Polska Partia Socjalistyczna – Lewica (1906–1918)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Polska Partia Socjalistyczna – Lewica
Skrót PPS-Lewica
Data założenia listopad 1906
Data rozwiązania grudzień 1918
Deklarowana
ideologia polityczna
socjalizm
Deklarowane
poglądy gospodarcze
socjalizm

Polska Partia Socjalistyczna – Lewica – nieoficjalna nazwa Polskiej Partii Socjalistycznej, która w 1906 na IX zjeździe PPS w Wiedniu większością głosów delegatów doprowadziła do wyeliminowania członków Wydziału Bojowego, co w efekcie doprowadziło do podziału i wyodrębnienia PPS – Frakcji Rewolucyjnej. Partia używała nazwy "PPS"[1]. Przez członków Frakcji Rewolucyjnej nazywana "Frakcją Umiarkowaną"[1]. Od 1909, gdy Frakcja Rewolucyjna powróciła do pierwotnej nazwy PPS, zaczęła w wydawnictwach litery P.P.S. umieszczać w czarnej obwódce dla zaznaczenia różnicy[2]. Po pewnym czasie zwana zwyczajowo Lewicą PPS. Jej działacze w 1908 odrzucili program natychmiastowego odzyskania niepodległości Polski, stawiając na drogę rewolucji robotniczej w sojuszu z organizacjami rosyjskimi na rzecz obalenia caratu rosyjskiego i zbudowania republiki demokratycznej z uzyskaniem autonomii. W grudniu 1918, po XII Zjeździe, partia połączyła się z SDKPiL w Komunistyczną Partię Robotniczą Polski.

Jej organami prasowym były „Robotnik” oraz „Głos Robotniczy”, z partią sympatyzował także tygodnik „Społeczeństwo”[3].

Rozłam w PPS[edytuj | edytuj kod]

Na IX Zjeździe PPS w Wiedniu w listopadzie 1906 doszło do rozłamu pomiędzy częścią działaczy PPS a przedstawicielami Wydziału Bojowego PPS na tle strategii i taktyki PPS. Przedstawiciele Wydziału Bojowego usunięci z PPS utworzyli PPS – Frakcję Rewolucyjną. Pozostali na IX Zjeździe delegaci wydali specjalną odezwę, w której, wyjaśniając przyczyny rozłamu, stwierdzili:

Quote-alpha.png
Rozłam obecny jest wynikiem długich walk wewnętrznych, rozdzierających naszą partię od początku rewolucji. Wewnętrzne te zatargi wypływały z tego, że pomiędzy towarzyszami partyjnymi były wielkie różnice w zapatrywaniu się na rewolucję w państwie rosyjskim i na nasz stosunek do tej rewolucji. (...) Dla zwolenników „starego” kierunku rewolucja rosyjska przedstawia się jedynie jako dogodna okazja do podjęcia walki o oderwanie Królestwa Polskiego do Rosji. Tymczasem „młody” kierunek uznał zdobycie niepodległości narodowej w toku obecnej rewolucji w caracie za niemożliwe. (...) Co się tyczy niepodległej rzeczypospolitej demokratycznej polskiej, ogarniającej obecne trzy zabory Polski (rosyjski austriacki i pruski), to „młody” kierunek nie wyrzeka się tego ideału, ale uznaje, że może on się spełnić tylko przez to, że klasa robotnicza każdego z zaborów Polski, działając wspólnie z proletariatem państw zaborczych, będzie walczyła o zaprowadzenie w nich ustroju całkowicie demokratycznego, republikańskiego. W żadnym zaś razie do niepodległości nie może prowadzić drogą „powstań narodowych”, mających na celu oderwanie zbrojną ręką tej czy innej części Polski od państwa zaborczego.[4]

Program PPS-Lewicy[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1908 na X Zjeździe PPS (Lewicy) w Cieszynie partia ogłosiła swój program. W programie odrzucono wprost żądanie niepodległości Polski. Postulatami ugrupowania były:

  • zniesienie monarchii i przekształcenie Rosji w państwo demokratyczne oraz republikańskie;
  • zniesienie biurokratycznego centralizmu państwowego oraz zdecentralizowanie ustroju państwa, władz jego prawodawczych, administracyjnych i sądowych;
  • szeroka autonomia dla Polski, oparta na sejmie prawodawczym;
  • zawarowanie praw mniejszości narodowych nie wyodrębnionych w autonomiczne jednostki terytorialne.

W sprawach politycznych PPS Lewica dążyła do oparcia demokracji na następujących reformach:

  • powszechne i równe bez różnicy płci prawo wyborcze od 20. roku życia;
  • bezpośrednie prawodawstwo ludowe (inicjatywa i referendum);
  • szeroki rozwój samorządu miejscowego;
  • wybieralność urzędników zajmujących odpowiedzialne stanowiska;
  • wolność sumienia i słowa; wolność prasy, zgromadzeń, stowarzyszeń i strajków; nietykalność osobista;
  • zniesienie nierówności obywateli wobec prawa; zniesienie praw upośledzających kobietę w stosunku do mężczyzny;
  • powszechne, bezpłatne i obowiązkowe nauczanie do lat 16 oraz utrzymywanie na koszt ogółu dzieci szkolnych;
  • zniesienie armii stałej i zaprowadzenie milicji ludowej;
  • uznanie religii za zaprawę prywatną obywateli; całkowite oddzielenie instytucji kościelnych od państwowych; świecki charakter szkoły;
  • zniesienie podatków pośrednich; wprowadzenie podatku postępowego od dochodów i spadków.

W grudniu 1917 na konferencji w Warszawie doszło do ujawnienia się podziałów w PPS-Lewicy odnośnie do postulatu niepodległości Polski. Większość organizacji łódzkiej i pabianickiej jako Opozycja Robotnicza PPS-Lewicy z Antonim Szczerkowskim powróciła do PPS.

Centralny Komitet Robotniczy PPS-Lewicy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Leon Wasilewski: Zarys dziejów polskiej Partii Socjalistycznej w związku z historią socjalizmu polskiego w trzech zaborach i na emigracji. Warszawa: Spółdzielnia Wydawniczo-Księgarska "Nowe Życie", 1925, s. 193.
  2. 2,0 2,1 Witold Trzciński: Z minionych dni Polski Podziemnej. Warszawa: Stowarzyszenie b.więźniów Politycznych, 1937, s. 66–81.
  3. Hasło „Społeczeństwo” w encyklopedii portalu onet.pl. [dostęp 2013-07-10].
  4. Dokumenty programowe polskiego ruchu robotniczego 1878–1984. Pod red. Norberta Kołomejczyka i Bronisława Syzdka; wybór i oprac. Józef Jakubowski, Aleksander Kochański, Witold Kowalski. Warszawa: Książka i Wiedza, 1986, s. 58–59. ISBN 830511760X.
  5. Witold Trzciński. Skład centralnych ciał partyjnych PPS. „Kronika Ruchu Rewolucyjnego w Polsce”, marzec 1935. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janina Kasprzakowa: Ideologia i polityka PPS-Lewicy w latach 1907–1914. Warszawa: Książka i Wiedza, 1965.
  • Feliks Tych: PPS-Lewica w latach wojny: 1914–1918. Warszawa: Książka i Wiedza, 1960.
  • Feliks Tych: PPS-Lewica, 1906–1918: materiały i dokumenty. Felis Tych (red.). T. 1–2. Warszawa: Książka i Wiedza, 1961–1962.