Polska Partia Socjalistyczna (po 1987)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy współczesnej polskiej partii politycznej. Zobacz też: historyczna Polska Partia Socjalistyczna oraz inne partie o podobnych nazwach.
Polska Partia Socjalistyczna
Logo PPS.svg
Skrót PPS
Lider Bogusław Gorski
Data założenia 15 listopada 1987
Adres siedziby ul. Turecka 3,
00-745 Warszawa
Deklarowana
ideologia polityczna
socjalizm demokratyczny, socjalizm etyczny, socjaldemokracja, zielony socjalizm
Deklarowane
poglądy gospodarcze
państwo opiekuńcze, socjalizm, społeczna gospodarka rynkowa
Liczba członków 1286 (lipiec 2009)
Członkostwo
międzynarodowe
brak
Europejska Grupa
Parlamentarna
brak
Barwy      biel
     czerwień
Obecni posłowie
0 / 460
Obecni senatorowie
0 / 100
Obecni eurodeputowani
0 / 51
strona oficjalna
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – polska partia polityczna o charakterze socjalistycznym, niepodległościowym i pracowniczym (klasyfikowana w grupie partii lewicowych), odrodzona w Polsce 15 listopada 1987. W okresie 1988–1990 aktywna w ramach opozycji demokratycznej. Wskutek sporów dotyczących taktyki wobec władz uległa podziałowi na dwa skrzydła: radykalne PPS-Rewolucja Demokratyczna z Piotrem Ikonowiczem i Józefem Piniorem oraz na PPS Jana Józefa Lipskiego zbliżone do opozycji skupionej wokół Komitetu Obywatelskiego. W 1990 doszło do połączenia wszystkich struktur krajowych i emigracyjnych PPS.

Po 1989 partia kilkakrotnie miała własną niewielką reprezentację w parlamencie, obecnie jest partią pozaparlamentarną. Kontynuuje tradycje Polskiej Partii Socjalistycznej istniejącej od 1892.

Program polityczny[edytuj | edytuj kod]

PPS reprezentuje głównie interesy ludzi pracy oraz broni interesów jednostek słabszych w społeczeństwie. Za najważniejsze uznaje się prawa socjalne i pracownicze, które uważane są przez tę partię za podstawę demokracji. PPS opowiada się za równoprawnością sektorów prywatnego, państwowego, spółdzielczego i komunalnego.

Główne cele programowe PPS:

  • Obrona ludzi pracy przed wyzyskiem i poniżeniem,
  • Rozwijanie więzi społecznych łączących ludzi pracy,
  • Podstawowe usługi społeczne – opieka zdrowotna, opieka społeczna, zabezpieczenie rentowe i emerytalne, edukacja – dostępne bezpłatnie dla każdego,
  • Kompleksowa realizacja zasad sprawiedliwości społecznej,
  • Uspołecznienie sprawowania władzy państwowej, samorządowej, a także gospodarczej,
  • Inicjowanie, wspieranie i uczestniczenie w działaniach związków zawodowych, organizacji i ruchów społecznych, które służą dobru wspólnemu,
  • Umocnienie funkcji państwa, zwłaszcza w sferze gospodarczej i społecznej,
  • Rozwój mediów publicznych wolnych od nacisków politycznych i ekonomicznych,
  • Wprowadzenie w Polsce społecznej gospodarki rynkowej.

Historia partii[edytuj | edytuj kod]

PPS odrodziła się w Polsce w dniu 15 listopada 1987 w Warszawie. Tego samego dnia pomimo interwencji SB w trakcie zjazdu założycielskiego doszło do ogłoszenia Deklaracji Politycznej PPS. W przyjętej deklaracji politycznej stwierdzono m.in.:

