Polskie latarnie morskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Latarnie morskie to znaki nawigacyjne w postaci charakterystycznej wieży umieszczonej na brzegu lub wodzie (latarniowiec) wysyłające sygnały świetlne. Czasem wysyłają także sygnały radiowe (radiolatarnia), natomiast w czasie mgły mogą wysyłać sygnały dźwiękowe.

Latarnia morska w znaczeniu nawigacji[edytuj | edytuj kod]

Polska latarnia morskaznak nawigacyjny

  1. na polskim wybrzeżu – oznaczony na polskiej (brzegowej) mapie morskiej[1] (wersji drukowanej lub elektronicznej)[2] wyd. BHMW jako latarnia morska w sposób zgodny z publikacją Znaki skróty i terminologia stosowane na polskich mapach morskich 551 BHMW lub opisanych jako latarnia morska w publikacji Locja Bałtyku. Wybrzeże polskie 502 wyd. zaktualizowane, BHMW lub obejmujących polskie wybrzeże mapach morskich i locjach wydanych przez Biuro Hydrograficzne Admiralicji Brytyjskiej (ang. The United Kingdom Hydrographic Office (Admiralty)), wiodącego wydawnictwa hydrograficznego, wydającego publikacje nautyczne na wszystkie wody żeglowne kuli ziemskiej.
  2. w rejonach polarnych – zwyczajowo polskimi latarniami morskimi – nazywa się znaki nawigacyjne – wystawione i utrzymywane przez polskie polarne stacje badawcze, znajdujące się w Arktyce i Antarktyce. Latarnie te są oznaczone symbolem ang. lighthouse (latarnia morska) zgodnie z ang. publikacją Symbols and Abbreviations used on Admiralty Charts, Chart 5011 (Symbole i skróty używane na mapach morskich Admiralicji [Brytyjskiej] 5011) na obejmujących rejon ich lokalizacji mapach morskich i locjach wydanych przez Admiralicję Brytyjską.

Latarnia morska w znaczeniu nawigacji terrestrycznej – istotny znak nawigacyjny (stawa lub latarniowiec), o unikalnej konstrukcji, malowany w sposób ułatwiający dzienną identyfikację np. kolorowe pasy – łatwy do rozróżnienia i identyfikacji, opisany w publikacjach nautycznych, wyposażony w światło nawigacyjne o niepowtarzalnej[3] charakterystyce, oznaczające się większym zasięgiem niż inne światła nawigacyjne, widoczne z morza. Latarnie morskie należą do pierwszych znaków nawigacyjnych na brzegu, zaoczonych[4] przez wachtę nawigacyjną statku podchodzącego z otwartego morza pod brzeg w nocy[5]. Latarnie morskie służą do oznakowania niebezpieczeństw nawigacyjnych (mielizny, rafy – często stosując światła sektorowe – sektory oznaczają niebezpieczeństwo[6]) lub niebezpiecznych nawigacyjnie zmian linii brzegowej[7] lub oznaczają wejścia do portów morskich. Czynnikiem, który decyduje, czy dany znak nawigacyjny jest latarnią, czy tylko stawą ze znakiem świetlnym, jest jego oznaczenie jako latarnia morska – skr. Lt. (ang. lighthouse) lub latarniowiec (ang. lightship) w brytyjskich pomocach nautycznych: mapach morskich (ang. sea charts), spisach świateł (ang. list of lights and fog signals) i locjach (locja morska – ang. sailing directions (pilot)), wydawanych przez Biuro Hydrograficzne Admiralicji Brytyjskiej. Wpis taki jest dokonywany na podstawie materiałów dostarczonych przez instytucję danego kraju, zajmująca się hydrografią (w Polsce Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej). Biuro Hydrograficzne Admiralicji Brytyjskiej nadaje własny numer latarni (na Bałtyku zaczyna się od litery C). Mapy morskie – (mapy morskie brzegowe), zawierają rysunek latarni morskiej na marginesie lub na lądzie, w celu łatwej identyfikacji w dzień, w spisach świateł latarnia morska jest wyróżniona tłustym drukiem, w locjach oprócz opisu zamieszczono jej rysunek lub fotografię widoku od strony morza, tak jak, wygląda to z mostka nawigacyjnego lub pokładu statku podchodzącego pod brzeg. Latarnie morskie są dozorowane – tzn. obsługiwane przez personel – latarnika, usuwającego awarię, dbającego o usuwanie oblodzenia czy zaparowania szyb laterny i nie dozorowane (ang. unwatch), opisane odpowiednio w publikacjach nautycznych, których wykorzystanie do celów nawigacyjnych powinno być stosowane w drugiej kolejności. Wśród polskich latarni morskich obecnie jedynie latarnia Kikut jest latarnia nie dozorowaną, w okresie działania latarni Góra Szwedów, była ona drugą latarnią nie dozorowaną.

