Polskie Stronnictwo Ludowe (1945–1949)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Polskie Stronnictwo Ludowe
Lider Wincenty Witos (1945), Stanisław Mikołajczyk (1946–1947), Józef Niećko (1947–1949)
Data założenia 22 sierpnia 1945
Data rozwiązania 27 listopada 1949
Deklarowana
ideologia polityczna
chrześcijańska demokracja, agraryzm
Liczba członków ok. milion (1946),
ok. 30 000 (koniec 1948)
Młodzieżówka Związek Młodzieży Wiejskiej RP "Wici"
Barwy      zieleń

Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL, zwane też PSL mikołajczykowskim) – polska partia polityczna określana jako centroprawicowa, założona 22 sierpnia 1945, powstała z przemianowania Stronnictwa Ludowego "Roch" – organizacji działającej w podziemiu podczas II wojny światowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

8 lipca 1945 na po konferencji w Warszawie postanowiono ujawnić struktury SL "Roch" i powołano Tymczasowy Komitet Wykonawczy Stronnictwa Ludowego, który 12 lipca 1945 wyłonił prezydium partii. Prezesem został Wincenty Witos, a pierwszym wiceprezesem Stanisław Mikołajczyk (były premier RP na uchodźstwie). Istniała już jednak inna partia o nazwie "Stronnictwo Ludowe" (tzw. "lubelskie") – organizacja rozłamowa z SL "Roch", skupiająca działaczy ludowych współpracujących z komunistami z PPR. Nie doszło do porozumienia obydwu stronnictw i 22 sierpnia 1945 prezydium Krajowej Rady Narodowej wyraziło zgodę na działalność nowej partii o nazwie "Polskie Stronnictwo Ludowe", do której przeszła większość członków rozłamowego SL. 31 października 1945 zmarł prezes partii Wincenty Witos. W listopadzie 1945 PSL zrzeszało około 200 tys. członków, a w już styczniu 1946 – 540 tys.

W czasie zjazdu w 1945 r. w Warszawie Stanisław Mikołajczyk potępił bratobójcze mordy dokonywane przez Narodowe Siły Zbrojne i skrytykował postawę emigracji[1].

Podczas obradującego w dniach 19–21 stycznia 1946 w Warszawie Kongresu PSL uchwalono program oraz Statut partii, a także dokonano wyboru nowych władz. Prezesem został Stanisław Mikołajczyk, wiceprezesami Józef Niećko oraz Stanisław Bańczyk (wcześniejszy przywódca "lubelskiego" Stronnictwa Ludowego), a sekretarzem Stanisław Wójcik.

W maju 1946 Stronnictwo liczyło już 800 tys. członków. Wokół Polskiego Stronnictwa Ludowego skupiły się wszystkie siły opozycyjne wobec komunistów, którzy obejmowali władzę. Stało się ono głównym przedmiotem ataków z ich strony, gdyż odrzucało dyktaturę proletariatu i kierowniczą rolę partii robotniczej. Program PSL opierał się na założeniach ideologii agraryzmu i propozycji pośredniej formy ustrojowej pomiędzy kapitalizmem a socjalizmem. W maju 1946 opozycyjni wobec Mikołajczyka politycy opuścili partię, tworząc 9 czerwca 1946 PSL "Nowe Wyzwolenie". W referendum ludowym z 30 czerwca 1946 (którego wyniki zostały sfałszowane) PSL wbrew komunistom opowiadało się przeciw likwidacji Senatu. Następnie partia mająca około miliona członków, liczyła na zwycięstwo w wyborach do Sejmu Ustawodawczego w 1947, mając szerokie poparcie społeczne, a także poparcie Kościoła. W czasie kampanii wyborczej została powołana przez władze komunistyczne Państwowa Komisja Bezpieczeństwa, która miała koordynować działania aparatu represji wobec działaczy PSL takich jednostek, jak MBP, LWP, KBW, WOP, UB, MO i ORMO. Około 80 tysięcy działaczy lokalnych zostało aresztowanych, a około 200 zamordowanych. Struktury powiatowe PSL zostały rozwiązane, przez co uniemożliwiano ludowcom wystawianie własnych kandydatów do Sejmu. Ostatecznie partii udało się zarejestrować tylko 577 kandydatów. W wyniku sfałszowanych wyborów PSL uzyskało w Sejmie Ustawodawczym jedynie 28 mandatów na 444 miejsca (w 4,2 tys. z 5,5 tys. komisji brakowało przedstawicieli PSL, w wyniku czego członkowie PPR sporządzali fałszywe protokoły, unieważniane były także listy wyborcze PSL). Po wyborach w partii doszło do kolejnego rozłamu. Działacze opozycyjni wobec Mikołajczyka, który zagrożony aresztowaniem wyemigrował nielegalnie z kraju, utworzyli PSL-Lewicę i przejęli władzę w stronnictwie. 16 listopada 1947 prezesem został Józef Niećko. Pod koniec 1948 partia liczyła jedynie około 30 tys. członków i współpracowała z prokomunistycznym Stronnictwem Ludowym, z którym połączyła się 27 listopada 1949, tworząc nową partię – Zjednoczone Stronnictwo Ludowe. Ugrupowanie to stało się satelicką partią PZPR, a jego pierwszym prezesem został Niećko.

Działacze[edytuj | edytuj kod]

Organy prasowe[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Andrzej Albert, Najnowsza historia Polski 1914-1993. Warszawa 1995,t.2, s.42,

Literatura[edytuj | edytuj kod]