Quote-alpha.png
Zdajemy sobie sprawę, że słowo „socjalizm” zawłaszczone przez komunistów nie cieszy się dziś popularnością w polskim społeczeństwie. Jest ono identyfikowane z władzą. Naszą pracą, walką i twórczym myśleniem przywrócimy temu słowu i związanym z nim wartościom właściwe znaczenie. O te wartości, o podmiotowość człowieka, o godność pracy i niepodległość narodu wielokrotnie upominało się polskie społeczeństwo, upominali się polscy robotnicy podczas sierpniowego zrywu. Były one obecne w działaniach niezależnych sił społecznych między Sierpniem a Grudniem i znalazły swój wyraz w programie Samorządnej Rzeczypospolitej, uchwalonym na I Krajowym Zjeździe NSZZ „Solidarność”. O wolność, demokrację i sprawiedliwość społeczną walczyli polscy socjaliści w strukturach opozycyjnych lat 70. i 80.(...) Nie ignorując realiów politycznych, które można i należy zmienić, PPS zamierza wywierać wpływ na sposób sprawowania władzy w Polsce. Będzie to czynić poprzez inicjowanie i rozwijanie przemian demokratycznych, organizowanie społecznej kontroli nad poczynaniami władz, popieranie doradzającego się ruchu związkowego i ścisłą z nim współpracę. Będziemy walczyć o respektowanie praw człowieka, w wśród nich: prawa do życia w niepodległym, wolnym kraju; prawa do wolności zrzeszania i stowarzyszania się; prawa do pluralizmu politycznego; Domagamy się prawa do życia w nieskażonym środowisku naturalnym, prawa do zastępczej służby wojskowej oraz zniesienia kary śmierci[1].

22 listopada 1987 wyłoniono władze PPS w składzie:

W wyniku sporów wobec strategii i taktyki partii w lutym 1988 doszło do podziałów, w wyniku których wyodrębniły się nurty: Piotra Ikonowicza pod nazwą PPS-Rewolucja Demokratyczna, Grzegorza Ilki pod nazwą TKK PPS) oraz PPS Jana Józefa Lipskiego. Główną przyczyną rozbieżności była radykalne stanowisko części działaczy określone w przyjętej platformie pn. Zasady Działania PPS do Zjazdu Statutowego, w której stwierdzono:

Quote-alpha.png
Komuniści rządzą Polską nie z woli społeczeństwa, lecz na mocy dyktatu obcego mocarstwa. Dlatego dążenie do umożliwienia społeczeństwu swobodnego wyboru odpowiadającego mu systemu rządów w pełni usprawiedliwia stosowanie metod obywatelskiego nieposłuszeństwa.

Wobec pogłębiającego się kryzysu gospodarczego oraz wobec faktu, że władze prowadzą coraz bardziej antypracowniczą i antysocjalistyczną politykę, naturalnym prawem załóg pracowniczych jest prawo do samoobrony. Siła i gwałtowność protestu pozostają proporcjonalne do skali zamachu na prawa i interesy ludzi pracy. PPS nie ograniczy się li tylko do moralnego poparcia społecznych protestów. Zadaniem partii jest zarówno udział w akcjach rewindykacyjnych jak i ich inspirowanie i organizowanie. W dzisiejszej dramatycznej sytuacji społecznej miejsce członków PPS jest wśród strajkujących załóg, w Komitetach Założycielskich „Solidarności”, Samorządach pracowniczych – po stronie uciskanych i wyzyskiwanych.

Za szczególnie ważne zadanie uważa PPS wspieranie organizacji zakładowych NSZZ „Solidarność”. Solidarność jest bowiem głównym orężem w walce o prawa pracownicze. Można bez przesady powiedzieć, że od siły tego związku zawodowego zależy pomyślność i dobrobyt przeważającej większości Polaków, dla których podstawą egzystencji jest ani zysk, ani udział w aparacie władzy, lecz praca. Dlatego uważamy, że byłoby fatalne w skutkach osłabienie związkowego charakteru „Solidarności” w ruch społeczny lub partię polityczną[3].

PPS była aktywna w walkach strajkowych w 1988. Działacze PPS więzieni byli m.in. za organizowanie strajku w zakładach „Dolmel” we Wrocławiu (Józef Pinior, Czesław Borowczyk). Działacze PPS aktywnie uczestniczyli w działaniach związkowych „Solidarności”, demonstracjach i podziemnym ruchu wydawniczym. Ściśle współpracowano z RKS Dolnego Śląska i Międzyzakładowym Robotniczym Komitetem „Solidarności” z Warszawy.

Information icon.svg Osobny artykuł: PPS-Rewolucja Demokratyczna.