W pobliżu latarni morskich instalowano urządzenia (tzw. „buczki mgłowe”), umożliwiające wysyłanie sygnałów mgłowych podczas ograniczonej widzialności. Niekiedy na wieży lub w pobliżu latarni instaluje się antenę radiolatarni morskiej. Rozwój i powszechne wyposażenie statków morskich (w tym małych jednostek – kutry rybackie) w radary nawigacyjne oraz odbiorniki GPS spowodował, że na podstawie zaleceń IALA wyłączono od 1998 nadawanie sygnałów mgłowych, a od 2001 ograniczono działanie radiolatarni morskich.

Obecnie na polskim wybrzeżu działa 15 latarń[8] morskich (światło nawigacyjne umieszczone na wieży widokowej w Sopocie i stawy na główkach portów Władysławowie, Nowym Porcie czy Westerplatte, stawa „wiatrak” w Świnoujściu itp., nazywane potocznie latarniami morskimi, o charakterystycznej budowie w postaci wieży z laterną, nie są latarniami morskimi w sensie nawigacji (brak oznaczenia – „latarnia morska” w spisie świateł i publikacjach nautycznych), dodatkowo światła te posiadają niewielki zasięg) oraz 2 latarnie utrzymywane przez polskie stacje polarne.

Powyższe uwagi o znaczeniu latarni morskich w nawigacji dotyczą tradycyjnej nawigacji terrestrycznej. Mimo stosowania nawigacji elektronicznej GPS i map elektronicznych, latarnie wciąż zachowują znaczenie pomocnicze – choć obserwuje się tendencję wygaszania niektórych latarni powodowane ograniczaniem kosztów eksploatacji.

