Ponurnik aksamitny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ponurnik aksamitny
Młody okaz ponurnika aksamitnego
Młody okaz ponurnika aksamitnego
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina ponurnikowate
Rodzaj ponurnik
Gatunek ponurnik aksamitny
Nazwa systematyczna
Tapinella atrotomentosa (Batsch) Šutara
Česká Mykol. 46(1-2): 50 (1992)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kapelusz starszego ponurnika aksamitnego
Trzon i blaszki starszego ponurnika aksamitnego


Ponurnik aksamitny (Tapinella atrotomentosa (Batsch) Šutara) – gatunek grzybów z rodziny ponurnikowatych (Tapinellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był w 1960 przez Alinę Skirgiełło jako krowiak aksamitny (Paxillus atramentosus)[2]. Jednak według Index Fungorum należy on obecnie do rodzaju Tapinella, tak więc nazwa ta jest już niezgodna z nazwą naukową[3]. Dawniej inni polscy mykolodzy podawali także inne nazwy tego gatunku: aksamitka, krowia warga, krowi łeb, mięsicha, pieczaryca, pieczeń, psi łeb, świnka czarnokutnerowata, krowiak aksamitka, świnka kutnerowata, gwoździak czarnokutnerowaty, gwoździak kutnerowaty[2]. Nową polską nazwę ponurnik aksamitny podają atlasy grzybów[4][5]. Niektóre synonimy łacińskie[3]:

  • Agaricus atrotomentosus Batsch, Elench. fung. (1783)
  • Agaricus atrotomentosus Batsch, Elench. fung. var. atrotomentosus
  • Paxillus atrotomentosus (Batsch) Fr. (1838)
  • Paxillus atrotomentosus (Batsch) Fr. var. atrotomentosus
  • Rhymovis atrotomentosa (Batsch) Rabenh. (1844)
  • Sarcopaxillus atrotomentosus (Batsch) Zmitr., Malysheva & E.F. Malysheva,

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Dorasta do dużych rozmiarów – średnica do 30 cm[6]. U młodych okazów brzeg podwinięty, skórka matowa i zamszowa, u starszych staje się gładka. Kolor od oliwkowego do ciemnobrązowego, czasami także rdzawobrązowy. Często ma nieregularny kształt[4].

Blaszki

Gęste i wyraźnie zbiegające po trzonie (szczególnie u młodych okazów). Mają kolor początkowo biały, z wiekiem ochrowożółty. Często połączone są poprzecznymi anastomozami. W uszkodzonych miejscach brązowieją[4].

Trzon

Grubość ok. 2-4 cm, wysokość ok. 3-7 cm. Jest pełny, twardy, sprężysty i pokryty jest ciemnobrązowym lub czarnym, aksamitnym kutnerem. Zazwyczaj jest ekscentryczny[4].

Miąższ

Kolor biały lub białożółty, soczysty, kruchy. Smak lekko gorzkawy, zapachu brak[4]

Wysyp zarodników

Brązowawy lub bladoochrowy. Zarodniki szerokoelipsoidalne, o gładkiej powierzchni i niemal bezbarwne. Rozmiar: 5-7 x 4-4,5 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek średnio pospolity, występujący od sierpnia do października, głównie w lasach iglastych i mieszanych. Saprotrof rosnący zwykle na obumarłych korzeniach i na znajdującym się w ziemi spróchniałym drewnie. Występuje na różnych gatunkach drzew, ale najczęściej na sosnach i świerkach[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb niejadalny. Mimo dużych rozmiarów nie znajduje zastosowania w życiu człowieka. Andreas Gminder, autor przewodnika dla grzybiarzy pisze: „… ma tak okropny smak, że jeszcze nikomu nie udało się przyrządzić go tak, by był zjadliwy"[5].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowe. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.