21 lutego 1990 powołano w Warszawie (Niezależną) Polską Partię Socjalistyczną, której przewodniczącym został dr Mieczysław Krajewski, zaś sekretarzem generalnym Tadeusz Bilewicz.

W marcu tego samego roku Edward Osóbka-Morawski stanął na czele reaktywowanej Odrodzonej Polskiej Partii Socjalistycznej. Jako pierwsza spośród wszystkich ugrupowań odwołujących się do tradycji PPS została ona wpisana do sądowego rejestru partii politycznych w Warszawie, pod numerem 11. Pod numerem 13 zarejestrowana została PPS Jana Józefa Lipskiego[4].

Obrady Komisji Kongresowej PPS w Warszawie 1990. Od prawej Andrzej Malanowski i Jan Józef Lipski. Po lewej Cezary Miżejewski i Tomasz Truskawa

W dniach 27–29 października 1990 doszło do kongresu zjednoczeniowego łączącego PPS na emigracji i wszystkie nurty krajowe, poza Odrodzoną PPS Edwarda Osóbki-Morawskiego, z którą możliwość porozumienia odrzucono. Obiekcje wzbudzało także uczestnictwo w kongresie, w ramach delegacji emigracyjnej PPS, reprezentacji Niezależnej PPS, w której brali udział byli członkowie PZPR[5]. Kongres ten oznaczony został jako XXV Kongres PPS (poprzedni XXIV Kongres PPS odbył się w 1937 w Radomiu). Na Kongresie ciągłość historyczną partii potwierdziła Lidia Ciołkoszowa, ostatni żyjący członek przedwojennej Rady Naczelnej PPS (wybrana na XXIV Kongresie) i przewodnicząca RN PPS na emigracji[6].

Na wniosek Lidii Ciołkoszowej, goszczącej z tej okazji w kraju po raz pierwszy od wojny, w przyjętej uchwale Kongresu stwierdzono:

Quote-alpha.png
W dniu 28 października 1990 roku przestają istnieć jako samodzielne organizacje: Polska Partia Socjalistyczna J. J. Lipskiego, Polska Partia Socjalistyczna kierowana przez Tymczasowy Komitet Krajowy, Polska Partia Socjalistyczna „Rewolucja Demokratyczna” oraz (Niezależna) Polska Partia Socjalistyczna (w kraju i na obczyźnie). Organizacje te łączą się tworząc jednolitą Polską Partię Socjalistyczną, formalno-prawną kontynuatorkę przedwojennej PPS, PPS-WRN i PPS na obczyźnie, a której statut, program i skład władz przyjął XXV Kongres[7].

Lidia Ciołkoszowa została dożywotnią honorową przewodniczącą RN. Na przewodniczącego RN PPS na Kongresie wybrano Jana Józefa Lipskiego, a przewodniczącym CKW został Włodzimierz Olejnik z CKZ PPS.

W lipcu 1991 w Warszawie odbył się XXIX kongres Odrodzonej PPS (numeracja uznawała tę z lat 1944–1948). Potępiono na nim tych członków kierownictwa PPS, którzy przyczynili się do jej upadku w 1948. Przewodniczącym RN został Edward Osóbka-Morawski, a CKW Władysław Sadlik. 6 marca 1992 podpisano umowę o współpracy Odrodzonej PPS z (Niezależną) PPS Mieczysława Krajeńskiego, przewidywano połączenie obu grup[8].

W wyborach parlamentarnych w 1991 PPS uczestniczyła na listach Solidarności Pracy i Ruchu Demokratyczno-Społecznego. Solidarność Pracy uzyskała 2,06% głosów i cztery mandaty poselskie, żaden z nich nie przypadł jednak członkowi PPS.

Po śmierci Jana Józefa Lipskiego 10 września 1991, jeszcze w czasie trwania kampanii wyborczej, przewodnictwo Rady Naczelnej objął Stanisław Wąsik z Londynu, a na czele CKW stanął Piotr Ikonowicz. W 1992 władze PPS, nie chcąc rezygnować ze swej historycznej nazwy, odmówiły współtworzenia Unii Pracy, choć do nowego ugrupowania przeszła część działaczy.

