskiej historiografii. Według ruskiego kronikarza Nestora plemiona Radymiczów oraz Wiatyczów miały "pochodzić od Lachów i być Lachami"[8]. W swojej kronice wydarzeń Powieść doroczna Nestor opisuje także rywalizację Polski i Rusi o Grody Czerwieńskie leżące obecnie po części na terenach zachodniej Ukrainy i Białorusi, a po części we wschodnich województwach polskich[9]. Pierwsza wzmianka o tych Grodach pochodzi z roku 981, kiedy to zdobył je na Polakach książę kijowski Włodzimierz I[10].

W leto 6489 ide Wołodimer' k Liachom' i zaja grady ich: Peremyszl', Czerwien', i iny grady jeże sut' do sego dnie pod' Rusiu. W sem że letie i Wiaticzi pobiedi i wiezłożi na nia dan' ot niaouga, jakoże otci (otec) jego imasze.

Co w polskim tłumaczeniu brzmi następująco[11];

Roku 6489 [981]. Poszedł Włodzimierz ku Lachom i zajął grody ich: Przemyśl, Czerwień i inne grody, które do dziś dnia są pod Rusią. Tegoż roku i Wiatyczów zwyciężył i nałożył na nich dań od pługa, jaką i ojciec jego brał.

W następnych stuleciach Polacy osiedlali się na terenach Rusi Czerwonej i Podola, czy po Unii LubelskiejWołynia (do unii obowiązywał zakaz nabywania ziemi na terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego przez obywateli Korony. W latach 1569–1648 ponad trzy/czwarte terytorium obecnego państwa Ukraina wchodziło w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jako część Korony Królestwa Polskiego.

Po rozbiorach Rzeczypospolitej, zwłaszcza zaś w ramach represji po powstaniu listopadowym i powstaniu styczniowym ludność i kultura polska poddana była masowym represjom w ramach Imperium Rosyjskiego. Polskie instytucje społeczne i kulturalne (jak Liceum Krzemienieckie, wyposażenie Uniwersytetu Wileńskiego, szkolnictwo polskie) były likwidowane, a ludność polska poddana dyskryminacji ekonomicznej (zakaz nabywania ziemi, konfiskaty).

W czasie istnienia Ukraińskiej Republiki Ludowej kilku Polaków (Mieczysław Mickiewicz, Stanisław Stempowski, Henryk Józewski) zajmowało stanowiska w rządzie URL. Podpisana 21 kwietnia 1920 pomiędzy rządem Polski a rządem Ukraińskiej Republiki Ludowej umowa sojusznicza gwarantowała prawa ukraińskiej ludności w Polsce i polskiej na Ukrainie.

Po traktacie ryskim, kończącym wojnę polsko-bolszewicką na wschód od granicy polsko-sowieckiej ustalonej traktatem znalazło się w USRR kilkaset tysięcy Polaków. Władze sowieckie po próbach tworzenia w latach 20. XX w. tzw. polskich regionów autonomicznych (w USRR Marchlewszczyzna), w latach 30. dokonały eksterminacji i masowych deportacji ludności polskiej z ZSRR (por. Operacja polska NKWD).

W antypolskiej polityce władz ZSRR uczestniczył I sekretarz Komunistycznej Partii Ukrainy w latach 1929–1938, Stanisław Kosior (Polak), ostatecznie aresztowany i zamordowany w ramach Wielkiej Czystki w ZSRR.

Obecnie na Ukrainie działa wiele organizacji, stowarzyszeń i innych związków polonijnych skupiających w swoich szeregach ludzi podtrzymujących kulturę i ostoje polskości na tych terenach.

Według ukraińskiego spisu powszechnego z 2001 roku obszar państwa Ukraina w tym czasie zamieszkiwało 147,9 tysięcy Polaków[12]. Podane dane, zdaniem osób zajmujących się statystykami i procesami demograficznymi, oraz według polskich konsulatów i stowarzyszeń na Ukrainie – są bardzo mocno zaniżone[3][4][5].

Liczba Polaków na obszarze Ukraińskiej SRR i na Ukrainie na podstawie spisów radzieckich i ukraińskich[edytuj | edytuj kod]

Liczba Polaków na Ukrainie od 1926
Rok 1926
spis1
1939
spis2
1959
spis3
1970
spis4
1979
spis5
1989
spis6
2001
spis7
Populacja 476 435 357 710 363 297 295,107 258 309 219 179 144 130
Odsetek 1,6% 1,2% 0,9% 0,6% 0,5% 0,4% 0,3%
1 Source: [1]. 2 Source: [2]. 3 Source: [3]. 4 Source: [4]. 5 Source: [5]. 6 Source: [6]. 7 Source: [7].


Rozmieszczenie Polaków na Ukrainie według ukraińskiego spisu powszechnego z 2001 r.[13][edytuj | edytuj kod]

Spis z 2001
Obwód Liczba Polaków  % Polaków
Obwód żytomierski 49 tys. 3,5%
Obwód chmielnicki 23 tys. 1,6%
Obwód lwowski 18,9 tys. 0,7%
miasto Kijów 6,9 tys. 0,25%
Obwód tarnopolski 3,8 tys. 0,3%
Obwód winnicki 3,7 tys. 0,2%
Obwód iwanofrankiwski 2,8 tys. 0,2%
Obwód rówieński 2 tys. 0,17%
Pozostałe obwody 34 tys.
Cała Ukraina 144,1 tys. 0,3%

Struktury narodowe w obwodzie żytomierskim i chmielnickim[edytuj | edytuj kod]

Obwód żytomierski i chmielnicki mają najwięcej Polaków żyjących na Ukrainie.

