Poliglota (Biblia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strona tytułowa z Poligloty anwerpskiej

Poliglota (gr. polýglōttos, polýglōssos – „wielojęzyczny”) – wielojęzyczne wydanie całości lub części Pisma Świętego obejmujące tekst w kilku wersjach językowych zarówno oryginalnych jak i tłumaczonych, służacych głównie celom krytyki tekstu. Zwykle wolumin zawiera tekst Biblii w oryginale i kilku przekładach umieszczonych w kolumnach obok siebie. Za pierwowzór takiego wydania należy uznać Hexaplę, której autorem jest Orygenes.

Pierwowzór[edytuj | edytuj kod]

Wzorem poliglot była Hexapla Orygenesa (z gr. heksapla biblia – „sześciokrotne księgi”), która zestawiła tekst Starego Testamentu (185-254) w sześciu kolumnach obok siebie:

oraz cztery przekłady greckie:

Pierwsze wydania drukowane[edytuj | edytuj kod]

W epoce wzmożonych badań nad tekstem Biblii w XVI i XVII w. powstały liczne poligloty. Najstarszą próbą z 1516 roku jest Psalterium octaplum dominikanina Augustyna Justyniana, który w pięciu językach zestawił psalmy kolejno w ośmiu kolumnach: tekst hebrajski, łaciński przekład Justyniana, łacińską Wulgatę, grecki tekst Septuaginty, wersję arabską, aramejski targum, łacińskie tłumaczenie targumu oraz na końcu osobisty łaciński komentarz Justyniana[1].

W XVI wieku wychodzą także monumentalne edycje całego Pisma Świętego, rozmiarów folio. Należy do nich Biblia Poliglotta Kompluteńska, obejmująca Stary i Nowy Testament, opracowana pod kierunkiem kardynała F. Ximenesa de Cisnerosa, drukowana w Hiszpanii w Alcalá de Henares (łac. Complutum) w latach 1514-1517 w sześciu tomach. Pierwsze cztery tomy (Stary Testament) podają tekst:

Do Pięcioksięgu Mojżesza dodany został przekład aramejski Targum Onkelosa[2]. Tom piąty zawiera Nowy Testament w dwu kolumnach (tekst grecki i Wulgatę). Tom szósty – słowniki i gramatykę języka hebrajskiego i aramejskiego Alfonso de Zamory.

Kolejnym dziełem była Poliglota antwerpska składająca się z ośmiu tomów. Została ona wydana przez Plantina pod kierownictwem Benoisa Ariasa Montanusa w latach 1569-1572, na zamówienie Filipa II, króla Hiszpanii (stąd nazywa się także Biblia Regia lub Poliglota Plantiniana). Zawiera ona teksty Starego Testamentu podane w języku hebrajskim, aramejskim, greckim i łacińskim. Nowy Testament w języku greckim, łacińskim, syryjskim, oraz nowe tłumaczenie Starego i Nowego Testamentu Santesa Pagnino. Praca na tym wydaniem Biblii trwała cztery lata. Odbito 1200 egzemplarzy oraz 13 na pergaminie dla króla.

Wydania późniejsze[edytuj | edytuj kod]

W późniejszych latach ukazały się dwie Poligloty Eliasa Huttera: Poliglota hamburska z 1587 i Poliglota norymberska z 1595 roku. Nie mają one większego znaczenia dla krytyki tekstu, natomiast zasługują na wzmiankę, ponieważ norymberska zawiera również przedruk Ewangelii Mateusza i Marka z polskiej Biblii brzeskiej.

Poliglotę paryską w dziesięciu tomach wydał w latach 1629-1645 adwokat królewski Guide Michel Le Jay. W Pięcioksięgu Mojżesza umieszczono tekst Pentateuchu samarytańskiego pochodzący z rękopisu który został odnaleziony w 1616 roku w Damaszku przez podróżnika Pietro della Valle[3]. Obok tekstu hebrajskiego Poliglota paryska zawiera Wulgatę, Septuagintę, Peszittę dla całego Starego Testamentu oraz wersję w języku arabskim[2].

Przewyższa ją znacznie Poliglota londyńska zwana również waltońską od nazwiska wydawcy, biskupa Briana Waltona, drukowana w latach 1653-1657 w sześciu tomach u Thomasa Roycrofta. Zawiera ona poza tekstami poprzednich Poliglot przekład perski i etiopski. Tekst Septuaginty dodano według recenzji z 1592 roku. Wydanie to opatrzone jest w znakomite prolegomena i słownik siedmiojęzyczny. Piękną szatę graficzną uzupełnia karta tytułowa V. Hollara. Poliglota londyńska, zawiera aż 9 różnych języków (hebrajski, pismo samarytańskie, aramejski, grecki, łacinę, etiopski, syryjski, arabski i perski). Jest to pierwsze dzieło, które wyszło na zasadzie subskrypcji.

Przypisy

  1. The Jewish Museum: Agostino Giustiniani, Psalterium Hebraeum, Graecum, Arabicum et Chaldaeum. thejewishmuseum.org. [dostęp 2013-07-22].
  2. 2,0 2,1 Rajmund Pietkiewicz: Poliglota antwerpska w Sieci. fides.org.pl. [dostęp 2013-07-01].
  3. Samaritans (ang.). W: The unedited full-text of the 1906 Jewish Encyclopedia [on-line]. JewishEncyclopedia.com, 1906. [dostęp 2013-06-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biblia Polyglotta, [w:] Encyklopedia Wiedzy o Książce, pod red. A. Birkenmajera, B. Kocowskiego, J. Trzynadlowskiego, Wrocław – Warszawa – Kraków 1971, k.146-148
  • F. Kłoniecki: Polyglotta. W: Podręczna encyklopedia biblijna. T. 2. 1960