Polityka historyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polityka historyczna (niem. Geschichtspolitik) lub polityka pamięci – kształtowanie świadomości historycznej oraz wzmocnienie publicznego dyskursu o przeszłości. Termin ten wywodzi się z Niemiec (pojawił się po 1989 roku) i skupia się na szczegółowej analizie związku historii z polityką tego kraju. Wraz z początkiem lat 90. debata publiczna na temat wydarzeń z historii zaczęła mieć coraz większe znaczenie. „Wraz ze zjednoczeniem Niemiec stary podział na zachodnioniemiecką i wschodnioniemiecką politykę historyczną stracił rację bytu (…) w kontekście niemieckim pojęcie to nie ma – w przeciwieństwie do dyskursu politycznego polskiego – konotacji konserwatywnych[1]. W Polsce pojęcie polityki historycznej budzi negatywne emocje, ponieważ kojarzony jest z propagandą historyczną okresu PRL[2].

W polskiej debacie o polityce historycznej padają różne propozycje definicji, często zawierające wątki ideologiczne:

  1. „Posługiwanie się przez demokratyczne (ale nie tylko) społeczeństwa własnymi interpretacjami wydarzeń z przeszłości do osiągania m.in. bieżących celów politycznych[3].
  2. „Świadome działanie klasy politycznej mające na celu kształtowanie zakresu i charakteru zbiorowej pamięci historycznej”[4].
  3. „Interpretacja tożsamości wspólnoty politycznej – w jej toku obywatele podejmują decyzje co do tego, jakie tradycje chcą kontynuować, a jakich nie”[5].
  4. Wzmocnienie publicznego dyskursu o przeszłości poprzez różne formy instytucjonalizacji (instytucje centralne, państwowe, lokalne – samorządowe oraz regionalne)[6].

Jan Paweł II definiował politykę historyczną, jako wielowymiarowe, roztropne troski o kultywowanie pamięci narodowej[7].

Narzędziami polityki historycznej są finansowane przez państwo: badania naukowe, edukacja i wychowanie, instytucje wyspecjalizowane (jak muzea, izby pamięci, instytuty lub centra), organizacja czasu (kalendarz świąt państwowych), topografia pamięci, wykorzystanie mediów masowych i wymiar sprawiedliwości, w tym narzędzie sprawiedliwości tranzycji, a także dwa instrumenty modalne: definiowanie postaw i wartości poprzez etykietowanie bohaterów oraz polifonia narracji, czyli wykorzystywanie różnych narratorów o odmiennym autorytecie (np. świadka wydarzeń i naukowca) do opowiadania o jednym wydarzeniu z przeszłości[8].

Polityka historyczna rozstrzyga jakie będą: budowane pomniki i muzea, nadawane nazwy ulic i placów, powoływane do życia instytucje służące pamięci historycznej wspólnoty, a także wspierane przez państwo i samorządy badania naukowe oraz działania kulturalne i edukacyjno-wychowawcze.

Ponadto decyduje o nazwiskach patronów (które znajdą się w nazwach placówek oświatowych i innych instytucjach publicznych) oraz o osobach, które zostaną odznaczone orderami i medalami zasłużenia[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Red. Magdalena Saryusz-Wolska, Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, UNIVERSITAS, Kraków 2009.
  2. Por. na ten temat: red. Bartosz Korzeniewski, Narodowe i europejskie aspekty polityki historycznej, Instytut Zachodni, Poznań 2008.
  3. Wypowiedź Dariusza Gawina w dyskusji w „Gazecie Wyborczej” : Po co nam polityka historyczna?, „Gazeta Wyborcza” z 30 września 2005.
  4. Anna Wolff-Powęska Polskie spory o historię i pamięć. Polityka historyczna, „Przegląd Zachodni” 1-2007.
  5. Wypowiedź Zbigniewa Krasnodębskiego, Polityka historyczna. Historycy – politycy – prasa. Konferencja pod honorowym patronatem Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Pałac Raczyńskich w Warszawie, 15 grudnia 2004, Muzeum Powstania Warszawskiego, Warszawa 2005.
  6. Por. wypowiedź Marka Cichockiego podczas rozmowy w redakcji „Mówią wieki” z dnia 17 sierpnia 2006.
  7. Por. Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci, Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2005.
  8. Laleh Khalili: Heroes and Martyrs of Palestine. The Politics of National Commemoration. Oxford - New York: Oxford University Press, 2007; Jan Rydel, Polityka historyczna w Republice Federalnej Niemiec. Zaszłości, Idee, Praktyka. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2011; Patryk Wawrzyński, Sharing the Past: Specialized Institutions as an instrument of Politics of Memory in the 21st Century, w: Ralph Schattkowsky i Milos Reznik, "Society and Nation in Transnational Processes in Europe". Newcastle: Cambridge Scholar Publishing 2014.
  9. Por. na ten temat: red. Stanisław Kowolik, O polską politykę historyczną, IX Sympozjum Tarnogórskie, Tarnowskie Góry 2010.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]