Polski język migowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Polski Język Migowy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
PLSL
Obszar Polska
Liczba mówiących ok. 470 tysięcy[1]
ISO 639-2 sgn-PL
ISO 639-3 pso
Występowanie
Miejsca występowania

Miejsca występowania
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka Polskiego języka migowego
Słownik -polski, polsko-polski język migowy online

Polski język migowy (PJM) – język naturalny, którym posługują się głusi w Polsce. PJM jest w Polsce pierwszym językiem dzieci, których obydwoje rodzice są głusi. Jest powiązany z francuskim językiem migowym[2]. Wykorzystuje jednoręczny alfabet manualny starofrancuskiego języka migowego.

Struktura gramatyczna PJM[edytuj | edytuj kod]

PJM jest językiem o własnej, odmiennej od polskiej, strukturze gramatycznej.

Fonologia[edytuj | edytuj kod]

W PJM nie ma dźwiękowych odpowiedników fonemów. Są natomiast ich realizacje wizualne. Możemy więc mówić o fonemach PJM jako abstrakcyjnych reprezentacjach wiązek cech dystynktywnych. Według niektórych autorów nie należy jednak mówić o istnieniu fonemów w PJM, a jedynie o istnieniu izolowanych cech dystynktywnych (diakrytów), które bezpośrednio uczestniczą w formowaniu morfemów. Byłaby to zatem swoista fonologia diakrytów, a nie fonologia fonemów.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

PJM ma bogatą morfologię, zarówno fleksję jak i derywację. PJM ma mechanizmy fleksyjne zarówno analityczne, jak i syntetyczne. Kategorie fleksyjne są tu zgoła odmienne niż w polszczyźnie: nie ma przypadku, słabo rozwinięta jest kategoria osoby agensa. Do charakterystycznych, swoistych kategorii fleksyjnych PJM należą: kategoria osoby obiektu, kategoria inkluzywności-ekskluzywności, kategoria klasy. Według niektórych autorów nie należy mówić o klasie jako osobnej kategorii fleksyjnej, tylko o wyspecjalizowanej części mowy – klasyfikatorze (rozumianym jednak odmiennie niż klasyfikatory w językach fonicznych).

Składnia[edytuj | edytuj kod]

Jeśli chodzi o składnię, to w zdaniach dłuższych dominuje szyk SVO z modyfikatorami dodawanymi na końcu. W zdaniach krótkich pojawia się też szyk SOV. Relacje między zdaniami składowymi zdań złożonych komunikowane są za pomocą specjalnych morfemów mimicznych.

Niemanualność[edytuj | edytuj kod]

Ważną rolę w komunikatach PJM odgrywają elementy niemanualne, w szczególności: położenie tułowia i głowy (odchylenia, zwroty) oraz mimika. Występowanie tych elementów należy do języka (jest zgramatykalizowane), choć może wydawać się zaimprowizowaną pantomimą.

Symultaniczność/synchroniczność[edytuj | edytuj kod]

Trudności w rozgraniczeniu fonologii, morfologii i składni w PJM związane są między innymi z nieco inną niż w językach fonicznych strukturą komunikatów w tym języku. Dzięki funkcjonalnej niezależności artykulatorów takich jak np. dłoń lewa, dłoń prawa czy twarz, możliwe jest równoczesne nadawanie kilku znaków. W wielu przypadkach sposób łączenia tych znaków jest ściśle określony przez reguły gramatyczne.

Badania naukowe nad PJM[edytuj | edytuj kod]

Naukowe badania nad PJM rozpoczęto stosunkowo niedawno, z kilkunasto-kilkudziesięcioletnim poślizgiem w stosunku do badań nad językami migowymi w krajach zachodnich. Nazwa Polski Język Migowy i skrót PJM zostały wprowadzone do badań językoznawczych w 1994 przez Michaela A. Farrisa (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu) w pierwszym tekście lingwistycznym poświęconym temu językowi. Od tego czasu ukazały się kolejne artykuły tego autora, a także autorstwa członków powstałej w drugiej połowie lat 90. grupy badawczej pracującej pod kierunkiem Marka Świdzińskiego na Uniwersytecie Warszawskim. Wszystkie dotychczasowe prace zawierają jedynie cząstkowe opisy struktury gramatycznej PJM.

Nieliczne powstałe przed 1994 r. pretendujące do naukowości teksty z „Polskim Językiem Migowym” w tytule zawierały w istocie uwagi na temat Systemu Językowo-Migowego (chodzi przede wszystkim o książki Bogdana Szczepankowskiego i Jacka Perlina). PJM jako problem badawczy został rozpoznany dopiero w połowie lat 90. XX wieku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Obsługa klienta w języku migowym. migam.org. [dostęp 2014-11-29].
  2. Katarzyna Łukaszewska: Matematyka po chińsku, czyli sytuacja Głuchych w Polsce (pol.). [dostęp 2013-07-29].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael Farris, Sign language research and Polish Sign Language, "Lingua Posnaniensis", t. 36, s. 13-36, 1994.
  2. Michael Farris, Models of person in sign language, "Lingua Posnaniensis", t. 40, 47-59, 1998.
  3. Iwona Grzesiak, "Strukturalna klasyfikacja i systematyzacja znaków Polskiego Języka Migowego dla potrzeb leksykografii dwujęzycznej", Olsztyn 2007.
  4. Harlan Lane, Maska dobroczynności. Deprecjacja społeczności głuchych, tłum. T. Gałkowski, J. Kobosko, Warszawa 1996.
  5. Oliver Sacks, Zobaczyć głos. Podróż do świata ciszy, przeł. A. Małaczyński, Poznań 1998.
  6. Studia nad kompetencją językową i komunikacją niesłyszących, [red.] M. Świdziński i T. Gałkowski, Warszawa 2003, s. 1-108.
  7. Marek Świdziński, Bardzo wstępne uwagi o opisie gramatycznym Polskiego Języka Migowego. Część I, "Audiofonologia", t. 12, s. 69-83, 1998.
  8. Piotr Tomaszewski, Polski Język Migowy – mity i fakty, "Poradnik Językowy", z. 6, 59-72, 2004.
  9. Piotr Tomaszewski, O niektórych elementach morfologii Polskiego Języka Migowego: złożenia. Część I, "Poradnik Językowy", z. 2, 59-75, 2005.
  10. Piotr Tomaszewski, O niektórych elementach morfologii Polskiego Języka Migowego: zapożyczenia. Część II, "Poradnik Językowy", z. 3, 44-62, 2005.
  11. Piotr Tomaszewski, Paweł Rosik, Sygnały niemanualne a zdania pojedyncze w Polskim Języku Migowym: Gramatyka twarzy, "Poradnik Językowy", z. 1, 33-49, 2007.
  12. Piotr Tomaszewski, Paweł Rosik, Sygnały niemanualne a zdania złożone w Polskim Języku Migowym: Gramatyka twarzy, "Poradnik Językowy", z. 2, 64-80, 2007.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]