Pomniki papieża Jana Pawła II

Pomniki Jana Pawła II w Polsce

Wadowice

 

Pomniki Jana Pawła II - zespół memoratywnych dzieł (pomników zarówno rzeźbiarskich, jak i architektonicznych) wznoszonych dla upamiętnienia osoby i pontyfikatu Jana Pawła II zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami. Do momentu śmierci Jana Pawła II w Polsce powstało ponad 230 dzieł figuralnych.
W okresie 2005-2009 kolejnych 300.

Zjawisko

Historia i chronologia

Wykres przedstawiający częstotliwość odsłaniania papieskich pomników w Polsce w latach 1980-2005

Zwyczaj stawiania pomników papieżom datuje się od czasów średniowiecza, większą skalę przyjął w czasach nowożytnych. Pomniki zazwyczaj umieszczane były w kościołach, bazylikach rzymskich, jak również na placach miast należących do Państwa Kościelnego.

W Polsce od roku 1980 zaczęło być widoczne zjawisko stawiania pomników Janowi Pawłowi II. Za czasów PRL nie miało ono charakteru masowego, nieliczne monumenty stawiane były na terenach przykościelnych, często w miejscach ukrytych i dyskretnych (np. za prezbiterium kościoła, przy plebanii). Od 1998 roku dynamika powstawania pomników przybrała na sile, swoje maksimum uzyskując w roku 2000 (był to Rok Jubileuszowy oraz pierwsza rocznica najdłuższej, siódmej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w roku 1999) - odsłonięto wówczas blisko 50 pomników tego papieża.

Rozmieszczenie geograficzne

Pomniki Jana Pawła II na świecie

Waszyngton

 

Do momentu śmierci Jana Pawła II, 2 kwietnia 2005 roku, w Polsce stanęło nieco ponad 230 rzeźbiarskich, przestrzennych pomników papieża Polaka. Najwięcej, na terenach Polski Południowej i Środkowej, szczególnie w okolicach Krakowa, Tarnowa oraz Łodzi. Wiele z nich znajduje się w Krakowie. Analiza rozmieszczenia geograficznego tych dzieł wykazuje, że najwięcej jest ich na terenach dawnych zaborów austriackiego i rosyjskiego, najmniej zaś na zachodzie i północy kraju (m.in. dzieła ze Szczecina i Polic).

Artyści

Pierwszy pomnik odsłonięto jesienią 1980 roku na dziedzińcu Pałacu Biskupiego w Krakowie. Stojąca statua jest dziełem włoskiej rzeźbiarki Iole Sensi Croci, podarowana została Krakowowi przez włoskich artystów. Pierwszym pomnikiem zrealizowanym przez polskiego rzeźbiarza jest monumentalna, brązowa figura przy katedrze w Tarnowie, wyrzeźbiona i odlana przez Bronisława Chromego, odsłonięta 21 czerwca 1981 roku. Kraj zalewają też tańsze odlewy wykonywane z różnorodnych materiałów (brąz, polimery, beton) przez komercyjne wytwórnie. Często niskiej jakości, artystycznie mierne, są jednak tanie (koszt figury - ok. 4-5 tys. PLN) i dlatego spotykają się z dużym zainteresowaniem inwestorów.

Sytuacja po 2 kwietnia 2005

Po śmierci Jana Pawła II, wznoszeniem papieskich pomników coraz częściej zainteresowane są lokalne samorządy, które ogłaszają konkursy (w latach 2005-2006 m.in. w: Piekarach Śląskich, Bielsku-Białej, Ostrowcu Świętokrzyskim, Stargardzie Szczecińskim, Częstochowie, Toruniu, Ostrowi Mazowieckiej, Tarnogrodzie, Wrześni). Z powodu przepisów o zamówieniach publicznych, w związku z czym wartości artystyczne mają znaczenie drugorzędne, na plan pierwszy zaś wysuwają się kwestie finansowe(bywa to przyczyną zrywania przedsięwzięć przez pomysłodawców i jurorów, jak np. w Częstochowie i Toruniu).

Zjawisko stawiania pomników Janowi Pawłowi II nie słabło. Powoli jednak zmieniała się funkcja zarówno nowych, jak i starych monumentów. Dzieła memoratywne nabierały funkcji kultowych, stając się figurami kandydata na ołtarze i w efekcie - osoby świętej. Jednocześnie, przełamywane są dawne ograniczenia, tak w pomnikach rzeźbiarskich, jak i architektonicznych, czego przykładem może być odsłonięty 11 listopada 2006 roku pomnik Biblioteka Świętego Pielgrzyma w Głogowie (autorstwa Eugeniusza Józefowskiego i Adama Olejniczaka) czy nie zrealizowana do końca próba stworzenia przestrzennego monumentu w Ostrowcu Świętokrzyskim, (autorstwa Andrzeja Zwolaka). Obok pomników rzeźbiarskich istnieją również pomniki architektoniczne (przykład wspomnianego powyżej monumentu z Głogowa), krzyże i kamienie pamiątkowe, ołtarze, również figury i posągi umieszczane we wnętrzach (świątyń, szkół), lub na ich elewacjach (w niszach, na konsolach itp).

