Polityka naukowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polityka naukowa definiowana jest jako działalność państwa oraz innych instytucji publicznych mająca na celu takie wpływanie na naukę, które w sposób optymalny przyczyni się do wzrostu gospodarczego i rozwoju społecznego przy jak najlepszym wykorzystaniu środków na badania naukowe. Często do szeroko rozumianej polityki naukowej zalicza się także politykę innowacyjną, której zadaniem jest wprowadzanie wyników badań naukowych, wynalazków i usprawnień do praktyki gospodarczej. Jest to jedna z najmłodszych dziedzin polityki gospodarczej, ukształtowała się dopiero w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Przełomową datą jest rok 1935, kiedy to wydano pracę J.D.Bernala pt. "The Social Function of Science"("Społeczna funkcja nauki"), ujmującą całościowo problemy nauki we współczesnym świecie. W 1967r. we Frascati(Włochy) odbyła się konferencja przedstawicieli krajów skupionych w OECD, w trakcie której wypracowano wiele zaleceń i definicji dotyczących polityki naukowej, będących podstawą obecnego rozwoju tej dziedziny. Dzięki ustaleniom z 1967r. w wielu krajach, także w krajach rozwijających się, utworzono organy decyzyjne a szczeblu rządowym odpowiedzialne za politykę naukową.

Działania podejmowane w ramach polityki naukowej:

  • określenie celów, które nauka ma osiągnąć w toku prowadzonych badań
  • przekształcenia w strukturze organizacyjnej nauki
  • tworzenie warunków sprzyjających rozwijaniu efektywnej działalności naukowej

Procedura formułowania założeń polityki naukowej, dokonywana przez instytucje publiczne, wymaga określonych działa rozpoznawczych, dotyczących:

  • potencjału naukowo-badawczego kraju
  • stanu kadry pracowniczej z wyższym wykształceniem
  • struktury potencjału naukowego
  • regionalnego rozmieszczenia potencjału naukowego
  • plaów badań i prac rozwojowych
  • sytuacji materialnej pracowików nauki
  • obowiązujących przepisów prawnych, mających wpływ na funkcjonowanie nauki

Przy formułowaniu celow polityki naukowej należy uwzględniać:

  • rosnące koszty badań naukowych i prac rozwojowych
  • skrócenie cyklu życia poszczególnych produktów i technologii
  • wzrastającą kompleksowość nauki i techniki

Klasyfikacja celów polityki naukowej:

Klasyfikacji celów można dokonać na kilka sposobów.

I. Klasyfikacja rodzajowa stosowana w krajach OECD:

  • cele militarne
  • cele społeczne
  • cele ekonomiczne
  • cele naukowe

II. Klasyfikacja na podstawie okresu, którego dotyczą cele.

1. cele strategiczne (długookresowe):

  • przemiany strukturalne w gospodarce
  • zwiększenie liczby innowacji przemysłowych
  • podnoszenie konkurencyjności wyrobów na rynkach międzynarodowych
  • zwiększenie liczby miejsc pracy i poprawa jej warunków
  • poprawa opieki zdrowotnej

2. cele taktyczne (obejmują działania bieżące):

  • polepszanie obsługi informacyjnej i konsultacyjnej
  • wzmacnianie bazy naukowej
  • zwiększenie popytu na innowacje służące społeczeństwu

Typy polityki naukowej:

1.partycypacja – polega na finansowym wspieraniu badań za pośrednictwem wyspecjalizowanych instytucji i funduszy

2.regulacja – zadaniem władzy państwowej jest określenie ram oddziaływań służących realizacji polityki naukowej (np. ustalanie wielkości środków w budżecie na naukę lub określanie zasad funkcjonowania wyższych uczelni)

3.popieranie – oddziaływanie pośrednie na jednostki badawczo-rozwojowe i organizacje samorządowe nauki w celu zapewnienia im uczestnictwa w realizacji polityki naukowej państwa, przy pozostawieniu tym instytucjom w sprawie tematów i zadań badawczych

  • popieranie instytucjonalne (podmiotowe)
  • popieranie projektowe
  • udzielanie pomocy

Instrumenty polityki naukowej:

1. Instrumenty o charakterze ogólnym – oddziałujące na cały proces badawczy, łącznie z wdrażaniem osiągnięć nauki do praktyki gospodarczej, np.

-Dotacje i subwencje rządowe

-Umowy uzgodnione

-Kontrakty programowe

2. Instrumenty wyspecjalizowane- oddziałujące jedynie na pewne elementy procesu badawczego, np.

-Ulgi finansowe

-Premie za innowacje


Instrumenty polityki naukowej stosowane w Polsce:

1. Związane z polityką podatkową:

-Zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez podatników na prowadzenie badań naukowych lub prac badawczo-rozwojowych

-Zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez podatnika na zakup wyników badań (o ile następuje nabycie praw majątkowych)

-Zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów nieinwestycyjnych wydatków wdrożeniowych poniesionych przez podatnika

-Odliczanie w całości lub w części od dochodu przed opodatkowaniem, do wysokości 50% tego dochodu, wydatków inwestycyjnych związanych z wdrożeniem patentów, licencji, know-how oraz wyników krajowych prac naukowych

-Odliczanie od dochodu do opodatkowania wydatków poniesionych na innowacyjne inwestycje w okresie dłuższym niż jeden rok podatkowy

-Ulgi podatkowe dla osób fizycznych – autorów nowych rozwiązań innowacyjnych

2. Instrumenty finansowe i organizacyjne:

-Przyśpieszona amortyzacja

-Ulgi i preferencje kredytowe (związane z gwarancjami państwa)

-Wprowadzenie nowych rozwiązań prawnych i instytucjonalnych na rynku kapitałowym

-Ubezpieczanie inwestorów przy wdrażaniu nowych technologii

-Koordynacja polityki licencyjnej z polityką naukową

-Przepisy o wynalazczości


Źródła

Polityka gospodarcza, pod red. B. Winiarskiego, Warszawa 1999.

Moszkowicz K., Polityka innowacyjna w krajach wysoko rozwiniętych, Wrocław 1995.

Nauka, technologia, gospodarka: wzajemne powiązania i globalne tendencje rozwoju, pod red. A. Kuklińskiego, Warszawa 1995.