Pontifex Maximus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Oktawian August jako Pontifex Maximus.
Papież Klemens XI jako Pontifex Maximus.
Brama do Watykanu z inskrypcją: Benedictus XVI Pont[ifex] Max[imus] Anno Domini MMV Pont[ificatus] I

Pontifex Maximus (łac. najwyższy kapłan; dosłownie: najwyższy budowniczy mostów) – najwyższy w hierarchii kapłan w starożytnym Rzymie, przełożony kolegium kapłańskiego, tzw. pontyfików.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Ogólnie przyjmuje się, że tytuł Pontifex Maximus znaczy najwyższy budowniczy mostów (od łacińskiego pons i facere)[1]. Mniejszym zainteresowaniem cieszy się teoria o etruskim pochodzeniu tytułu, który miałby wówczas znaczyć przygotowujący do drogi (od etruskiego słowa pont - droga).

Rzym[edytuj | edytuj kod]

Jak podaje tradycja, kolegium kapłańskie wraz z jego przewodniczącym miał utworzyć Numa Pompiliusz, drugi król Rzymu[2]. Początkowo najwyższy kapłan mianowany był przez władcę, a po upadku monarchii wybierany dożywotnio przez pozostałych pontyfików z własnego grona. Pod koniec III wieku p.n.e. wprowadzono wybór Pontifexa Maximusa na komicjach trybusowych[3].

Najwyższy kapłan zajmował się sprawami kultu państwowego. Tym samym podlegał mu kalendarz i kolegium westalek. W 254 roku p.n.e. urząd pełniony dotychczas tylko przez przedstawicieli patrycjatu objął plebej Tyberiusz Coruncarius.

Po śmierci Lepidusa w 12 roku p.n.e. urząd najwyższego kapłana objął Oktawian August i odtąd aż do roku 375 n.e. tytuł ten noszony był przez każdego kolejnego cesarza[4]. W przypadku dwuwładztwa czy w okresie tetrarchii tytuł najwyższego kapłana noszony był zawsze tylko przez jednego z augustów, gdyż prawo zabraniało jego dzielenia[5]. Cesarze pełnili swą sakralną funkcję podczas licznych świąt. Tytuł ten wskazywał także na opiekuńczą funkcję cesarza w stosunku do wszystkich religii w cesarstwie. Cesarz mógł więc ustanawiać kapłanów i kalendarz świąt wszystkich religii cesarstwa. Dopiero w 375 roku chrześcijański cesarz Gracjan po wstąpieniu na tron odmówił przyjęcia do swojej tytulatury godności najwyższego kapłana i zrzekł się związanych z tym urzędem funkcji[6]. Nie oznacza to jednak, iż od tego czasu cesarze zrezygnowali z interwencji w sprawy kościelne.

Tytuł papieży[edytuj | edytuj kod]

Od V w. za sprawą papieża Leona I (440-461) tytułem "Pontifex Maximus" zaczęto określać biskupów Rzymu[7][8][9]. Pomimo, że tytuł ten stał się powszechny i pojawiał się w inskrypcjach na budynkach, monumentach i monetach w Watykanie nigdy nie został włączony do oficjalnej tytulatury papieży (Annuario Pontificio jako czwarty oficjalny tytuł papieży podaje: Summus Pontifex Ecclesiae Universalis).

Lista najwyższych kapłanów[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Encyklopedia historyczna świata. T. II. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2000, s. 395. ISBN 83-85909-54-0.
  2. Maria Jaczynowska: Historia starożytnego Rzymu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 57. ISBN 83-01-00268-9.
  3. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 608-609. ISBN 83-01-03529-3.
  4. Aleksander Krawczuk: Poczet cesarzy rzymskich. Warszawa: Iskry, 2006, s. 26. ISBN 83-207-1748-5.
  5. Colin Wells: Cesarstwo rzymskie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005, s. 257. ISBN 83-7337-946-0.
  6. Aleksander Krawczuk: Ostatnia olimpiada. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 77. ISBN 83-04-02966-9.
  7. Carl Koch: A Popular History of the Catholic Church. Winona, Minnesota: Saint Mary's Press, 2005, s. 87. ISBN 0-88489-395-2.
  8. Christopher Kleinhenz (red.): Medieval Italy: An Encyclopedia. T. 2. New York: Routledge, 2004, s. 846. ISBN 0-415-93931-3.
  9. Donald Kagan, Steven E. Ozment, Frank Miller Turner: The Western Heritage. Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Prentice Hall, 2004, s. 136. ISBN 9780131501058.