Organizacje monarchistyczne w III RP

Organizacje monarchistyczne w III RP – stowarzyszenia i partie polityczne o charakterze monarchistycznym działające w okresie III Rzeczypospolitej.

Najważniejsze stowarzyszenia

Klub Zachowawczo-Monarchistyczny

Najistotniejszą współczesną organizacją kojarzoną z ideami monarchistycznymi jest działający od 7 marca 1988 Klub Zachowawczo-Monarchistyczny, do którego należą m.in. znani politycy i publicyści. Nie postuluje on jednak wprowadzenia ustroju monarchistycznego, a skupia środowiska silnie konserwatywne.

Organizacja Monarchistów Polskich

Organizacja Monarchistów Polskich powstała 16 listopada 1989, zarejestrowana jest jako stowarzyszenie zwykłe (do 16 października 1990 działała pod nazwą Międzystanowa Organizacja Monarchistyczna). Jest organizacją tradycjonalistyczną, kontrrewolucyjną i antysocjalistyczną, mającą na celu przywrócenie monarchii katolickiej. Do 1994 współpracowała z KZM. Liczy kilkudziesięciu członków. Organizację charakteryzują w dużym stopniu legitymizm i tradycjonalizm katolicki. Część jej członków jest sedewakantystami. Od początku powstania OMP jej prezesem jest wieloletni działacz Unii Polityki Realnej (od 2011 związany z Kongresem Nowej Prawicy) Adrian Nikiel. Od listopada 1999 do grudnia 2011 funkcję Strażnika Praw (przewodniczącego Sądu Honorowego) pełnił Norbert Wójtowicz. Członkami honorowymi OMP są Jacek Bartyzel i Tomasz Gabiś. Działalność OMP obejmuje głównie publicystykę i organizowanie spotkań mających na celu promocję idei legitymistycznych. OMP prowadzi Portal Legitymistyczny (legitymizm.org) i wydaje pismo "Rojalista. Pro Patria". W serii Biblioteka "Rojalisty" ukazały się książki i broszury m.in. takich autorów, jak Jacek Bartyzel, Artur Ławniczak i Norbert Wójtowicz. W listopadzie 2009 OMP ustanowiła dwa odznaczenia: Krzyż Jubileuszowy OMP i Krzyż Świętego Kazimierza Królewicza.

OMP posiada kilka oddziałów regionalnych. W 2008 w wyniku konfliktu z organizacji wyłamał się powołany w 2003 oddział lubelski, także rejestrując się (8 maja 2008, jako stowarzyszenie) pod nazwą Organizacja Monarchistów Polskich. Prezesem lubelskiej OMP został Łukasz Kluska (syn Romana Kluski). Ugrupowanie, w przeciwieństwie do OMP Adriana Nikiela, odcięło się od sedewakantyzmu i innych ruchów niezgodnych z aktualną doktryną Kościoła katolickiego. W 2010 stowarzyszenie Łukasza Kluski przekształciło się w Katolicki Instytut Apologetyczny, który m.in. organizuje spotkania z duchownymi Bractwa Świętego Piusa X.

Ogólnopolski i Polonijny Konwent Monarchistyczny

Ogólnopolski i Polonijny Konwent Monarchistyczny jest stowarzyszeniem mającym siedzibę w Częstochowie. Organizacja została założona w 1998, jej prezesem jest Marian Kasprzak (wcześniej był nim Władysław Leżyński). Od 2008 w ramach Porozumienia Monarchistycznego ugrupowanie współpracuje z partią Polski Ruch Monarchistyczny. Uznaje tytuły szlacheckie i arystokratyczne nadawane przez Leszka Wierzchowskiego.

Partie polityczne

Polski Ruch Monarchistyczny

30 sierpnia 1991 została zarejestrowana partia Polski Ruch Monarchistyczny, której założycielem, przywódcą i regentem jest Leszek Wierzchowski. Ugrupowanie działa zarówno na terenie Polski, jak i w środowiskach polonijnych w różnych krajach. Liczy ponad 1000 członków. Jego siedziba mieści się w Katowicach (wcześniej znajdowała się w Sosnowcu). Hasłem partii jest "Bóg-Król-Honor-Ojczyzna". PRM potwierdza stare tytuły szlacheckie i arystokratyczne oraz nadaje nowe "za zasługi". Nadaje również własne ordery i odznaczenia monarchistyczne, których jest 12. Opowiada się za państwem rządzonym przez dziedzicznego króla w systemie monarchii konstytucyjnej. Za fundament swoich działań uważa Konstytucję 3 maja. Przy partii działają Fundacja "Polska Korona" i Zakon Rycerzy Polskiej Korony. Organem prasowym PRM jest "Nowa Monarchia". Od 2008 partia współpracuje z Ogólnopolskim i Polonijnym Konwentem Monarchistycznym w ramach Porozumienia Monarchistycznego.

