Polskie korporacje akademickie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Polskie korporacje akademickiekorporacje studenckie działające w Polsce lub środowiskach polskich za granicą, różniące się od ogółu europejskich korporacji nawiązaniem do tradycji Filomatów i Filaretów oraz polskiej tradycji niepodległościowej[1]. Cechą wyróżniającą polskie korporacje akademickie jest też specyficzna ideologia; organizacje te upatrują cel swego istnienia w służbie państwu polskiemu i narodowi polskiemu[2]. W ich szeregi przyjmowani byli Polacy, co odróżnia je od korporacji mniejszości narodowych działających w Polsce.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi polscy studenci zrzeszali się w korporacjach akademickich na zachodzie jeszcze w XVII wieku, dokąd polska młodzież szlachecka wyruszała kształcić się[3]. Z biegiem czasu „moda” ta została przeniesiona w rodzime strony, jednak w wyniku rozbiorów nabrało to odmiennego znaczenia. Otóż Polacy w większości przypadków studiowali na uniwersytetach zaborców, a zrzeszanie się miało charakter ochrony rodzimego języka i kultury[4]. Najstarszymi polskimi korporacjami studenckimi były Polonia założona w 1816 roku we Wrocławiu oraz bliźniacza Polonia utworzona w 1818 roku w Berlinie[5].

Duże i znaczące korporacje powstawały na gruncie tradycji Filomatów i Filaretów. W tym duchu powstał w 1828 roku w Dorpacie Konwent Polonia, który nieprzerwanie działa do dnia dzisiejszego w Sopocie.

W następnych latach powstawało wiele innych korporacji (np. Arkonia, Welecja, Lechicja, Lutyko-Wenedya, Sarmatia, Jagiellonia), ale największy ich rozkwit przypada na okres międzywojenny, kiedy to kształtowało się młode państwo polskie. Proces ten gwałtownie przerwała druga wojna światowa, w czasie której bardzo wielu korporantów zginęło. Do roku 1989 działalność polskich korporacji akademickich była zakazana.

Po powstaniu III Rzeczypospolitej rozpoczął się proces reaktywacji wielu przedwojennych korporacji studenckich przy czynnym udziale ich przedwojennych członków oraz tworzenia całkiem nowych stowarzyszeń[6][7].

Lista polskich korporacji akademickich[edytuj | edytuj kod]

Poniższa lista zawiera polskie korporacje akademickie działające obecnie w Polsce[8], a także te, które przed wojną należały do Związku Korporacji Akademickich[1][9][10] i nie zostały reaktywowane. Są one uszeregowane zgodnie z nazwami miast miast w których działają i roku, w którym zostały założone[11].

Niereaktywowane korporacje z ZPKA[edytuj | edytuj kod]

Lista ta nie zawiera korporacji niereaktywowanych, nie należących przed wojną do ZPKA[12]. Polskie korporacje akademickie lub stowarzyszenia parakorporacyjne były zrzeszone w kilku innych związkach. Były także korporacje niezrzeszone (nie należące do żadnego związku).

W liście tej uwzględniono wszystkie korporacje, które w jakikolwiek sposób były związane z Związkiem Polskich Korporacji Akademickich, w tym także te, które tylko do niego kandydowały.

Warszawa[edytuj | edytuj kod]

Poznań[edytuj | edytuj kod]

Kraków[13][edytuj | edytuj kod]

Lwów[edytuj | edytuj kod]

W liście tej uwzględniono wszystkie niereaktywowane korporacje, które w jakikolwiek sposób były związane ze Związkiem Polskich Korporacji Akademickich.

Korporacje Chrześcijańskie we Lwowie:

Lwów w okresie międzywojennym był trzecim co do wielkości ośrodkiem akademickim w Polsce. Tutaj działał Uniwersytet Lwowski utworzony przez króla Jana Kazimierza w 1661 roku oraz, Szkoła Politechniczna (od 1921 r. Politechnika Lwowska), Akademia Weterynaryjna i Wyższa Szkoła Handlu Zagranicznego.

