Polonezköy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polonezköy
Polonezköy
Państwo  Turcja
Prowincja Istanbul
Wójt Antoni Wilkoszewski
Położenie na mapie Turcji
Mapa lokalizacyjna Turcji
Polonezköy
Polonezköy
Ziemia 41°06′N 29°12′E/41,100000 29,200000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Polonezköy (pol. Adampol; nazwa turecka oznacza „polska wieś”) – wieś w Turcji, założona w poł. XIX w., licząca 390 mieszkańców (2010 r.). Osada polskich imigrantów na obrzeżach Stambułu, położona po azjatyckiej stronie cieśniny Bosfor, w dystrykcie Beykoz, na północny wschód od centrum metropolii. Do ok. 1960 r. typowa wieś rolnicza, w której obok języka tureckiego używano także polszczyzny i pielęgnowano polskie obyczaje. W II poł. XX w. miejscowość zmieniła charakter na typowo turystyczny i obecnie składa się głównie z hoteli. Na wójta Polonezköy wybiera się tradycyjnie Polaka, jednak językiem polskim posługują się już tylko najstarsi mieszkańcy, a osoby pochodzenia polskiego stanowią mniejszość (ok. 1/3).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1841 r. Michał Czajkowski przybył nad Bosfor, mianowany przez księcia Adama Czartoryskiego szefem Agencji Głównej Misji Wschodniej Hotelu Lambert. Jej celem było przeciwstawianie się rosyjskim wpływom w Turcji. W tym samym czasie w Turcji przebywało wielu emigrantów, byłych uczestników powstania listopadowego, którzy często nie mieli co z sobą począć i nie mieli środków do życia. Z inicjatywy ks. Adama Czartoryskiego Michał Czajkowski zakupił w okolicach położonych ok. 100 km od ówczesnego Stambułu nieuprawiane tereny, na których księża lazaryści zaczęli tworzyć wieś. 19 marca 1842 poświęcono pierwszą chatę, a wieś nazwano Adampolem na cześć Adama Czartoryskiego. Tak więc domniemywanie pochodzenia nazwy miejscowości od poety Adama Mickiewicza jest błędne. Oprócz powstańców listopadowych Czajkowski osiedlał we wsi także wykupionych z niewoli tureckiej i czerkieskiej jeńców-Polaków przymusowo wcielonych do armii rosyjskiej na Kaukazie.

Tablica upamiętniająca 150-lecie Polonezköy

Fakt istnienia prawdziwej polskiej gminy gdzieś w świecie, w czasach, gdy samo państwo polskie nie istniało, był i ważny, i głośny. Do Adampola ściągali nie tylko Polacy, ale i pokrewne narodowości emigrujące z terenów carskiej Rosji. Język mieszkańców gminy był wbrew pozorom bardzo urozmaicony i zamiast polskiego języka składał się z wielu gwar regionalnych. Wpływ na taki stan rzeczy miało także sprowadzenie przez Czajkowskiego z terenów Bośni zakonu franciszkanów. Osadnictwo po 1856 r. pochodziło już w większości z obszarów etnicznie polskich, a na utworzenie się polskiego języka całej tej wspólnoty miało wpływ dopiero utworzenie polskiej szkoły. Adampol do 1883 był własnością księży lazarystów. Przejęty przez ród Czartoryskich na następne 85 lat (do 1968).

Adampol stał się nie tylko miejscem azylu dla polskich emigrantów, ale także ośrodkiem działalności politycznej polskiej emigracji.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. o wiosce znów było głośno. Stała się tak popularna, jak gdyby odkryto ją po raz drugi. Wioskę zalewały dary z Polski. Wielu potomków osadników z Adampola powróciło w tym okresie do ojczyzny.

W 1933 r. postawiono tu popiersie z polsko-tureckim napisem: „Naszemu Wieszczowi Adamowi Mickiewiczowi w rocznicę zgonu 1855–1933”.

W czasach II wojny światowej władze tureckie starające się o neutralność swojego kraju zabroniły Polakom obchodów święta 3 Maja i zabrały znajdujący się we wsi sztandar będący dla Polaków relikwią. Najtrudniejsze czasy przyszły jednak po wojnie, gdy z natury rzeczy kontakty z komunistyczną Polską wyraźnie osłabły.

W 1979 roku Turcję odwiedził Jan Paweł II. Ponieważ papież nie przyjechał do Polonezköy, mieszkańcy wybrali się do Stambułu autokarami.

Przez ponad sto lat, aż do czasów nieuchronnej industrializacji tych obszarów spowodowanej rozrostem Stambułu, obyczaje polskie zachowały się w Adampolu w niezmienionej formie. Stanowił on prawdziwą oazę kultury staropolskiej. Sprzyjała temu wyraźna odrębność kulturowa otoczenia, utrudniająca asymilację, jakiej podlegały polskie osady znajdujące się w innych częściach świata oraz brak sprzeczności interesów, a więc i życzliwy stosunek władz tureckich. 150-lecie powstania wsi obchodzono w Turcji bardzo uroczyście.

Znane miejsca[edytuj | edytuj kod]

Dom kultury w Polonezköy

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Zgodnie z miejscową legendą, zamieszkujący wieś na przełomie XIX i XX wieku Austriak Heinrich Albertall (zm. 1941), był w rzeczywistości ukrywającym się przed wymiarem sprawiedliwości arcyksięciem Rudolfem (wg Łątki nie był to arcyksiążę Rudolf tylko Jan Salwator vel Jan Orth)[1].
  • W Polonezköy rozgrywa się część akcji powieści Eugeniusza Paukszty Złote korony księcia Dardanów i W cieniu hetyckiego sfinksa.
  • W Polonezköy urodziła się znana turecka śpiewaczka polskiego pochodzenia Leyla Gencer.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Literatura przedmiotu[edytuj | edytuj kod]

  • Lucyna Antonowicz-Bauer, Polonezkayu Adampol.
  • Kazimierz Dopierała, Adampol-Polonezkoy. Z dziejów Polaków w Turcji, Poznań 1983.
  • Adam Lewak, Dzieje emigracji polskiej w Turcji (1831-1878), Warszawa 1935.
  • Jerzy S. Łątka, Adampol. Polska wieś nad Bosforem, wyd. I Kraków 1981, wyd. II Kraków 1992.
  • Tenże, 150 lat Adampola, Kraków 1994.
  • Tenże, Adampol - Polonezköy (1842 - 1992). Historyczne i kulturowe uwarunkowania powstania, rozwoju i zaniku polskiej osady w Turcji. Kraków 1997.
  • Tenże, Adampol- Polonezkoy (1842-2010). Dzieje i kulturowe przeobrażenia polskiej osady nad Bosforem, Szymbark 2010.
  • Janusz Nowak, Adampol polska osada w Turcji 1842-1992.
  • Eugeniusz Paukszta, Złote korony księcia Dardanów.
  • Paweł Ziółkowski, Adampol (Polonezkioj). Osada polska w Azji Mniejszej, Poznań 1929.
  • Nalan Sarkady, Orient nam bliski. Fotografie z podróży Przemyśl-Stambuł 1912, Przemyśl 2006.
  • Nalan Sarkady, Za górami... za morzami... Z dziejów Adampola, polskiej wioski w Turcji (w 165. rocznicę założenia, Przemyśl 2007.

Przypisy

  1. Jerzy Łątka: Oskarżam arcyksięcia Rudolfa. Wydawnictwo Śląsk, 1988. ISBN 83-216-0853-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]