Poliglota (Biblia)
Poliglota (gr. polýglōttos, polýglōssos – „wielojęzyczny”) – wielojęzyczne wydanie całości lub części Pisma Świętego obejmujące tekst w kilku wersjach językowych zarówno oryginalnych jak i tłumaczonych, służacych głównie celom krytyki tekstu. Zwykle wolumin zawiera tekst Biblii w oryginale i kilku przekładach umieszczonych w kolumnach obok siebie. Za pierwowzór takiego wydania należy uznać Hexaplę, której autorem jest Orygenes.
Spis treści |
Pierwowzór [edytuj]
Wzorem poliglott była Hexapla Orygenesa (z gr. heksapla biblia - „sześciokrotne księgi”), która zestawiła tekst Starego Testamentu (185-254) w sześciu kolumnach obok siebie:
- tekst hebrajski w alfabecie hebrajskim
- ten sam tekst w alfabecie greckim
oraz cztery przekłady greckie:
- Akwili
- Symmachusa
- Septuagintę
- Teodocjana
Pierwsze wydania drukowane [edytuj]
W epoce wzmożonych badań nad tekstem Biblii w XVI i XVII w. powstały liczne poligloty. Najstarszą próbą jest Psalterium octaplum dominikanina Augustyna Justyniana, który w ośmiu kolumnach zestawił psalmy w ośmiu językach.
W XVI wieku wychodzą także monumentalne edycje całego Pisma Świętego, rozmiarów folio. Należy do nich Biblia Poliglotta Kompluteńska, obejmująca Stary i Nowy Testament, opracowana pod kierunkiem kardynała F. Ximenesa de Cisnerosa, drukowana w Hiszpanii w Alcalá de Henares (łac. Complutum) w latach 1514-1517 w sześciu tomach. Pierwsze cztery tomy (Stary Testament) podają tekst:
- hebrajski
- aramejski
- grecki (Septuagintę)
- Wulgatę
- oraz nowe łacińskie tłumaczenie tekstu aramejskiej Septuaginty
Do Pięcioksięgu Mojżesza dodany został przekład aramejski Targum Onkelosa. Tom piąty zawiera Nowy Testament w dwu kolumnach (tekst grecki i Wolugatę). Tom szósty - słowniki i gramatykę języka hebrajskiego i aramejskiego Alfonso de Zamory.
Kolejnym dziełem była Poliglota antwerpska składająca się z ośmiu tomów. Została ona wydana przez Plantina pod kierownictwem Benoisa Ariasa Montanusa w latach 1569-1572, na zamówienie Filipa II, króla Hiszpanii (stąd nazywa się także Biblia Regia lub Poliglota Plantiniana). Zawiera ona teksty Starego Testamentu podane w języku hebrajskim, aramejskim, greckim i łacińskim. Nowy Testament w języku greckim, łacińskim, syryjskim, oraz nowe tłumaczenie Starego i Nowego Testamentu Santesa Pagnino. Praca na tym wydaniem Biblii trwała cztery lata. Odbito 1200 egzemplarzy oraz 13 na pergaminie dla króla.
Wydania późniejsze [edytuj]
W późniejszych latach ukazały się dwie Poligloty Eliasa Huttera: Poliglota hamburska z 1587 i Poliglota norymberska z 1595 roku. Nie mają one większego znaczenia dla krytyki tekstu, natomiast zasługują na wzmiankę, ponieważ norymberska zawiera również przedruk Ewangelii Mateusza i Marka z polskiej Biblii brzeskiej.
Poliglotę paryską w dziesięciu tomach wydał w latach 1629-1645 adwokat królewski Guide Michel Le Jay. W Pięcioksięgu Mojżesza umieszczono tekst Pentateuchu Samarytańskiego. Obok tekstu hebrajskiego Poliglota paryska zawiera Wulgatę, Septuagintę i Stary Testament w języku arabskim.
Przewyższa ją znacznie Poliglota londyńska zwana również waltońską od nazwiska wydawcy, biskupa Briana Waltona, drukowana w latach 1653-1657 w sześciu tomach u Thomasa Roycrofta. Zawiera ona poza tekstami poprzednich Poliglot przekład perski i etiopski. Tekst Septuaginty dodano według recenzji z 1592 roku. Wydanie to opatrzone jest w znakomite prolegomena i słownik siedmiojęzyczny. Piękną szatę graficzną uzupełnia karta tytułowa V. Hollara. Poliglota londyńska, zawiera aż 9 różnych języków (hebrajski, samarytański, aramejski, grecki, łacinę, etiopski, syryjski, arabski i perski). Jest to pierwsze dzieło, które wyszło na zasadzie subskrypcji.
Bibliografia [edytuj]
- Biblia Polyglotta, [w:] Encyklopedia Wiedzy o Książce, pod red. A. Birkenmajera, B. Kocowskiego, J. Trzynadlowskiego, Wrocław - Warszawa - Kraków 1971, k.146-148
- F. Kłoniecki: Polyglotta. W: Podręczna encyklopedia biblijna. T. 2. 1960
