Polimorfizm (krystalografia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy polimorfizmu – zjawiska w krystalografii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Polimorfizm (wielopostaciowość, różnopostaciowość) – zjawisko występowania różnych odmian krystalograficznych tej samej substancji chemicznej. Występuje ono wtedy, gdy ta sama substancja może występować w dwóch lub nawet kilku formach krystalicznych.

Odmiany polimorficzne nie są różnymi stanami skupienia, ale są różnymi fazami materii, przejścia z jednej odmiany do drugiej są przemianami fazowymi pierwszego rzędu. Głównymi czynnikami mającymi wpływ na polimorfizm są ciśnienie i temperatura. Nie zachodzą one jednak w ściśle określonych temperaturach, lecz są zależne od termicznej historii próbek. Powoduje to, że dany związek może występować w dwóch różnych odmianach polimorficznych w tej samej temperaturze. Istnieje też możliwość uzyskiwania różnych form polimorficznych poprzez krystalizację związków chemicznych w ściśle określony sposób.

Występowanie odmian polimorficznych pierwiastków chemicznych jest jedną z form alotropii.

Typy przemian polimorficznych[edytuj | edytuj kod]

Polimorfizm z przemieszczeniem

Przykłady:

Wszystkie w/w przemiany są odwracalne - tzn. polimorfizm z przemieszczeniem zachodzi zarówno na drodze kwarc α w kwarc β jak i z kwarcu β w kwarc α.

Polimorfizm z przebudową

Następuje tu zerwanie wiązań i zasadnicza przebudowa sieci. Zachodzą one powoli i z dużym oporem.

Przykłady:

Polimorfizm typu porządek – nieporządek

Jest to specyficzna forma przemiany zachodzącej w wyniku nierównowagi sieciowej, gdy atomy mogą się wzajemnie zastępować. Dobrym przykładem są skalenie potasowe: w sanidynie atomy Al i Si są nieuporządkowane, zaś w mikroklinie uporządkowane.

Politypia

Jest to szczególny rodzaj polimorfizmu. Identyczne warstwy sieci krystalicznej układają się na sobie w odmienny sposób. Najczęściej nie ma to jednak wpływu na ich właściwości fizyczne, natomiast zmienia się często wygląd lub struktura. Modyfikacje politopowe są najczęstsze wśród minerałów o strukturze warstwowej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A.Bolewski, J.Kubisz, W.Żabiński: Mineralogia ogólna II, Wyd. Geologiczne 1981 pp:134 - 138.
  • J.Żaba: Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów, Wyd. Videograf II , pp:353 - 354.