Szef ugrupowania Leszek Wierzchowski podjął próbę startu w wyborach prezydenckich w 1995, jednak nie zebrał wystarczającej liczby podpisów, aby zarejestrować swoją kandydaturę. W wyborach parlamentarnych w 1997 wystartował do Senatu w województwie śląskim, zajmując ostatnie miejsce spośród 18 kandydatów. W tych samych wyborach z listy Akcji Wyborczej Solidarność mandat w Sejmie uzyskał Marek Kolasiński (rekomendowany przez Ruch Solidarni w Wyborach, związany również z ChDRP Lecha Wałęsy i następnie z RS AWS).

Polska Liga Monarchistyczna

W 1996 grupa członków PRM dokonała rozłamu i opuściła partię, po czym 25 lipca tego samego roku zarejestrowana została Polska Liga Monarchistyczna z siedzibą w Bielsku-Białej (Urząd Kanclerza mieścił się natomiast w Krakowie). W 1998 zmarł prezydent partii Sławomir Leonard Kolumna-Wysocki. Później prezydentem PLM został Wojciech Piątek. Partia istniała do 2005.

Unia Polskich Ugrupowań Monarchistycznych

Unia Polskich Ugrupowań Monarchistycznych została zarejestrowana 17 kwietnia 1997. Utworzyła ją rozłamowa grupa członków Polskiego Ruchu Monarchistycznego z Bielska-Białej. Siedziba UPUM mieści się we Wrocławiu. Priorytetami programowymi partii są m.in. odbudowanie w Polsce ustroju monarchistycznego (opowiada się za monarchią konstytucyjną) i "reprezentowanie interesów szlachty polskiej w kraju i za granicą". Określa się jako partia liberalno-konserwatywna. UPUM przyznaje sobie prawo do potwierdzania szlachectwa i nadawania tytułów szlacheckich oraz arystokratycznych: szlachcica UPUM, barona UPUM, hrabiego UPUM, margrabiego UPUM i księcia UPUM. Regent partii otrzymuje tytuł wielkiego księcia UPUM. Stronnictwo przyznaje także własne odznaczenia: m.in. Krzyż Rycerski (3 klasy), Krzyż Monarchii (2 klasy), Krzyż Jerozolimski UPUM, Krzyż Honoru i Wierności Regenta UPUM, Krzyż Regencji, Krzyż 3 Maja, Krzyż Zasługi UPUM, Medal Zasługi UPUM, Medal Regenta UPUM, Medal 10-lecia UPUM, Medal XV-lecia UPUM, Medal UPUM, Medal Członka UPUM oraz Krzyż Pamiątkowy 600-lecia bitwy pod Grunwaldem. Z partią związanych jest kilka organizacji: Kolegium Heraldyczno-Genealogiczne "Szlachcic", Polonijne Kulturalne Stowarzyszenie Miłośników Tradycji Szlacheckich i Arystokratycznych oraz Fundacja "Szlachecki Dwór".

Na czele UPUM stoi regent, który wg pierwotnego statutu nie podlegał wyborowi i sprawował funkcję dożywotnio. Pierwszym regentem partii był Adam Myśliński, który zmarł w 2004. Jego następcą został dotychczasowy wiceregent Aleksander Podolski. Do organizacji należy m.in. Stefan Oberleitner. W wyborach parlamentarnych w 2011 w okręgu elbląskim do Sejmu z listy PJN startował członek UPUM Arkadiusz Kłosowski, który otrzymał 156 głosów.

Pozostałe

Istniały także inne niewielkie partie ruchu monarchistycznego, które nie podjęły jednak szerszej działalności. Były nimi:

• Unia Restytucji Monarchii – zarejestrowana 27 czerwca 1991, siedzibę miała w Warszawie;
• Partia Królewska – zarejestrowana 25 października 1991, powstała w Zakliczynie;
• Królestwo Polskie – zarejestrowane 19 listopada 1991, na jego czele stał król zasiadający w Poznaniu.

Literatura

• Stefan Oberleitner: Odznaczenia monarchistyczne w III Rzeczypospolitej Polskiej 1990–2010, Zielona Góra 2011 (faktycznie książka ukazała się w grudniu 2010), ISBN 978-83-919754-2-8.
• Aleksander Podolski: Księga herbowa Unii Polskich Ugrupowań Monarchistycznych, Wrocław 2010, ISBN 978-83-925702-3-3.
• Leszek Wierzchowski, Sławomir Leonard Wysocki: Herbarz. Nadania godności szlacheckich i arystokratycznych w Polsce 1992–1995, Kraków 1996.
• Norbert Wójtowicz: Organizacja Monarchistów Polskich jako przejaw młodzieżowej skrajnej prawicy, [w:] „Acta Universitatis Wratislaviensis” 2179, Politologia XXVI, Wrocław 1999, s. 125–142.