Struktura narodowościowa obwodu żytomierskiego w 2001 r.
Narodowość Liczba Ludności  % Ludności
Ukraińcy 1 mln 225 tys. 90,3%
Rosjanie 68,9 tys. 5%
Polacy 49 tys. 3,5%
Białorusini 4,9 tys. 0,4%
Żydzi 2,6 tys. 0,2%
Inni 8,9 tys. 0,6%
Suma 1 mln 389,3 tys. 100%
Struktura narodowościowa obwodu chmielnickiego w 2001 r.
Narodowość Liczba Ludności  % Ludności
Ukraińcy 1 mln 339,3 tys. 93,9%
Rosjanie 50,7 tys. 3,6%
Polacy 23 tys. 1,6%
Białorusini 2,7 tys. 0,2%
Inni 10,9 tys. 0,7%
Suma 1 mln 426,6 tys. 100%

Organizacje polonijne[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie szyldu Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej

Na Ukrainie działa wiele organizacji polonijnych, największe z nich to:

  • Związek Polaków na Ukrainie Oddział im. A. Mickiewicza, Odessa
  • Towarzystwo Kultury Polskiej "Polonia", Odessa
  • Stowarzyszenie Polaków na Krymie, Symferopol
  • Zjednoczenie Polaków Sewastopola "Jedność", Sewastopol
  • Stowarzyszenie Obywateli Polskiej Narodowości "Nadzieja"
  • Stowarzyszenie Polaków w Mikołajowie, Mikołajów
  • Stowarzyszenie Polaków w Jałcie „Odrodzenie", Krym
  • Obwodowe Towarzystwo Polskie "Polonia" w Chersoniu [8]
  • Stowarzyszenie Polaków "Polonia", Jużnoukraińsk
  • Stowarzyszenie Polaków, Dżankoja
  • Rejonowe Stowarzyszenie Polaków "Nadzieja", Pierwomajsk
  • Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe Przyjaźni Ukraińsko-Polskiej "Wisła", Jałta
  • Stowarzyszenie "Dom Polski "Kujawy", Izmaił
  • Stowarzyszenie "Dom Polski" w Tulczynie
  • Polskie Narodowo-Kulturalne Stowarzyszenie miasta Biełgorod-Dniestrowskij, Biełgorod-Dniestrowskij
  • Polski Ośrodek Kulturalno-Oświatowy im. A. Mickiewicza na Krymie, Symferopol
  • Krymski Oddział Stowarzyszenia Uczonych Polskich na Ukrainie, Symferopol
  • Polskie Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo "Odrodzenie", Berdiańsk [9]
  • Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej (siedziba we Lwowie, 21 oddziałów w obwodzie lwowskim)[14]
  • Polsko-Ukraińskie Stowarzyszenia Kulturalne w Mariupolu [10]
  • Związek Miłośników Kultury Polskiej Ziemi Połtawskiej "Polonia" w Połtawie.
  • Żytomierski Obwodowy Związek Polaków na Ukrainie[15]

Przypisy

  1. Raport Ambasady RP w Kijowie. W: Krzysztof Sawicki: Raport o sytuacji Polonii i Polaków za granicą 2009. zespół pracowników Departamentu Współpracy z Polonią MSZ. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2009, s. 242. ISBN 978-83-89607-81-2. [dostęp 2011-03-26]. (pol.)
  2. Polonia w liczbach (pol.). Stowarzyszenie "Wspólnota Polska". [dostęp 2011-03-26].
  3. 3,0 3,1 Na Ukrainie mniej Polaków niż sądzono. Dziennik Kijowski nr 3 (202), luty 2003
  4. 4,0 4,1 Ilu Polaków jest na Ukrainie? kresy.pl, 5 stycznia 2010
  5. 5,0 5,1 2 miliony czy 146 tysięcy? Rzeczpospolita, 29-12-2009
  6. Ludność Ukrainy
  7. Piotr Furmaniak: Polacy na Ukrainie- sytuacja polskiej mniejszości
  8. August Bielowski: Monumenta Poloniae Historica. podane za Małopolska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI (Malczyce – Netreba) z 1885 r.
  9. Połnoje sobranije russkich letopisiej. t. I., Leningrad 1926–1928.
  10. Henryk Paszkiewicz: Początki Rusi. Kraków 1996, s. 67-68, 74, 410-411
  11. F. Sielicki: Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat. Wrocław 2005.
  12. Spis ludności na Ukrainie, 2001 r.
  13. Piotr Eberhardt,Polacy na Ukrainie: Liczebność i rozmieszczenie ludności polskiej według ostatnich spisów powszechnych.
  14. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej
  15. Żytomierski Obwodowy Związek Polaków na Ukrainie

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • August Bielowski: Monumenta Poloniae Historica.
  • F. Sielicki: Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat. Wrocław 2005
  • Połnoje sobranije russkich letopisiej. t. I., Leningrad 1926–1928
  • H. Krasowska: Mniejszość polska na południowo-wschodniej Ukrainie. Warszawa 2012.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]