W okresie międzywojennym we Lwowie istniało czterdzieści cztery korporacje, w większości skupione wokół Uniwersytetu Lwowskiego, Politechniki (min. Scythia, Tytania, Silvania, Osnova) i Akademii Medycyny Weterynaryjnej (Lutyco-Venedya, Korpus Zawiszy Czarnego, Lutycya).
Najstarszą polską korporacją Lwowa była Lutyco-Venedya, powstała w 1921 roku, na bazie dwóch dorpackich korporacji Lutycyi (istniejącej od 1884) oraz Venedyi (1907). Organizacja skupiała studentów i absolwentów z Instytutu Weterynaryjnego w Dorpacie. Kolejnymi korporacjami studenckimi były K! Leopolia oraz K! Znicz powstałe w 1923 roku.

Większość korporacji należały do ZPKA tworząc Lwowskie Koło Międzykorporacyjne. W tym okresie istniało we Lwowie siedemnaście korporacji związkowych: K! Lutyco-Venedya, K! Lutycya, Leopolia (1923), K! Znicz (1924), K! Gasconia (1924), K! Scythia (1924) , K! Aquitania, K! Aragonia, K! Zagończyk (1926), K! Obotritia (1927), K! Roxolania, K! Cresovia Leopoliensis , K! Tytania (1929), K! Avanguardia, K! Silvania, K! Śląsk, K! Slavia (1932). Przez krótki czas do ZPK!A należały (jako korporacje kandydujące) także dwie inne korporacje: Promethea[14], 1929 i Bellona[16], 1930. W (1939) roku było ich czternaście – trzy K! Silvania, K! Avanguardia, K! Lutyco-Venedya przestały istnieć lub jak ostatnia nie należały do związku[17].

Wilno[edytuj | edytuj kod]

Lublin[edytuj | edytuj kod]

Cieszyn[edytuj | edytuj kod]

Polskie korporacje poza przedwojennymi granicami kraju[edytuj | edytuj kod]

Gdańsk[edytuj | edytuj kod]

Kowno[edytuj | edytuj kod]

Wiedeń[edytuj | edytuj kod]

Korporacje po roku 1989[8][edytuj | edytuj kod]

Poniższa tabela zawiera wszystkie polskie korporacje akademickie powstałe lub reaktywowane po 1989 roku.

Siedziba Nazwa korporacji Data powstania Miejsce powstania
Gdańsk Z.A.G. Wisła
Lauda
1913
1928
Gdańsk
Kowno
Kraków Corolla
Arcadia

Akropolia Cracoviensis

1922
1924

2013

Kraków
Lublin Concordia

Astrea Lublinensis

1922

2013

Lublin
Olsztyn Jagiellonia Varmiensis 2005 Olsztyn
(zawiesiła swą działalność.)
Opole Silesia Opolensis 2004 Opole
(zawiesiła swą działalność.)
Poznań Magna Polonia
Lechia
Chrobria
Baltia
Surma
Masovia
Hermesia
Roma
1920
1920
1921
1921
1921
1924
1926
1927
Poznań
Sopot Konwent Polonia
1828 Dorpat
Toruń Kujawja
Batoria
1919
1922
Bydgoszcz
Wilno
Warszawa Arkonia
Welecja
Lechicja
Sarmatia
Aquilonia
Respublica
Coronia
1879
1883
1897
1908
1915
1922
1922
Ryga
Ryga
Dorpat
Petersburg
Warszawa
Warszawa
Warszawa (zawieszona)
Wrocław Cresovia Leopoliensis
Slavia
Magna Polonia Vratislaviensis
1926
1932
1993
Lwów
Lwów
Wrocław

Korporacje mniejszości narodowych w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce działały korporacje akademickie kilku mniejszości narodowych. Korporacje narodowościowo polskie często nie uznawały za "polskie" zrzeszeń studenckich innego pochodzenia etnicznego. Świeżo odzyskana suwerenność państwowa i tradycja walk niepodległościowych wielokrotnie wykazywała się nieufnością wobec grup studenckich, które nie były częścią narodowego etnosu. Dochodziło na tym tle do ostrych konfliktów i wzajemnych oskarżeń[potrzebne źródło].

Korporacje niemieckie[edytuj | edytuj kod]

Korporacje żydowskie[edytuj | edytuj kod]

Korporacje żydowskie były zakładane już przed I wojna światową i swoje siedziby miały nie tylko w ośrodkach akademickich ale również w miejscowościach o większym skupisku ludności żydowskiej. W okresie dwudziestolecia międzywojennego istniało około 40 żydowskich korporacji akademickich podzielonych na trzy nurty: syjonistyczny, syjonistyczno-rewizjonistyczny oraz asymilancki. W 1930 roku korporacje te utworzyły Związek Akademickich Zrzeszeń Korporacji Syjonistycznych. W Krakowie istniała Żydowska Korporacja Akademicka Uniwersytetu Jagiellońskiego Emunah[18].

