Polskie Stronnictwo Ludowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy polskiej partii politycznej założonej w 1990. Zobacz też: inne znaczenia skrótu PSL oraz historyczne partie o tej nazwie.
Polskie Stronnictwo Ludowe
PSL-logo.jpg
Skrót PSL
Lider Janusz Piechociński
Data założenia 5 maja 1990
Adres siedziby ul. Piękna 3A,
00-539 Warszawa
Deklarowana
ideologia polityczna
centryzm, agraryzm, chrześcijańska demokracja
Liczba członków ok. 124 tys. (grudzień 2012)[1]
Członkostwo
międzynarodowe
Europejska Partia Ludowa
Europejska Grupa
Parlamentarna
Europejska Partia Ludowa (Chrześcijańscy Demokraci)
Młodzieżówka Forum Młodych Ludowców
Barwy      zieleń
Obecni posłowie
32 / 460
[2]
Obecni senatorowie
2 / 100
[3]
Obecni eurodeputowani
4 / 51
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
strona oficjalna
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska
Biura Klubu Parlamentarnego PSL w gmachu Sejmu

Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) – centrowa partia agrarystyczna, powstała 5 maja 1990 z połączenia PSL „Odrodzenie” (będącego kontynuacją ZSL) oraz wilanowskiego PSL.

W latach 1993–1997 partia współtworząca rząd koalicyjny z Sojuszem Lewicy Demokratycznej, w latach 2001–2003 z SLD i Unią Pracy, a od 2007 z Platformą Obywatelską. W okresie 1993–1995 ówczesny prezes PSL Waldemar Pawlak pełnił dwukrotnie urząd premiera. Ideologia partii wywodzi się z nurtów agrarystycznego i chadeckiego. PSL należy do Europejskiej Partii Ludowej.

Program polityczny[edytuj | edytuj kod]

Podstawy programu PSL oparte są na zasadach doktryny neoagraryzmu[4]. PSL opowiada się za interwencjonizmem państwowym (zwłaszcza w rolnictwie) i za zwolnieniem tempa prywatyzacji. Partia popierała wejście Polski do Unii Europejskiej pod warunkiem wynegocjowania korzystnych warunków. Po wejściu Polski do UE partia popiera silną integrację europejską i poszerzanie współpracy z krajami członkowskimi na zasadach partnerskich.

Partia sprzeciwia się: wprowadzeniu podatku liniowego; przywróceniu kary śmierci, legalizacji eutanazji i aborcji; rejestracji związków homoseksualnych; legalizacji tzw. „narkotyków miękkich”[5]. Nie popiera likwidacji powiatów.

Postuluje natomiast: propozycję rozwiązania Senatu[6] i powołania izby samorządowej[7]; utrzymanie publicznej edukacji i służby zdrowia; upublicznienie wszystkich teczek peerelowskich służb; poprawienie stosunków z Rosją i Niemcami; odpolitycznienie mechanizmu i procedur wyboru do KRRiT, NBP, Trybunału Stanu, Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, RPO, CBA, ABW; odbiurokratyzowanie i uproszczenie przepisów prawnych utrudniających prowadzenie działalności gospodarczej; wprowadzenie podatku rodzinnego, umożliwiającego wspólne rozliczanie rodzin; wspieranie ekologicznej agroturystyki i działanie dążące do decentralizacji władzy w Polsce.

Historia PSL[edytuj | edytuj kod]

Stronnictwo dawniej[edytuj | edytuj kod]

Nazwa PSL nawiązuje do tradycji sięgającej XIX wieku. Bezpośrednim protoplastą organizacji było Stronnictwo Ludowe, założone w 1895 w Rzeszowie przez niezależnych działaczy chłopskich (m.in. Jakub Bojko i Jan Stapiński), lewicowo-ludową inteligencję (Bolesław Wysłouch, Maria Wysłouchowa), część działaczy Związku Stronnictwa Chłopskiego oraz środowisko skupione wokół ks. Stanisława Stojałowskiego. Z ramienia SL w 1897 zasiedli w parlamencie austriackim w Wiedniu pierwsi posłowie niezależnego (tj. bez patronatu kleru i szlachty) ruchu ludowego[8].