W listopadzie 1992 na XXVI Kongresie PPS socjaliści rozczarowani dotychczasowymi rządami w przyjętej uchwale Lewica pracownicza zdystansowali się od podziałów historycznych, poszukując wsparcia w działaniach na rzecz pracowników. Spowodowało to nawiązanie współpracy z SdRP oraz innymi ugrupowaniami wywodzącymi się z PRL-owskiej PZPR. Na przewodniczącego RN PPS wybrano Piotra Ikonowicza, a CKW Jana Mulaka.

W wyniku decyzji I tury XXVI Kongresu PPS (kwiecień 1993) PPS weszła w skład koalicji pod nazwą Sojusz Lewicy Demokratycznej. Spowodowało to ostre podziały w PPS (m.in. ostry protest i rezygnację złożyła honorowa przewodnicząca PPS Lidia Ciołkoszowa), w wyniku których nastąpił rozłam. Jan Mulak nawiązał kontakt i współpracę z Odrodzoną PPS. W czerwcu, na kolejnym posiedzeniu jej Rady Naczelnej podjęto uchwałę o niewchodzeniu w sojusz z SLD i kontynuowaniu rozmów z PSL oraz innymi podmiotami.

W wyniku wyborów parlamentarnych 19 września 1993 PPS z list SLD wprowadziła do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej posłów Piotra Ikonowicza, Andrzeja Lipskiego, Cezarego Miżejewskiego i przedstawiciela (Niezależnej) PPS Mieczysława Krajewskiego. Ponadto z ramienia SLD na posła został wybrany Jacek Kasprzyk z Ruchu ludzi Pracy, a na senatora Jan Mulak. Po głosowaniu niezgodnie z dyscypliną klubu SLD w 1994, Piotr Ikonowicz, Andrzej Lipski i Cezary Miżejewski zostali z niego usunięci i założyli Koło Parlamentarne PPS[9], które funkcjonowało do 1997. Po śmierci Andrzeja Lipskiego w lipcu 1996 do koła przystąpiła Maria Walczyńska-Rechmal – dotychczasowa posłanka SLD. Koło PPS w Sejmie II kadencji inicjowało ustawy o ochronie lokatorów, wygaśnięciu roszczeń reprywatyzacyjnych, przeciwdziałaniu bezrobociu. Inicjowano działania w sprawie polityki regionalnej.

W wyborach prezydenckich w Polsce w 1995 PPS poparła kandydata UP Tadeusza Zielińskiego, zaś w II turze lidera SdRP i SLD Aleksandra Kwaśniewskiego.

26 lutego 1996 w Warszawie odbył się Kongres Jedności PPS, w którym wzięły udział wszystkie nurty krajowego i emigracyjnego ruchu socjalistycznego. Przewodniczącym RN został Jan Mulak, a wiceprzewodniczącymi Piotr Ikonowicz i Jacek Kasprzyk, przewodniczącym CKW został Andrzej Lipski. Numerację kongresów zmieniono według interpretacji Odrodzonej PPS.

W wyborach w 1997 do Sejmu z list SLD mandaty poselskie otrzymali: Piotr Ikonowicz, Bogdan Lewandowski i Jacek Kasprzyk. W Senacie znaleźli się ponadto Jerzy Kopaczewski, Jerzy Cieślak oraz Józef Kuczyński. Parlamentarzyści ci utworzyli w ramach SLD – Zespół Parlamentarny Polskich Socjalistów.

W 1999, po przekształceniu się SLD w jednolitą partię, Rada Naczelna PPS nakazała posłom i senatorom PPS utworzenie samodzielnego koła poselskiego. Decyzję tę wykonał Piotr Ikonowicz. Utworzył on wraz innymi posłami, którzy nie weszli do SLD (Kazimierzem Milnerem i Lechem Szymańczykiem z Ruchu Ludzi Pracy oraz senatorami Jerzym Kopaczewskim i Józefem Kuczyńskim) wspólne Koło Parlamentarne PPS – Ruch Ludzi Pracy. Koło to rozpadło się przed wyborami w 2001.

W wyborach prezydenckich w 2000 i parlamentarnych w 2001 PPS startowała samodzielnie, zyskując jedynie marginalne poparcie. W 2000 kandydat PPS Piotr Ikonowicz otrzymał 38 672 (0,22%) głosów, zajmując 10. miejsce spośród 12 kandydatów[10]. W 2001 lista PPS uzyskała 13 459 głosów (0,10%), startując w 16 okręgach wyborczych[11].