Latarnie morskie czynne[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Rok budowy Współrzędne Wys. światła
ponad wodą
(m)
Wysokość
wieży
(m)
Zasięg nominalny
(Mm)[9]
Światło
1310 Latarnia Morska Swinoujscie ZSW.jpg Świnoujście[10] 1805/
1 grudnia 1857
53°54′57,6″N
14°17′03,0″E
68 64,8 9 (czerw.)
25 (białe)
przerywane, sektorowe, okres 5s
(światło – 4 s, przerwa – 1 s)
Kikut 3.jpg Kikut[11] 1962 53°58′59″N
14°34′56″E
91,5 18,2 16 izofazowe, okres – 10 s
(światło 5 s, przerwa – 5 s)
LNiechorze.JPG Niechorze[10] 1866/1948 54°05′47″N
15°03′57″E
62,8 45 20 błyskowe, okres – 10 s
(błysk 0,5 s, przerwa 9,5 s)
Kolobrzeg latarnia w.jpg Kołobrzeg[10] 1666/1946 54°11′17″N
15°33′22″E
36,5 26,0 16 błyskowe, okres – 3 s
(światło 1 s, przerwa – 2 s)
Gaski (gm.Mielno) latarnia2.jpg Gąski[10] 1878 54°14′40″N
15°52′30″E
51,1 49,8 23,5 przerywane grupowe, okres – 15 s
(światło 2,5 s, przerwa – 1,2 s,
światło 2,5 s, przerwa 1,2 s,
światło 6,4 s, przerwa 1,2 s)
Darlowo latarnia morska 1.jpg Darłowo[10] 1715/1885 54°26′31″N
16°22′51″E
19,7 21,0 15 blaskowe grupowe, okres – 15 s
(blask 2 s, przerwa 2 s,
blask 2 s, przerwa 9 s)
Jarosławiec latarnia 1.jpg Jarosławiec[10] 1838 54°32′30″N
16°32′41″E
50,2 33,3 23 błyskowe grupowe, okres – 9 s
(błysk 0,5 s, przerwa 2 s,
błysk 0,5 s, przerwa 6 s)
Latarnia Ustka.jpg Ustka[10] 1871 54°35′22″N
16°51′25″E
22,2 19,5 18 przerywane, okres – 6 s
(światło 4 s, przerwa 2 s)
Latarnia Czolpino 1.jpg Czołpino[10] 1875 54°43′12″N
17°14′37″E
75 25,2 21 przerywane grupowe, okres – 8 s
(przerwa 2 s, światło 1 s,
przerwa 2 s, światło 3 s,)
Latarnia morska Stilo.jpg Stilo[10] 1906 54°47′12″N
17°44′02″E
75 33,4 23,5 błyskowe grupowe, okres – 12 s
(blask 0,3s, przerwa – 2,2 s,
blask 0,3 s, przerwa 2,2 s,
blask 0,3 s, przerwa 6,7 s)
Latarnia Rozewie.jpg Rozewie[10] 1821,
zapalenie: 15 XI 1822
54°49′54″N
18°20′20″E
83,2 32,7 26 błyskowe, okres – 3 s
(błysk 0,1 s, przerwa – 2,9 s)
Latarnia Jastarnia.jpg Jastarnia[11] 1938/1950 54°42′01″N
18°40′58″E
22 13,5 15 kodowe Morse’a (A), okres – 20 s
(światło 2 s, przerwa – 2 s,
świato 7 s, przerwa 9 s)
Latarnia morska hel lighthouse poland.JPG Hel[10] 1638/1942 54°36′06″N
18°48′56″E
40,8 41,5 18 izofazowe, okres – 10 s
(światło 5 s, przerwa 5 s)
widoczne w sektorze: 151° – 102°
Port Północny kapitanat.jpg Port Północny[11] 18 czerwca 1984
54°23,988' N
18°41,784' E
61 64,3 25 błyskowe grupowe, okres – 9 s
(światło 0,5 s, przerwa – 1,5 s,
światło 0,5 s, przerwa – 1,5 s,
światło 0,5 s, przerwa – 4,5 s)
Latarnia Krynica Morska w.jpg Krynica Morska[10] 1 maja 1895/1951 54°23′13″N
19°27′12″E
53 27 18 blaskowe grupowe, okres – 12 s
(blask 2 s, przerwa – 2 s,
blask 2 s, przerwa 6 s)
Latarnia Arctowski.jpg Arctowski[12] 16 marca 1978 62°09′35″S
58°27′55″W
20 6 blaskowe, okres – 9 s
(światło 3 s, przerwa – 6 s)
Latarnia Hornsund UWE1-1.jpg Hornsund[13] grudzień 2006 77°00 N
15°33′E
izofazowe, okres – 10 s
(światło 5 s, przerwa – 5 s)

Latarnie morskie nieczynne (wygaszone)[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Rok budowy - wygaszenia Współrzędne Wys. światła
ponad wodą
(m)
Wysokość
wieży (m)
Zasięg nominalny
(Mm)
Światło
Latarnia Rozewie Stara.jpg Rozewie[11] 1875
Wygaszona w 1910
54°49′N
18°20′E
ok. 67 ok. 16
Latarnia Góra Szwedów.jpg Góra Szwedów[11] 1936
Wygaszona w 1990
54°37,6' N
18°49,3' E
34,3 17 14
Gdansk old lighthouse2.jpg Nowy Port[10] 1894
Wygaszona 1984
Możliwość zwiedzania
Od maja do września
54°24′28″N
18°39′50″E
31,3
(30,3 od 1946)
27,3 16
(13 od 1946)
stałe do 1911
do 1932
(światło 1 s, przerwa 4 s)
do 1945
błyskowe, okres 5 s
(blask 4 s, przerwa 1 s)
do 1984 roku
błyskowe, okres – 5 s
(blask 2 s, przerwa 3 s)

Latarnie morskie zniszczone w czasie II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Rok budowy - zniszczenia Współrzędne Wys. światła
ponad wodą (m)
Wysokość
wieży (m)
Zasięg nominalny
(Mm)
Światło
Hel 01 stycznia 1827
19 września 1939

54°36′06″N
18°49′04″E

37,7 41,7 17 Białe obrotowe, ma sześć lamp z reflektorami, które wykonują jeden obrót w czasie trzech minut i co pół minuty pokazują światło[14]
Latarnia Oksywie.jpg Gdynia Oksywie 1887-1933
54°33′09″N
18°33′46″E

46,5 10 8 Białe błyskowe; okres 3 s
Latarnia Jastarnia-Bór.jpg Jastarnia Bór 16 grudnia 1872-1936 54°39′00″N
18°47′24″E
36,4 Do 1877 r. blaskowe grupowe, okres – 60 s
(światło białe 30 s, przerwa 10 s,
światło czerwone 10 s, przerwa 10);
od 1877 r. blaskowe grupowe, okres – 120 s
(przerwa – 10 s, światło białe 10 s, przerwa – 10s).

