Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie

Pomnik Bohaterów Getta
Pomnik Bohaterów Getta – strona zachodnia
Państwo	Polska
Miejscowość	Warszawa
Projektant	Natan Rapaport
Odsłonięto	1948
Położenie na mapie Polski Pomnik Bohaterów Getta
52°14′59″N 20°59′38″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Pomnik Bohaterów Getta – to pomnik w Warszawie, poświęcony mieszkańcom getta warszawskiego, na miejscu pierwszego starcia bojówek żydowskich z hitlerowcami, w czasie powstania w getcie w 1943. Miało to miejsce na placu pomiędzy ulicami Anielewicza, Karmelicką, Lewartowskiego i Zamenhofa. Dziś jest to pl. Bohaterów Getta.

Historia miejsca

Przed wojną na środku obecnego placu stały zabudowania Koszar Artylerii Konnej, tzw. koszary wołyńskie, zbudowane w latach 1784–1788. Od zaborów do czasów II wojny światowej mieściło się tam więzienie wojskowe. W czasie wojny w budynkach tych swoją ostatnią siedzibę miał Judenrat warszawskiego getta.

Pierwszy pomnik

Napis na tablicy pamiątkowej z 1946

Pomnik nocą

Pierwszy pomnik z 1946

Decyzję o budowie pomnika podjął Centralny Komitet Żydów w Polsce, mający wówczas swoją siedzibę w Lublinie. W 1946 zwrócono się do inż. Leona Suzina z prośbą o wykonanie projektu architektonicznego. 16 kwietnia 1946 odsłonięto pierwszy pomnik.

Była to tablica w kształcie koła, na której wycięty był liść palmowy – symbol męczeństwa – oraz hebrajska litera „B” (Berejszys). Oprócz tego umieszczono tam napis w językach polskim, hebrajskim i jidysz: "Tym, którzy polegli w bezprzykładnej bohaterskiej walce o Godność i Wolność narodu żydowskiego, o Wolną Polskę, o wyzwolenie człowieka – Żydzi Polscy". Tablicę otacza kamienne obrzeże z czerwonego piaskowca. Kolor kamienia i wysypane wokół fragmenty cegieł symbolizowały krew przelaną w walce. Bardzo szybko podjęto decyzję o budowie w pobliżu drugiego pomnika.

Drugi pomnik

W lipcu 1946 utworzono Komisję Budowy Pomnika, w skład której weszli: Adolf Berman, Icchak Cukierman i Bernard Falk. Wykonanie projektu zlecono rzeźbiarzowi Natanowi Rappaportowi. Prace rozpoczęto w 1947. Budowę prowadziła firma budowlana Mariana Pliszczyńskiego. Firma "inż J. Fedorowicz" wykonała prace kamieniarskie, a odlewem rzeźby zajęła się paryska gisernia Eugene Didiera.

Odsłonięcie nastąpiło 19 kwietnia 1948, w piątą rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. Wybudowano go za pieniądze pochodzące ze składek organizacji żydowskich.

Pomnik z 1948 – strona wschodnia

Pomnik ma 11 metrów wysokości. To bryła umieszczona we wschodniej części placu, obejmująca rzeźbę i płaskorzeźbę, cokół i stylizowane menory. Od strony zachodniej widać spiżową rzeźbę mężczyzn, kobiet i dzieci zatytułowaną "Walka". Symbolizuje ona bohaterski zryw powstańców. Postacie trzymają w dłoniach butelki z benzyną, pistolety i granaty. Kamienna płaskorzeźba od strony wschodniej ukazuje cierpienia i męczeństwo kobiet, niewinnych dzieci i starców. Nosi ona tytuł "Pochód na zagładę". Na tej płaskorzeźbie, w prawym górnym narożu widoczne są charakterystyczne niemieckie hełmy, symbolizujące sprawców zbrodni na Żydach.

Kamienną płytę przed pomnikiem zdobią dwie menory wykonane z brązu. Na pomniku jest także napis w języku polskim, jidysz i hebrajskim: "Naród żydowski swym bojownikom i męczennikom".

Pomnik obłożony jest płytami z grubo szlifowanego labradorytu, pochodzącego ze szwedzkich kamieniołomów w Hunnebostrand. Kamień zamówił tam minister gospodarki III Rzeszy Albert Speer w 1942, jako materiał pod przyszłe pomniki zwycięstwa Hitlera.

Wydarzenia

Pomnik znalazł się w mediach całego świata w grudniu 1970, kiedy to kanclerz RFN Willy Brandt po złożeniu wieńca ukląkł na schodach pomnika, by wyrazić żal za zbrodnie popełnione w imieniu narodu niemieckiego na narodzie żydowskim. Wydarzenie to upamiętnia tablica znajdująca się na skwerze Willy Brandta u zbiegu ulic Karmelickiej i Lewartowskiego.

Obecnie rozpoczęto budowę Muzeum Historii Żydów Polskich, według projektu fińskich architektów, naprzeciwko pomnika.

Zobacz też

• Powstanie w getcie warszawskim