Pomniki na świecie

Do momentu śmierci Jana Pawła II jego pomniki zrealizowane poza granicami Polski były związane głównie z działalnością i obecnością Polonii i znajdowały się w większości w USA, Kanadzie, Brazylii, Argentynie. Drugim wyznacznikiem, aktualnym do dziś, jest ich obecność w krajach o przeważającym wyznaniu katolickim, choć do 2001 r. wystawiono je m.in. w Japonii, Rumunii czy na Ukrainie. Skala zjawiska na świecie nigdy nie osiągnęła wielkości znanej z Polski, choć obecnie ilość pomników rzeźbiarskich znajdujących się poza krajem można szacować na ok. 200. Wiele z nich zostało zrealizowanych przez artystów polskich, są to przypadki albo kupowania gotowej figury w Polsce, albo zamawiania jej u artysty bądź nawet sprowadzanie go na miejsce na czas ostatecznej realizacji dzieła. Warto przy okazji zagranicznych pomników Jana Pawła II odnotować kilka dotyczących ich ciekawostek:

• największe pomniki znajdują się w Guadalupe w Meksyku i Chennai w Indiach, figury mierzą ponad 6 m
• najbardziej odległy od Polski pomnik znajduje się w Aganie na wyspie Guam, jest to jedyny pomnik obracający się wokół własnej osi
• pomnik, w którym Jan Paweł II ma źrenice w kształcie serc stoi w Toronto, jest dziełem Alexandra von Svobody
• po 4 pomniki znajdują się w Nowym Jorku i Chicago

Zobacz też

• Biblioteka Świętego Pielgrzyma
• Kategoria:Pomniki Jana Pawła II

Bibliografia

Wydawnictwa ciągłe i prasa

• Grzesiuk – Olszewska Irena, Pomniki Papieża Jana Pawła II w Polsce, „Życie Chrześcijańskie w Polsce” 1988, nr 10.
• Jarecka Dorota, Dlaczego większość pomników Papieża jest brzydka, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, "Angora" 2005, nr 19, s. 52-53.
• Jarecka Dorota, Pomnikowy wysyp, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, "Gazeta Wyborcza" 2005, nr 92, s. 18.
• Laudański Roman, Pomnik od ręki, czyli pomnikomania, rozm. z Kazimierzem Ożogiem, "Gazeta Pomorska" 2005, nr 99, s. 7,28.
• Ożóg Kazimierz S., Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II, „Pro Patria” 2002, nr 2, s. 16-17, fot.
• Ożóg Kazimierz S., Rzeźba jest trudna. O najciekawszych pomnikach Jana Pawła II, „Ethos” 2004, nr 3, s. 299-314, fot.
• Ożóg Kazimierz S., Opowieści rzeźby, „Nawias” 2006, s. 98-107.
• Ożóg Kazimierz S., Papież jak krasnal. Pomniki na rozdrożu, „Orońsko” 2005, nr 4, s. 52-55, fot.
• Subotić Małgorzata, Wierni stawiają monumenty, "Rzeczpospolita" 2005, nr 84, s. 5.

Wydawnictwa zwarte i książkowe

• Jagosz Michał, Pomniki Jana Pawła II, [w:] Papież Słowianin - zwiastun nadziei, red. A. Dobroński, Toruń 2000.
• Jaworska Janina, Artyści Polscy o Papieżu, Kielce 1996.
• Ożóg Kazimierz S., Miedziany Pielgrzym. Pomniki Papieża w polskich sanktuariach, [w:] Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku, red. Joanna Lubos - Kozieł, Jerzy Gorzelik, Joanna Filipczyk i in., Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006, s. 169-185, fot.
• Ożóg Kazimierz S., Miedziany Pielgrzym. Pomniki Jana Pawła II w Polsce w latach 1980-2005, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie 2007, ss. 178, fot.
• Ożóg Kazimierz S., Pomniki Jana Pawła II – kilka problemów zjawiska, [w:] Prolegomena. Materiały Spotkania Doktorantów Historyków Sztuki, Kraków 13-15 X 2003, Kraków 2005, s. 183-192, fot.

Linki zewnętrzne

• lista pomników Jana Pawła II wystawionych za jego życia
• lista pomników Papieża na Świecie
• Pomniki wzniesione po śmierci Jana Pawła II