Polskie piekiełko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Polskie piekiełko lub polskie piekło – popularne polskie określenie dotyczące najbardziej negatywnych cech charakterologicznych i społecznych kojarzących się z Polakami. Brak jest jednego, powszechnego znaczenia tego określenia - najczęściej zależy od kontekstu, w jakim zostało użyte.

Podstawowym utworem literackim nawiązującym do „polskiego piekła", i poniekąd je definiującym, jest opublikowany w 1926 roku w „Cyruliku Warszawskim" (nr 18 z 1926 roku), wiersz Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego pt. Piekło polskie. Autor poruszał kwestie narodowych przesądów, zawiści i uprzedzeń (Żydzi, masoni), pisząc: a ja nad Piekłem z masonem latałem.

Określenie „polskie piekiełko" ma swoją genezę w dramatycznych kartach historii Polski. Upadek Rzeczypospolitej, rozbiory kraju, brak konsolidacji narodowej w chwilach największej potrzeby – pokazały, że polskie piekiełko może mieć tragiczne skutki.

Polskie piekiełko to:

  • synonim zazdrości, zawiści połączonej z ciągłym narzekaniem, apatią, brakiem jakiejkolwiek inicjatywy,
  • prywata, działanie poza prawem,
  • pojmowanie „patriotyzmu" pod własną korzyść,
  • brak zdolności działania „ponad podziałami", wypracowania ogólnego konsensu, kompromisu,
  • nieumiejętność konstruktywnej dyskusji, warcholstwo, kłótliwość

Powiedzenie „Ilu Polaków, tyle poglądów" w swoim pejoratywnym znaczeniu chyba najtrafniej oddaje sens „polskiego piekiełka".

Władysław Kopaliński podaje[1], że wyrażenie polskie piekło spopularyzowane zostało przemówieniem Tadeusza Mazowieckiego, który 31 marca 1990 roku w przemówieniu na posiedzeniu Komitetu Obywatelskiego powiedział: Abyśmy tej zaczynającej się polskiej demokracji nie zamienili w polskie piekło (...) swarów, podgryzań i walk.

Pojęcie „polskie piekło" jako polityczną diagnozę polskich kłótni, swarów podaje również Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny wydany w 2000 r.[2]

Zjawisko ma swoje odpowiedniki w innych kulturach, np. „prawo Jante" w literaturze skandynawskiej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Władysław Kopaliński Słownik wydarzeń, pojęć i legend XX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1990, ISBN 83-01-12849-6, s. 324,
  2. Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, zbiorowe pod red. Hanny Zgółkowej, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań, ISBN 83-87621-86-2, t. 28, s. 272.