Nazwa „Polskie Stronnictwo Ludowe” funkcjonuje od 1903. Od tego czasu organizacja wprost wysuwała postulaty niepodległości Polski. W swoim programie głosiła potrzebę równouprawnienia narodowego, politycznego i społecznego Polaków. Postulowała potrzebę reformy austriackiego systemu wyborczego.

Na skutek sporów wewnętrznych w 1913 doszło do podziału na Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast” i Polskie Stronnictwo Ludowe Lewicę.

Czołowymi działaczami byli: Karol Lewakowski, Henryk Rewakowicz, Jan Stapiński, Jakub Bojko, Bolesław Wysłouch i Wincenty Witos. Organami prasowymi: „Przyjaciel Ludu”, „Kurier Lwowski” i „Gazeta Ludowa”. Wieloletnim przewodniczącym (PSL „Piast”) i jednym ze współzałożycieli PSL był Wincenty Witos. W dwudziestoleciu międzywojennym PSL był jedną z najsilniejszych partii w Sejmie, a Wincenty Witos trzykrotnie sprawował urząd premiera.

W 1915, w wyniku połączenia Narodowego Związku Chłopskiego, Związku Chłopskiego oraz ugrupowania „Zaranie”, powstało PSL „Wyzwolenie”. Początkowo partia nosiła nazwę Polskie Stronnictwo Ludowe w Królestwie Polskim, ale dla odróżnienia od galicyjskiego PSL „Piast” w 1918 przybrała nazwę PSL „Wyzwolenie”.

W 1931 PSL „Piast” połączyło się z PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwem Chłopskim, tworząc Stronnictwo Ludowe.

W czasie II wojny światowej działacze dawnego PSL współtworzyli rząd na uchodźstwie, a w kraju zorganizowali oddziały partyzanckie współpracujące z AK o nazwie Bataliony Chłopskie. Pod koniec wojny premierem rządu na wychodźstwie został Stanisław Mikołajczyk, lider SL „Roch”[9]. Bezpośrednio po wojnie wrócił on do Polski i reaktywował partię (SL, potem PSL). W wyniku zlikwidowania przez władze stalinowskie podziemia niepodległościowego rozbiciu struktur oporu społecznego PSL Mikołajczyka stało się jedyną platformą opozycji, jaka sprzeciwiała się porządkowi wprowadzonemu przez nowe władze. PSL stało się głównym przedmiotem ataku ze strony komunistów, którzy już wcześniej zmontowali swoje Stronnictwo Ludowe. W wyniku rozłamu powstało też PSL „Nowe Wyzwolenie”, które w wyborach startowało oddzielnie. Ataki w trakcie kampanii referendalnej w 1946 oraz wyborczej w 1947 doprowadziły do rozbicia partii na nurt „konserwatywny” i „ugodowy”. W czasie kampanii przed wyborami do Sejmu Ustawodawczego w 1947, władze komunistyczne powołały Państwową Komisję Bezpieczeństwa, której zadaniem miało być koordynowanie działań aparatu represji MBP, LWP, UB, MO, ORMO i KBW wobec działaczy ludowych. Aresztowano wówczas ok. 80 tysięcy lokalnych działaczy PSL, bojówki PPR i UB zamordowały skrytobójczo 200 ludowców. Ostatecznie z powodu sfałszowania wyniku wyborów w Sejmie PSL miał 28 mandatów na 444 miejsca. Pod koniec 1948 stronnictwo liczyło tylko ok. 30 tys. członków. Prezesem szczątkowego PSL został Józef Niećko, a resztki partii połączyły się z prokomunistycznym Stronnictwem Ludowym w 1949, tworząc Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL)[10].

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Przedostatni prezes ZSL Roman Malinowski, po wyborach parlamentarnych w 1989 i niepowodzeniu misji utworzenia rządu przez Czesława Kiszczaka, zawarł porozumienie z Lechem Wałęsą, które odebrało większość w Sejmie PZPR i umożliwiło powstanie rządu Mazowieckiego. Marszałkiem Sejmu był wówczas ludowiec Mikołaj Kozakiewicz (pełnił tę funkcję w latach 1989–1991)[11].