W efekcie wskutek wewnętrznych sporów po przegranej, z członkostwa w PPS zrezygnował jej dotychczasowy lider Piotr Ikonowicz. Utworzył on później ze swoimi zwolennikami w kwietniu 2003 nową partię – Nowa Lewica.

Od listopada 2001 do maja 2003 przewodniczącym PPS był Zbigniew Puchajda. W czerwcu 2003 na Kongresie PPS przewodniczącym Rady Naczelnej PPS wybrany został Andrzej Ziemski[12]. Od maja do czerwca 2005 funkcję tę pełnił Smagalski, a w lipcu 2005 na przewodniczącego prezydium Rady Naczelnej wybrano Mariana Petersa. 16 września 2006 funkcję tę objęła Krystyna Cała, zaś od 16 grudnia tego samego roku szefem RN jest Bogusław Gorski.

W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 bezskutecznie Andrzej Ziemski, Piotr Kozioł i Leszek Kubik startowali z ramienia koalicyjnego komitetu KPEiR-PLD, natomiast Zbigniew Puchajda z listy SDPL.

5 grudnia 2004 PPS podpisała deklarację programową Unii Lewicy (wraz z Unią Pracy, Nową Lewicą, Polską Partią Pracy, Antyklerykalną Partią Postępu RACJA, Demokratyczną Partią Lewicy i Centrolewicą RP), jednak (podobnie jak pozostałe partie) nie weszła w skład utworzonej później partii o tej nazwie. 24 lipca 2005 podpisała porozumienie wyborcze z partiami lewicy pozaparlamentarnej: PPP, APP RACJA, Komunistyczną Partią Polski i Polską Partią Ekologiczną – Zielonych.

W wyborach parlamentarnych w 2005 wystartowała w ramach komitetu wyborczego Polskiej Partii Pracy (wspólnie z APP RACJA, KPP i PPE-Z). Komitet zdobył 91 266 głosów (0,77% poparcia w skali kraju). Natomiast reprezentanci PPS na listach PPP uzyskali 5234 głosy, co dało 0,04% poparcia w skali kraju. W wyborach prezydenckich w 2005 PPS udzieliła poparcia kandydatowi PPP Danielowi Podrzyckiemu (który nie wziął udziału w wyborach z powodu śmierci w wypadku samochodowym). W wyborach samorządowych w 2006 PPS nie zawarła koalicji na szczeblu krajowym, rejestrując własny komitet w PKW; jednocześnie instancje terenowe zostały upoważnione do koalicji lokalnych.

W wyborach parlamentarnych w 2007 PPS startowała (4 kandydatów w okręgach: Warszawa, Szczecin, Kielce) z list PPP, która uzyskała 160 476 głosów (0,99%).

Przed wyborami do Parlamentu Europejskiego w 2009 PPS nie porozumiała się w sprawie wspólnego startu z RACJĄ Polskiej Lewicy i ostatecznie wystartowała samodzielnie, wystawiając listę jedynie w okręgu wyborczym nr 3 (Olsztyn). Oddano na nią 1331 głosów, co dało ostatnie miejsce zarówno w skali okręgu (11., 0,32% głosów), jak i kraju (12., 0,02% głosów).

W wyborach prezydenckich w 2010 Rada Naczelna PPS nie poparła żadnego z kandydatów. Działacze na niższym szczeblu bądź indywidualnie opowiedzieli się za Bogusławem Ziętkiem z PPP lub Grzegorzem Napieralskim z SLD. W wyborach parlamentarnych w 2011 pojedynczy członkowie PPS startowali bez sukcesów z ramienia SLD bądź (nieoficjalnie) PPP.

12 października 2013 PPS współtworzyła Porozumienie Społeczne „Zmiana” wraz z Polską Lewicą, Partią Regionów, stowarzyszeniem Ruch Ludzi Pracy oraz Związkiem Zawodowym Rolnictwa i Obszarów Wiejskich „Regiony”[13].

