Ponurnik aksamitny
| Ponurnik aksamitny | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | grzyby podstawkowe |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | pieczarkowce |
| Rodzina | ponurnikowate |
| Rodzaj | Tapinella |
| Gatunek | ponurnik aksamitny |
| Nazwa systematyczna | |
| Tapinella atrotomentosa (Batsch) Šutara Česká Mykol. 46(1-2): 50 (1992) |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Ponurnik aksamitny (Tapinella atrotomentosa (Batsch) Šutara) – gatunek grzybów z rodziny ponurnikowatych (Tapinellaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo [edytuj]
W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był w 1960 przez Alinę Skirgiełło jako krowiak aksamitny (Paxillus atramentosus)[2]. Jednak według Index Fungorum należy on obecnie do rodzaju Tapinella, tak więc nazwa ta jest już nieprawidłowa[3]. Dawniej inni polscy mykolodzy podawali także inne nazwy tego gatunku: aksamitka, krowia warga, krowi łeb, mięsicha, pieczaryca, pieczeń, psi łeb, świnka czarnokutnerowata, krowiak aksamitka, świnka kutnerowata, gwoździak czarnokutnerowaty, gwoździak kutnerowaty[2]. Nową polską nazwę ponurnik aksamitny podają atlasy grzybów[4][5]. Synonimy łacińskie[3]:
- Agaricus atrotomentosus Batsch, Elench. fung. (1783)
- Agaricus atrotomentosus Batsch, Elench. fung. var. atrotomentosus
- Paxillus atrotomentosus (Batsch) Fr. (1838)
- Paxillus atrotomentosus (Batsch) Fr. var. atrotomentosus
- Rhymovis atrotomentosa (Batsch) Rabenh. (1844)
- Sarcopaxillus atrotomentosus (Batsch) Zmitr., Malysheva & E.F. Malysheva,
Morfologia [edytuj]
Dorasta do dużych rozmiarów – średnica do 30 cm[6]. U młodych okazów brzeg podwinięty, skórka matowa i zamszowa, u starszych staje się gładka. Kolor od oliwkowego do ciemnobrązowego, czasami także rdzawobrązowy. Często ma nieregularny kształt[4].
- Blaszki
- Gęste i wyraźnie zbiegające po trzonie (szczególnie u młodych okazów). Mają kolor początkowo biały, z wiekiem ochrowożółty. Często połączone są poprzecznymi anastomozami. W uszkodzonych miejscach brązowieją[4].
- Trzon
Grubość ok. 2-4 cm, wysokość ok. 3-7 cm. Jest pełny, twardy, sprężysty i pokryty jest ciemnobrązowym lub czarnym, aksamitnym kutnerem. Zazwyczaj jest ekscentryczny[4].
Kolor biały lub białożółty, soczysty, kruchy. Smak lekko gorzkawy, zapachu brak[4]
Brązowawy lub bladoochrowy. Zarodniki szerokoelipsoidalne, o gładkiej powierzchni i niemal bezbarwne. Rozmiar: 5-7 x 4-4,5 μm[6].
Występowanie [edytuj]
Gatunek średnio pospolity, występujący od sierpnia do października, głównie w lasach iglastych i mieszanych. Saprotrof rosnący zwykle na obumarłych korzeniach i na znajdującym się w ziemi spróchniałym drewnie. Występuje na różnych gatunkach drzew, ale najczęściej na sosnach i świerkach[4].
Zastosowanie [edytuj]
Grzyb niejadalny. Mimo dużych rozmiarów nie znajduje zastosowania w życiu człowieka. Andreas Gminder, autor przewodnika dla grzybiarzy pisze: „… ma tak okropny smak, że jeszcze nikomu nie udało się przyrządzić go tak, by był zjadliwy"[5].
Przypisy
- ↑ Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
- ↑ 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ 3,0 3,1 Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ 5,0 5,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowe. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