5 maja 1990 (na Kongresie Jedności PSL) partia PSL „Odrodzenie” (będąca kontynuacją ZSL) oraz powstałe w 1989 wilanowskie PSL połączyły się, tworząc PSL[12]. Początkowo wpływowe stanowiska w partii zajęli członkowie NSZZ RI „Solidarność”, w tym Roman Bartoszcze, który został pierwszym prezesem PSL. W pierwszych wolnych wyborach prezydenckich został on kandydatem partii na prezydenta. Zdobył 1 176 175 głosów (7,15%), co dało mu przedostatnie, 5. miejsce[13].

Po wyborach tych władzę w PSL przejęła grupa młodych działaczy, wywodzących się ze Związku Młodzieży Wiejskiej, na czele z Waldemarem Pawlakiem, który został nowym prezesem partii. Stało się to 29 czerwca 1991, w czasie Nadzwyczajnego Kongresu Stronnictwa, na którym przyjęto też statut, program i deklarację ideową partii[14]. Jesienią tego samego roku w pierwszych w pełni wolnych wyborach parlamentarnych utworzony przez PSL komitet wyborczy „PSL Sojusz Programowy” zdobył 8,67% głosów, co dało 48 mandatów poselskich[15]. Wicemarszałkiem Sejmu z ramienia PSL został Józef Zych[16]. Początkowo partia nie udzieliła poparcia rządowi Jana Olszewskiego (klub wstrzymał się od głosu), natomiast po jego powołaniu umiarkowanie go wspierała. 5 czerwca 1992 przy głosowaniu nad wotum nieufności dla rządu PSL poparło jednak ten wniosek[17]. Następcą Jana Olszewskiego na stanowisku premiera został Waldemar Pawlak (poparty przez koalicję UD-SLD-PSL-KPN-KLD-PPG), któremu nie udało się sformować rządu, a PSL znalazło się ponownie w opozycji. W listopadzie tego samego roku obył się III kongres partii[12].

Koalicja SLD-PSL (1993–1997)[edytuj | edytuj kod]

W wyborach parlamentarnych w 1993 PSL wystartowało pod hasłami: („Żywią, bronią, gospodarują” i „Polsce potrzebny jest dobry gospodarz”)[12]. Partia zajęła drugie miejsce (uzyskując 15,4% głosów, otrzymując 132 mandaty poselskie i 36 senatorskich)[15] i weszła w koalicję rządową z SLD. W październiku tego samego roku powołano rząd z Waldemarem Pawlakiem na czele, a marszałkiem Senatu został Adam Struzik[18]. W następnym roku partia zdobyła około 10 tysięcy mandatów w wyborach samorządowych[19] i większość stanowisk marszałków województw. Waldemar Pawlak był premierem rządu do marca 1995. W tym samym roku został on kandydatem PSL w wyborach prezydenckich. Zdobył 770 417 głosów (4,3%1), co dało mu 5. miejsce spośród 13 kandydatów[20]. Marszałkiem Sejmu w latach 1995–1997 był Józef Zych[21].

W opozycji (1997–2001)[edytuj | edytuj kod]

W wyborach parlamentarnych w 1997 PSL uzyskało 7,3% głosów i 27 mandatów poselskich oraz 3 senatorskie[19]. Stosunkowo słaby wynik spowodował ustąpienie Waldemara Pawlaka i przejście partii do opozycji. 11 października 1997 na posiedzeniu Rady Naczelnej PSL na jego następcę wybrano Jarosława Kalinowskiego[14]. 20 października 1997 Franciszek Jerzy Stefaniuk został z ramienia PSL wicemarszałkiem Sejmu. W wyborach samorządowych w 1998 PSL uczestniczyło, wraz z Unią Pracy i Krajową Partią Emerytów i Rencistów, w ramach koalicji Przymierze Społeczne (pod hasłem „Nie traćcie wiary w lepszą przyszłość Polski”) zdobyło 4583 mandaty radnych, w tym 3153 do rad gmin, 1341 do rad powiatów i 89 do sejmików wojewódzkich[22]. W dniach 24–25 marca 2000 odbył się VII Kongres PSL[19] pod hasłem „Czas, by państwo służyło ludziom”, w którym uczestniczyło 703 delegatów. Kongres przyjął nowy program partii. Jarosław Kalinowski ponownie został wybrany na prezesa[23]. W nowym składzie Rady Naczelnej przewodniczącym został Franciszek Jerzy Stefaniuk. W maju tego samego roku Jarosław Kalinowski został kandydatem na prezydenta RP. W wyborach prezydenckich otrzymał 269 316 wyborców (5,9%), co dało mu 5. miejsce spośród 12 kandydatów[24].