Przedwojenne związki korporacji[edytuj | edytuj kod]

Obecnie działające związki korporacji[edytuj | edytuj kod]

Inne stowarzyszenia i instytucje korporacyjne[edytuj | edytuj kod]

Miejscowe Koło Międzykorporacyjne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Rocznik Korporacyjny 1828-1928" – ZPKA, Warszawa 1928
  • "Polskie korporacje akademickie" – cykl wydawany w latach 1992-1998 przez Stowarzyszenie Filistrów Polskich Korporacji Akademickich, w szczególności "Album Insygniów Polskich Korporacji Akademickich" autorstwa L. Ter-Oganjana
  • "Komunikaty Sprawozdawcze SFKA" – wydawane od 1992 r. komunikaty i biuletyny Stowarzyszenia Filistrów Korporacji Akademickich w Poznaniu, numery 1-37.
  • "Biuletyn Korporacyjny" – wydawany współcześnie przez ZPKA, numery od 12 do 21.
  • "Korporant Polski" – kwartalnik wydawany przez Towarzystwo Tradycji Akademickiej. W każdym numerze znajduje się spis aktywnych korporacji i relacje z ich działalności.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 "Rocznik Korporacyjny 1828-1928" – Związek Polskich Korporacji Akademickich, Warszawa 1928
  2. Konwent Kujawja
  3. Daniel Pater, Rys historyczny ruchu korporacyjnego w Polsce, “Biuletyn Korporacyjny ZPKA”, Numer Zjazdowy, 20 listopada 1999
  4. Daniel Pater, Zapomniana historia – dzieje Burschenschaftu Polonia we Wrocławiu, “Biuletyn Korporacyjny ZPKA”, Nr 1(15), styczeń-marzec 2002 s. 26
  5. Archiwum Korporacyjne – Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich
  6. "Polskie korporacje akademickie" – cykl wydawany w latach 1992-1999 przez Stowarzyszenie Filistrów Polskich Korporacji Akademickich
  7. Założenia Programowe Stowarzyszenia Filistrów Polskich Korporacji Akademickich (w:) Polskie Korporacje Akademickie, Biuletyn Zarządu Stowarzyszenia Filistrów Polskich Korporacji Akademickich w Warszawie, z. 10 Warszawa 1995 s. 113
  8. 8,0 8,1 "Korporant Polski" – kwartalnik wydawany przez Towarzystwo Tradycji Akademickiej, nr 6, Warszawa 2009
  9. Zbysław Popławski, Polskie Korporacje Akademickie, z. 9 Związek Polskich Korporacji Akademickich w latach 1928-1939, Warszawa 1995
  10. Daniel Pater, "Dla Dobra Narodu, czyli o sensie istnienia ZPK!A", „Biuletyn Korporacyjny ZPK!A”, nr 1 (19), styczeń-marzec 2003 r. s. 3
  11. Polskie Korporacje Akademickie, z. 4, Album Insygniów i Hymnów Korporacyjnych, Warszawa 1994
  12. Władysław Ryng, Komentarz do deklaracji ideowej ZPK!A z 1921 roku, (w:) Polskie Korporacje Akademickie, Biuletyn wiosenny 1996 Zarządu Stowarzyszenia Filistrów Polskich Korporacji Akademickich w Warszawie, z. 11 Warszawa 1996 s. 109
  13. Zob. też http://www.archiwumkorporacyjne.pl/index.php/muzeum-korporacyjne/krakow/
  14. 14,0 14,1 Zbysław Popławski, Polskie Korporacje Akademickie, z. 9 Związek Polskich Korporacji Akademickich w latach 1928-1939, Warszawa 1995, s. 14
  15. Zbysław Popławski, Polskie Korporacje Akademickie, z. 9 Związek Polskich Korporacji Akademickich w latach 1928-1939, Warszawa 1995, s. 66
  16. Zbysław Popławski, Polskie Korporacje Akademickie, z. 9 Związek Polskich Korporacji Akademickich w latach 1928-1939, Warszawa 1995, s. 21
  17. Archiwum Korporacyjne – Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich
  18. Archiwum Korporacyjne – Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]