Działacze[edytuj | edytuj kod]

Władze partii[edytuj | edytuj kod]

  • Przewodniczący Rady Naczelnej: Bogusław Gorski
  • Wiceprzewodniczący Rady Naczelnej: Łukasz Szymański
  • Sekretarz Rady Naczelnej: Grzegorz Ilka
  • Przewodniczący Centralnego Komitetu Wykonawczego: Jerzy Stefański
  • Przewodniczący Centralnej Komisji Rewizyjnej: Małgorzata Białek
  • Przewodniczący Sądu Partyjnego: Włodzimierz Lewicki

Przewodniczący Rady Naczelnej (od zjednoczenia w 1990)[edytuj | edytuj kod]

Inni czołowi działacze PPS po 1987[edytuj | edytuj kod]

Organizacja młodzieżowa[edytuj | edytuj kod]

W strukturach partii działała Organizacja Młodzieżowa Polskiej Partii Socjalistycznej (OM PPS). Została ona zawieszona, a następnie zlikwidowana na początku XXI wieku.

W 2009 PPS podjęła ścisłą współpracę ze stowarzyszeniem Młodzi Socjaliści. Nie stało się ono jednak typową partyjną organizacją młodzieżową – przedstawiciele MS wstępowali do partii na zasadzie dobrowolności, zachowując odrębność organizacyjną; brak uchwały afiliacyjnej MS oraz decyzji Rady Naczelnej PPS uniemożliwiał inny rodzaj współpracy, niż współpraca z partią na zasadzie formalno-prawnej niezależności i w oparciu o polityczne partnerstwo obydwu podmiotów[14]. Do PPS należała ok. 1/3 członków MS, a niektórzy z nich kandydowali w wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2009 z listy PPS. 17 lipca 2010 Rada Krajowa Młodych Socjalistów zdecydowała o rezygnacji ze współpracy z PPS z powodu rezygnacji partii z samodzielnego startu w wyborach samorządowych w 2010. Zdaniem Rady Krajowej MS, części liderów partii nie zależy na odbudowie samodzielności politycznej PPS i lewicy niezwiązanej z SLD. Z związku z uchwałą, większość działaczy i działaczek Młodych Socjalistów złożyła rezygnacje z członkostwa w partii. Funkcję złożył wiceprzewodniczący partii Grzegorz Ilnicki, członkowie Prezydium RN PPS Adrian Zandberg i Piotr Kempisty, członkowie CKW Piotr Janiszewski i Mateusz Mirys oraz większość członków Rady Naczelnej zasiadających tam z poparcia Młodych Socjalistów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. „Robotnik” nr 1/83982 styczeń 1988, CKZ PPS Londyn.
  2. Krajowy Rejestr Ujawnionych Konfidentow – była opozycja, abcnet.com.pl z 25 kwietnia 2005.
  3. To były piękne dni. Polska Partia Socjalistyczna 1987–1990 dzień po dniu. Warszawa, listopad 1987.
  4. Leonard Dubacki: Kalendarium historii PPS; w: Polska Partia Socjalistyczna. Historia i współczesność 1892–2007, s. 128–129.
  5. Rafał Chwedoruk: PPS w latach 1987–1990. Działalność i myśl polityczna; w: Polska Partia Socjalistyczna. Dlaczego się nie udało?, red. Robert Spałka; wydaw. Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2010, s. 351–352.
  6. Jacek Kowalski: Adam i Lidia Ciołkoszowie, lewica.pl z 11 czerwca 2002.
  7. Uchwała XXV Kongresu Polskiej Partii Socjalistycznej o reaktywowaniu jednolitej Polskiej Partii Socjalistycznej z dnia 28 października 1990.
  8. Leonard Dubacki: Kalendarium historii PPS; w: Polska Partia Socjalistyczna. Historia i współczesność 1892–2007, s. 129–130.
  9. KP PPS w Sejmie II kadencji.
  10. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 8 października 2000 r.
  11. Protokół Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 26 września 2001.
  12. Krzysztof Kobrzak: Ziemski szefem PPS, lewica.pl z 24 maja 2003.
  13. Deklaracja uczestników Porozumienia Społecznego na stronie Polskiej Lewicy
  14. Szymon Andrzejewski: Warszawa: Kongres Młodych Socjalistów, lewica.pl z 24 marca 2009.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]