Koalicja SLD-PSL-UP (2001–2003)[edytuj | edytuj kod]

W wyborach parlamentarnych w 2001 partia uzyskała 8,98% głosów, co dało jej 42 mandaty poselskie i 4 senatorskie (hasłem wyborczym było „Blisko ludzkich spraw”). Po raz drugi weszła w koalicję rządową z SLD, obejmując stanowisko wicepremiera z ministerstwem rolnictwa i rozwoju wsi (otrzymał je Jarosław Kalinowski), ministerstwo środowiska (otrzymał je Stanisław Żelichowski) i stanowisko wicemarszałka Sejmu (otrzymał je Janusz Wojciechowski)[25].

W wyborach samorządowych w 2002 partia uzyskała 4986 mandatów (10,65% wszystkich w Polsce). Z PSL związanych było 275 z 1569 wójtów i 58 z 773 burmistrzów[26]. PSL współrządziło w wielu sejmikach wojewódzkich – w jednych z SLD, w innych (np. na Mazowszu) z opozycją wobec ówczesnego rządu.

W opozycji (2003–2007)[edytuj | edytuj kod]

W 2003 partia została usunięta przez premiera Leszka Millera z koalicji rządowej za głosowanie przeciwko jednemu z rządowych projektów[25]. Od tego czasu pozostawało w opozycji do rządu SLD-UP, zbliżając się do ugrupowań prawicowych[27]. W następnym roku w wyborach europejskich partia uzyskała 6,34%, co dało jej 4 mandaty w Parlamencie Europejskim. Po objęciu jednego z nich przez Janusza Wojciechowskiego wicemarszałkiem Sejmu z ramienia PSL został Józef Zych. W 2005 prezesem ugrupowania został Waldemar Pawlak, a przewodniczącym Rady Naczelnej Jarosław Kalinowski. W wyborach parlamentarnych w tym samym roku PSL otrzymało 6,96% głosów, uzyskując 25 mandatów poselskich i 2 senatorskie[28]. Z list ugrupowania startowali m.in. kandydaci Ruchu Autonomii Śląska. Partia ponownie znalazła się w opozycji wobec rządu, a Jarosław Kalinowski został wicemarszałkiem Sejmu. W 2006 z PSL odeszło 3 z 4 eurodeputowanych, którzy założyli PSL „Piast”[29].

W wyborach samorządowych w 2006 ludowcy otrzymali 4840 radnych w skali kraju (najwięcej spośród wszystkich komitetów). PSL uzyskało w gminach 3890 mandatów, w powiatach 867, a w sejmikach wojewódzkich 83. Listy wyborcze blokowało głównie z Platformą Obywatelską[26].

Koalicja PO-PSL (od 2007)[edytuj | edytuj kod]

Wyniki PSL w wyborach w 2007 (w poszczególnych powiatach)

Po przedterminowych wyborach w 2007 (w których zwyciężyła Platforma Obywatelska) PSL zdobyło 8,91%, co dało 31 mandatów[30] i weszło do koalicji rządowej, w której otrzymało stanowisko wicepremiera i ministra gospodarki (został nim Waldemar Pawlak), stanowisko ministra rolnictwa i rozwoju wsi (objął je Marek Sawicki) oraz stanowisko ministra pracy i polityki społecznej (objęła je Jolanta Fedak). Hasłem wyborczym partii było „Porozumienie służy ludziom”. W 2009, w kolejnych wyborach do Parlamentu Europejskiego, PSL zdobyło 3 mandaty (7,01%)[31] Po objęciu jednego z nich przez Jarosława Kalinowskiego wicemarszałkiem Sejmu została Ewa Kierzkowska[32].