Latarnie morskie istniejące w czasach historycznych[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Rok budowy Współrzędne Wys. światła
ponad wodą
(m)
Wysokość
wieży (m)
Zasięg nominalny(Mm) Światło
Twierdza Wisloujscie-czesc.jpg Twierdza Wisłoujście[11]
(nieczynna od 1758, zastąpiona blizą w Nowym Porcie)[15]
1482 54°23′45″N
18°40′46″E
ok. 18 17 światło stałe
(świece od 1724)
Wineta ujście Odry,
dokładna pozycja nieznana
Regoujście przed 1539 ok. 54°09′N
15°21′E
Rowokol z jeziora Gardno.jpg Rowokół[16] planowana do budowy
w XVII wieku
54°39,26' N
17°15,54' E
115 115

Inne stawy ze światłami nawigacyjnymi nazywane latarniami[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Rok budowy Współrzędne Wys. światła
ponad wodą (m)
Wysokość
wieży (m)
Zasięg nominalny
(Mm)
Światło
Władysławowo wejście do portu.jpg główki portu Władysławowo
szara stawa po lewej[17]
1938 54° 48,0' N
18° 25,0' E
światło wygaszone i zastąpione zieloną stawą, widoczną po prawej
Glowka wejsciowa Gdansk.jpg falochron na Westerplatte[11]
Wejście do Nowego Portu, Gdańsk
1842

Zniszczona w 2012 r.[18]

54° 25,0' N
18° 39,5' E
13 13 7 czerwone blaskowe, okres – 6 s.
Latarnia morska w Sopocie 2012 11 07.jpg Sopot[10][19] 1903/1904 54°26′48″N
18°34′24″E
25 30 7 błyskowe, okres – 4 s
(błysk 0,3 s, przerwa – 3,7 s)
widoczne w sektorze 192°30′ – 307°30′

