Polarna czapa lodowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ziemia widziana ze statku Apollo 17, z widoczną południową czapą polarną.

Polarna czapa lodowaobszar okołobiegunowy planety (lub księżyca planety), pokryty lodem. Termin ten obejmuje zarówno obszar pokryty lądolodem, jak też lód morski. Na Ziemi występują one w Arktyce i Antarktyce.

Polarne czapy lodowe może tworzyć zarówno lód wodny, jak też inne substancje występujące w stanie stałym w obszarze podbiegunowym danego ciała niebieskiego; na Marsie, oprócz wody, czapy polarne tworzy zestalony dwutlenek węgla[1].

Ziemskie czapy polarne[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: ArktykaAntarktyka.

Na Ziemi czapy lodowe pokrywają kontynent Antarktydy (południowa) i Ocean Arktyczny wraz z wyspą Grenlandią (północna). Ich zasięg zmienia się w ciągu roku, jak też na przestrzeni wielu lat. W związku z ociepleniem klimatu, obserwuje się zmniejszanie zasięgu pokrywy lodowej, zwłaszcza w obszarze Arktyki. W historii geologicznej zasięg czap polarnych ulegał znacznym wahaniom, w okresach zlodowaceń obejmowały one znaczną część obu półkul[2][3], ale bywały też okresy gdy Ziemia nie posiadała czap polarnych, a w regionach podbiegunowych panował klimat umiarkowany[4][5]. Przy dzisiejszym układzie kontynentów nawet całkowite stopienie czap lodowych nie spowodowałoby znacznego zmniejszenia powierzchni lądów na Ziemi, ale dotknęłoby wiele gęsto zamieszkanych, nizinnych obszarów nadmorskich[6].

Marsjańskie czapy polarne[edytuj | edytuj kod]

Mars widziany przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a, z widoczną północną czapą polarną.
 Osobne artykuły: Planum BoreumPlanum Australe.

Mars również posiada czapy polarne na obu biegunach, przy czym północna ma większy zasięg. Są one złożone z zamarzniętej wody z dodatkiem dwutlenku węgla, czyli suchego lodu. Ze względu na nachylenie osi obrotu Marsa podobne do ziemskiego, na obu planetach występują podobne pory roku. W czasie marsjańskiej zimy w północnej okolicy podbiegunowej powstaje warstwa zamarzniętego dwutlenku węgla o miąższości 1 metra, która sublimuje całkowicie w lecie; zimowa warstwa suchego lodu na południu jest osiem razy grubsza i nie znika całkowicie nawet w lecie[1]. Szczeliny widoczne w północnej czapie lodowej, w tym wielki kanion Chasma Boreale, ukazują liczne warstwy lodu i pyłu naniesionego przez burze piaskowe.

Czapy polarne na księżycach Układu Słonecznego[edytuj | edytuj kod]

Czapy lodowe, złożone głównie z lodu wodnego, posiada krążący wokół Jowisza Ganimedes, największy księżyc w Układzie Słonecznym. Ich istnienie (i brak czapy polarnej na podobnej wielkości księżycu Kallisto) może być związane z dawną aktywnością geologiczną Ganimedesa[7], lub też z uderzeniami cząstek plazmy poruszającej się w polu magnetycznym Jowisza[8].

Także na Trytonie, księżycu Neptuna, sonda Voyager 2 zaobserwowała rozległą południową czapę polarną. Tworzy ją zestalony azot i metan[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Mars Polar Regions. Windows to the Universe, 2008-07-07. [dostęp 2011-02-23].
  2. Paleomap Project: Last Ice Age
  3. Paleomap Project: Late Carboniferous Climate
  4. Paleomap Project: Early Eocene Climate
  5. Paleomap Project: Late Triassic Climate
  6. "What If All the Ice Melts?" Myths and Realities
  7. Edward J. Shaya, Carl B. Pilcher. Polar cap formation on Ganymede. „Icarus”. 58 (1), s. 74-80, kwiecień 1984. doi:10.1016/0019-1035(84)90098-8. 
  8. R.E. Johnson. Polar ‘‘Caps’’ on Ganymede and Io Revisited. „Icarus”. 127, s. 469-471, 1997. [dostęp 2011-02-22]. 
  9. The Poles of Triton. Windows to the Universe, 2009-04-21. [dostęp 2011-02-22].