10 kwietnia 2010 na pokładzie samolotu do Katynia wraz z prezydentem Lechem Kaczyńskim znaleźli się również posłowie Polskiego Stronnictwa Ludowego. W katastrofie lotniczej w Smoleńsku zginęli wówczas członkowie Rady Naczelnej PSL: Leszek Deptuła, Wiesław Woda i Edward Wojtas[33]. W zarządzonych w związku z katastrofą przedterminowych wyborach prezydenckich kandydatem partii został Waldemar Pawlak, który otrzymał 294 273 głosów (1,75%), zajmując 5. miejsce spośród 10 kandydatów[34]. W wyborach uzupełniających do Senatu w okręgu płocko-ciechanowskim, zarządzonych po śmierci w katastrofie senator PiS Janiny Fetlińskiej, kandydat PSL Michał Boszko uzyskał pierwszy w VII kadencji Senatu mandat przypadający partii[35].

W wyborach samorządowych w 2010 PSL uzyskało 16,30% głosów w wyborach do sejmików wojewódzkich, w których otrzymało 93 mandaty (3. wynik w skali kraju). W sejmiku świętokrzyskim partia otrzymała najwięcej mandatów. We wszystkich sejmikach PSL znalazło się w koalicjach rządzących z PO, w czterech województwach otrzymując stanowiska marszałków. W wyborach do rad powiatów komitet PSL uzyskał 15,88% (także trzeci wynik w skali kraju, dało to 999 mandatów), a w wyborach do rad gmin 11% głosów (4381 mandatów, najwięcej w skali kraju). PSL uzyskało w skali kraju najwięcej wójtów (428) i burmistrzów, a w Zgierzu kandydatka partii wygrała wybory na prezydenta. Partia startowała pod hasłem „Człowiek jest najważniejszy”. W marcu 2011 do klubu PSL dołączył drugi z senatorów Norbert Krajczy, wcześniej reprezentujący PiS[36].

Po wyborach parlamentarnych w 2011 PSL uzyskało 8,36% głosów na listy kandydatów do Sejmu, co było 4. wynikiem spośród komitetów wyborczych i pozwoliło na uzyskanie 28 mandatów w tej izbie[37]. Partia uzyskała również 2 mandaty w Senacie[38]. Wicemarszałkiem Sejmu z ramienia PSL został Eugeniusz Grzeszczak[39]. PSL ponownie zostało partnerem PO w koalicji rządowej. Politykom Stronnictwa przypadły te same resorty, co w poprzednim rządzie. Waldemar Pawlak ponownie został wicepremierem i ministrem gospodarki, Marek Sawicki utrzymał tekę ministra rolnictwa i rozwoju wsi, a nowym ministrem pracy i polityki społecznej został Władysław Kosiniak-Kamysz. 7 grudnia 2011, w wyniku wejścia w życie traktatu lizbońskiego, mandat w Parlamencie Europejskim objął polityk PSL Arkadiusz Bratkowski[40].

W lipcu 2012 na stanowisku ministra rolnictwa i rozwoju wsi Marka Sawickiego zastąpił Stanisław Kalemba[41]. 17 listopada 2012 podczas XI kongresu partii na funkcji prezesa PSL Waldemara Pawlaka zastąpił Janusz Piechociński, który pokonał dotychczasowego prezesa na kongresie stosunkiem głosów 547:530[42]. Dwa dni później Waldemar Pawlak ogłosił podanie się do dymisji (przyjętej następnie przez premiera Donalda Tuska) z funkcji wicepremiera i ministra gospodarki. Odwołany z obu funkcji został 27 listopada[43]. 6 grudnia obydwa te urzędy objął Janusz Piechociński.

Nowy prezes zaproponował współpracę z PSL nowym środowiskom politycznym. W odpowiedzi na to wezwanie w styczniu 2013 do klubu PSL dołączył poseł Andrzej Dąbrowski (który przeszedł z Solidarnej Polski)[44], a następnie PSL podjęło kilkumiesięczną współpracę programową z partią Polska Jest Najważniejsza (tworząc konwersatorium „Centrum dla Polaków”)[45]. W ramach CdP odbyły się dwie debaty (w drugiej wzięło udział również Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe). 11 grudnia tego samego roku klub został z kolei poszerzony o czworo posłów, którzy uprzednio tworzyli koło poselskie Inicjatywa Dialogu[46]. W styczniu 2014 PSL podjęło decyzję o nawiązaniu współpracy z SKL i Samoobroną[47], jednak SKL już w lutym zgłosiło akces do Polski Razem Jarosława Gowina, zaś rozmowy PSL o wspólnym starcie wyborczym z Samoobroną nie zakończyły się porozumieniem. W marcu poseł Andrzej Dąbrowski opuścił klub PSL. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w tym samym roku PSL uzyskało 6,8% głosów, zajmując 4. miejsce i uzyskując 4 mandaty[48].