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. (mapy morskie: 251 i 252 (i inne)- obejmujących polskie wybrzeże zgodnie z publikacją Katalog map i publikacji nautycznych 552 wyd. zaktualizowane BHMW.
  2. - zgodnie z publikacją Katalog map i publikacji nautycznych 552.
  3. W okolicy ok. 200 Mm.
  4. Spostrzeżonych – po raz pierwszy ze statku (nawig.) por. Zaoczenie lądu i oderwanie się od brzegu nadają rytm życiu marynarza i dziejom statku. Joseph Conrad Zwierciadło morza tłum. Anieli Zagórskiej (oryg. Landfall and Departure mark the rhythmical swing of a seaman’s life and of a ship’s career. The mirrof of the sea) .
  5. Niekiedy przyjmuje się zasięg światła nawigacyjnego np. pow. 15 Mm jako definicję latarni morskiej (światła nawigacyjne o zasięgu nie mniejszym niż 15 Mm są opisane tłustym drukiem w spisach świateł). To jest słuszne na tradycyjnych akwenach intensywnej żeglugi, jak Morze Północne, Bałtyk, wybrzeża Ameryki Północnej, leżących w strefach niskiego ciśnienia i tras niżów atmosferycznych na półkuli północnej (w sensie globalnej cyrkulacji atmosfery), odpowiadającej na półkuli południowej tzw. ryczącym czterdziestkom, wyjącym pięćdziesiątkom, tj. obszarami charakteryzującymi się zmienna pogodą, opadami i ograniczoną widzialnością, a służby odpowiedzialne za utrzymanie oznakowania nawigacyjnego dysponują wysokimi budżetami. Na innych akwenach, gdzie służby państw nadbrzeżnych, odpowiedzialnych za utrzymanie oznakowania nawigacyjnego dysponują niższymi budżetami, niewiele świateł nawigacyjnych przekracza zasięgiem 10 Mm, choć często ich konstrukcja przypomina budowę latarni morskiej (wieża z laterną); np. Morze Śródziemne (Adriatyk), wody wokół Afryki.
  6. Nie dotyczy to latarniowców, które z uwagi na kotwiczenie, nie noszą świateł sektorowych.
  7. Do niebezpieczeństw nawigacyjnych na polskim wybrzeżu należy Mierzeja Helska i cypel Rozewie, dla statków zmierzających z zachodu do Zatoki Gdańskiej. Pomyłka nawigacyjna w nocy polegająca na identyfikacji Rozewia jako końca cypla helskiego – kończyła rejs na mieliznach mierzei.
  8. W słowniku ortograficznym występują dwie możliwości: latarni oraz w dopełniaczu liczby mnogiej latarń. Tutaj lepiej słyszy się latarń
  9. Zasięg nominalny to zasięg świetlny przy widzialności = 10 Mm.
  10. 10,00 10,01 10,02 10,03 10,04 10,05 10,06 10,07 10,08 10,09 10,10 10,11 10,12 10,13 Latarnia jest udostępniona do zwiedzania.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 Latarnia nie jest udostępniona do zwiedzania.
  12. Latarnia Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego.
  13. Latarnia Polskiej Stacji Polarnej Hornsund (http://www.przyjacielehelu.pl/helska_bliza/hb_229/art14.htm).
  14. A.f. Komorowski, I. Pietkiewicz, A. Szulczewski Morskie drogowskazy polskiego wybrzeża Gdansk 2011 na str.213
  15. Piotr Celej To dzięki nim trafiano do portów. Latarnie na dawnych zdjęciach
  16. Dane archeologiczne grodziska Rowokół wskazują na palenie licznych ogni, posiadających również znaczenie nawigacyjne – za: M. Czerner, Latarnie morskie...
  17. Dawna stawa (1938) na prawej główce portu Władysławowo, sprzed przebudowy i przedłużenia mola, wygaszona i zastąpiona zieloną stawą, widoczną po prawej. Pomalowana na kolor szary, aby nie była brana za znak nawigacyjny. Usunięta na przełomie 2007 i 2008 roku w trakcie modernizacji falochronu.
  18. Gdańsk: Zabytkowa latarnia morska z 1843 r. została przetopiona
  19. Potocznie nazywana latarnią morską – właściwie światło nawigacyjne umieszczone na wieży widokowej; z puntu widzenia nawigacji nie oznaczona na mapach morskich i w publikacjach nautycznych jako latarnia morska.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Bielicki: Latarnie morskie na wybrzeżu polskim. (i inni: Krzysztof Czaplewski, Andrzej H. Warchhold). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 1998. ISBN 8371743211.
  • Spis świateł i sygnałów nawigacyjnych tom I, II, III nr. 521 (wydanie zaktualizowane). Gdynia: Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennnej.
  • List of Lights & Fog Signals, Volume C, Baltic Sea, with Kattegat, Belts and Sound NP76 wydanie zaktualizowane. Taunton, Somerset, Wielka Brytania: The United Kingdom Hydrographic Office (Admiralty).
  • Pub. 116 List of Lights Radio Aids and Fog Signals wydanie zaktualizowane. Bethesda, MD, USA: National Geospatial-Intelligence Agency. ISBN NSN7642014007540.
  • Locja Bałtyku. Wybrzeże polskie 502 (wydanie zaktualizowane). Gdynia: Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennnej.
  • Baltic Pilot Vol. 1 (NP18), Vol. 2 (NP19), Vol. 3 (NP20) (wydanie zaktualizowane). Taunton, Somerset, Wielka Brytania: The United Kingdom Hydrographic Office (Admiralty).
  • Bałtyk Południowy od Stilo do Kłajpedy mapa nawigacyjna 251 skala 1:200 000 (wydanie zaktualizowane). Gdynia: Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennnej.
  • Bałtyk Południowy od Świnoujscia do Stilo mapa nawigacyjna 252 skala 1:200 000 (wydanie zaktualizowane). Gdynia: Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennnej.
  • Znaki skróty i terminologia stosowane na polskich mapach morskich 551. Gdynia: Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennnej.
  • Symbols and Abbreviations used on Admiralty Charts, Chart 5011. Taunton, Somerset, Wielka Brytania: The United Kingdom Hydrographic Office (Admiralty).
  • Katalog map i publikacji nautycznych 552. Gdynia: Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennnej.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]