Poparcie[edytuj | edytuj kod]

Wyniki w wyborach parlamentarnych
Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty (Sejm) Zmiana Mandaty (Senat) Zmiana
1991 8,67% 48 7
1993 15,4% Green Arrow Up Darker.svg 6,73 132 Green Arrow Up Darker.svg 84 36 Green Arrow Up Darker.svg 29
1997 7,3% Red Arrow Down.svg 8,1 27 Red Arrow Down.svg 105 3 Red Arrow Down.svg 33
2001 8,98% Green Arrow Up Darker.svg 1,68 42 Green Arrow Up Darker.svg 15 4 Green Arrow Up Darker.svg 1
2005 6,96% Red Arrow Down.svg 2,02 25 Red Arrow Down.svg 17 2 Red Arrow Down.svg 2
2007 8,91% Green Arrow Up Darker.svg 1,95 31 Green Arrow Up Darker.svg 6 0 Red Arrow Down.svg 2
2011 8,36% Red Arrow Down.svg 0,55 28 Red Arrow Down.svg 3 2 Green Arrow Up Darker.svg 2
Wyniki w wyborach do Parlamentu Europejskiego
Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty Zmiana L. miejsc dla Polski
2004 6,34% 4 54
2009 7,01% Green Arrow Up Darker.svg 0,67 4 (3) 51 (50)
2014 6,8% Red Arrow Down.svg 0,21 4 Green Arrow Up Darker.svg + 1 51
Wyniki w wyborach prezydenckich
Wybory Kandydat Głosowanie Poparcie Uwagi
1990
Roman Bartoszcze I tura 7,15% Kandydat nie przeszedł do II tury
1995
Waldemar Pawlak I tura 4,3% Kandydat nie przeszedł do II tury
2000
Jarosław Kalinowski I tura 5,95% Kandydat nie przeszedł do II tury
2005
Jarosław Kalinowski I tura 1,8% Kandydat nie przeszedł do II tury
2010
Waldemar Pawlak I tura 1,75% Kandydat nie przeszedł do II tury

Struktura i działacze[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Information icon.svg Zobacz też kategorię: Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego.

Według informacji partii, skupia ona około 128 tysięcy członków, co czyni ją największą partią w Polsce. Ma rozbudowane struktury terenowe, obejmujące wszystkie województwa, 90% gmin i w około 35% wsi. Najwyższą władzą w PSL jest zwoływany co 4 lata Kongres, a między Kongresami – Rada Naczelna. Najwyższym organem wykonawczym jest Naczelny Komitet Wykonawczy.

Władze partii[edytuj | edytuj kod]

Naczelny Komitet Wykonawczy[edytuj | edytuj kod]

Prezes:

Wiceprezesi:

Sekretarze:

Skarbnik:

Pozostali członkowie:

Prezydium Rady Naczelnej[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący:

Wiceprzewodniczący:

Sekretarze:

Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny[edytuj | edytuj kod]

Młodzieżówka[edytuj | edytuj kod]

Organizacją młodzieżową PSL jest Forum Młodych Ludowców. Dawniej był nią Związek Młodzieży Wiejskiej (ZMW), który jednak całkowicie się usamodzielnił i stał się organizacją apolityczną.

Prezesi PSL[edytuj | edytuj kod]

Portret Imię i nazwisko od do
Rbartoszcze.png Roman Bartoszcze 5 maja 1990 29 czerwca 1991
Waldemar Pawlak candidate 2010 D crop.jpg Waldemar Pawlak 29 czerwca 1991 11 października 1997
Kalinowski, Jaroslaw-2504.jpg Jarosław Kalinowski 11 października 1997 16 marca 2004
JKruk 20120122 WOJCIECHOWSKI JANUSZ SULKOWICE IMG 9850.jpg Janusz Wojciechowski 16 marca 2004 29 stycznia 2005
Waldemar Pawlak candidate 2010 D crop.jpg Waldemar Pawlak 29 stycznia 2005 17 listopada 2012
Janusz Piechociński, Dzień Otwarty Sejmu 2012.jpg Janusz Piechociński 17 listopada 2012 aktualny prezes

Honorowi Prezesi PSL[edytuj | edytuj kod]

Posłowie do Parlamentu Europejskiego VIII kadencji (od 2014)[edytuj | edytuj kod]

Wszyscy posłowie PSL należą w Parlamencie Europejskim do Europejskiej Partii Ludowej.

Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencji (od 2011)[edytuj | edytuj kod]

Były poseł PSL w Sejmie VII kadencji:

Nie złożyli ślubowania:

Senatorowie VIII kadencji (od 2011)[edytuj | edytuj kod]

Posłowie do Parlamentu Europejskiego VII kadencji (2009–2014)[edytuj | edytuj kod]

Wszyscy posłowie PSL należeli w Parlamencie Europejskim do Europejskiej Partii Ludowej.

Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji (2007–2011)[edytuj | edytuj kod]

Inni posłowie PSL w Sejmie VI kadencji:

Senatorowie VII kadencji (2007–2011)[edytuj | edytuj kod]

Posłowie do Parlamentu Europejskiego VI kadencji (2004–2009)[edytuj | edytuj kod]

Pozostali eurodeputowani PSL: Zbigniew Kuźmiuk, Zdzisław Podkański i Janusz Wojciechowski zostali usunięci z szeregów partii 4 lutego 2006 po przejściu do grupy UEN. Następnie założyli oni PSL „Piast”.

Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji (2005–2007)[edytuj | edytuj kod]

poseł, liczba głosów

Senatorowie VI kadencji, członkowie Koła Senatorów Niezależnych i Ludowych (2005–2007)[edytuj | edytuj kod]

Parlamentarzyści poprzednich kadencji[edytuj | edytuj kod]

Listy członków klubu PSL pod koniec danej kadencji:

2001–2005[edytuj | edytuj kod]

Senatorami V kadencji z ramienia PSL zasiadającymi w Kole Senatorów Ludowych i Niezależnych byli Krzysztof Borkowski, Lesław Podkański i Jerzy Smorawiński.

1997–2001[edytuj | edytuj kod]

Senatorami IV kadencji z ramienia PSL zasiadającymi w Kole Senatorów Ludowych i Niezależnych byli Adam Rychliczek, Jerzy Smorawiński i Adam Struzik.

1993–1997[edytuj | edytuj kod]

1991–1993[edytuj | edytuj kod]

1989–1991[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
związanych z PSL
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Polskiego Stronnictwa Ludowego

Przypisy

  1. Tomasz Skory: Polskie partie to fikcja. rmf24.pl, 11 grudnia 2012. [dostęp 2013-06-25].
  2. Kluby i Koła. sejm.gov.pl. [dostęp 2013-06-25].
  3. Kluby i koło. senat.gov.pl. [dostęp 2013-06-25].
  4. Tomczak 2006 ↓, s. 139.
  5. Debata: PO, PiS, PSL przeciwko legalizacji marihuany. gazeta.pl, 28 września 2011. [dostęp 2013-06-25].
  6. PSL za likwidacją Senatu. psl.pl. [dostęp 2013-06-25].
  7. Izba Samorządowa zamiast Senatu. Czy to jest możliwe?. newsweek.pl, 12 maja 2011. [dostęp 2013-06-25].
  8. Historia w latach: 1895–1939. psl.org.pl. [dostęp 2013-06-25].
  9. Historia w latach: 1939–1949. psl.org.pl. [dostęp 2013-06-25].
  10. Historia w latach 1949–1989. psl.org.pl. [dostęp 2013-06-25].
  11. M.P. z 1989 r. Nr 22, poz. 155
  12. 12,0 12,1 12,2 Tomczak 2006 ↓, s. 131.
  13. Katarzyna Wilimborek: Pierwsze powszechne wybory prezydenckie. wieszjak.pl, 16 czerwca 2009. [dostęp 2013-06-25].
  14. 14,0 14,1 Paszkiewicz 2004 ↓, s. 94.
  15. 15,0 15,1 Paszkiewicz 2004 ↓, s. 95.
  16. Poselski projekt uchwały w sprawie wyboru wicemarszałków Sejmu. sejm.gov.pl. [dostęp 2013-10-13].
  17. Obalamy 5 mitów „nocy teczek”. gazeta.pl. [dostęp 2013-06-25].
  18. Nota biograficzna Adama Struzika na stronie Senatu. [dostęp 2013-06-25].
  19. 19,0 19,1 19,2 Tomczak 2006 ↓, s. 132.
  20. Dz. U. z 1995 r. Nr 126, poz. 604
  21. Tomasz Gzell: Polscy marszałkowie Sejmu po 1989 r.. polityka.pl. [dostęp 2013-11-21].
  22. Paszkiewicz 2004 ↓, s. 96.
  23. Potrzebna jedność wsi. „Trybuna Śląska” Nr 72 (18378), 25–26 marca 2000. [dostęp 2014-09-24]. s. 7.
  24. Tomczak 2006 ↓, s. 133.
  25. 25,0 25,1 Tomczak 2006 ↓, s. 134.
  26. 26,0 26,1 Zbigniew Lipiński: Radość i gorycz zwycięstwa. myslpolska.pl, 23 listopada 2012. [dostęp 2014-09-23].
  27. Paszkiewicz 2004 ↓, s. 97–98.
  28. Tomczak 2006 ↓, s. 138.
  29. Janusz Wojciechowski ponownie europoslem. gazeta.pl, 8 czerwca 2009. [dostęp 2013-06-25].
  30. Serwis PKW – Wybory 2007.
  31. Serwis PKW – Wybory 2009.
  32. Serwis PKW – Wybory 2009.
  33. Oni zginęli – lista. tvn24.pl, 10 kwietnia 2010. [dostęp 2013-06-25].
  34. Serwis PKW – Wybory 2010.
  35. Serwis PKW – Wybory 2010.
  36. Senator Norbert Krajczy zamienia PiS na PSL. polskatimes.pl, 3 marca 2011. [dostęp 2013-06-25].
  37. Serwis PKW – Wybory 2011.
  38. Serwis PKW – Wybory 2011.
  39. Głosowanie nad wyborem pana posła Eugeniusza Grzeszczaka na stanowisko wicemarszałka Sejmu. sejm.gov.pl, 8 listopada 2013. [dostęp 2013-11-08].
  40. Arkadiusz Bratkowski europosłem. dziennikwschodni.pl, 8 grudnia 2011. [dostęp 2013-06-25].
  41. Stanisław Kalemba nowym ministrem rolnictwa. kprm.gov.pl, 31 lipca 2012. [dostęp 2013-06-25].
  42. Janusz Piechociński nowym prezesem PSL. Waldemar Pawlak: chcę odejść z rządu. wp.pl, 17 listopada. [dostęp 2013-06-25].
  43. Prezydent odwołał Waldemara Pawlaka ze składu rządu. prezydent.pl, 27 listopada 2012. [dostęp 2013-06-25].
  44. Dąbrowski odchodzi od Kurskiego i Ziobry. Przechodzi do PSL. tvn24.pl, 10 stycznia 2013. [dostęp 2013-06-25].
  45. Paweł Wroński: PSL i PJN w związku partnerskim. Ludowcy mają zgłaszać w Sejmie projekty PJN. wyborcza.pl, 2 lutego 2013. [dostęp 2013-06-25].
  46. Bodio, Bramora, Dziadzio i Szymiec-Raczyńska przechodzą do PSL. Koalicja ma więcej głosów. tvn24.pl, 11 grudnia 2013. [dostęp 2013-12-11].
  47. PSL z Samoobroną razem w walce o PE. rp.pl, 18 stycznia 2014. [dostęp 2014-02-09].
  48. Serwis PKW – Wybory 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krystyna Anna Paszkiewicz: Partie i koalicje polityczne III Rzeczypospolitej. Oprac. zespół: Westyna Gładkiewicz, Krystyna A. Paszkiewicz, Barbara Sawicka. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004. ISBN 83-229-2493-3.
  • Łukasz Tomczak: Polskie Stronnictwo Ludowe – trwały element polskiego parlamentu?. W: Krzysztof Kowalczyk, Jerzy Sielski: Partie i ugrupowania parlamentarne III RP. Toruń: Dom wydawniczy DUET, 2006, s. 129-155. ISBN 83-89706-84-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]