Pop Iwan (Czarnohora)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pop Iwan
Pop Iwan
Pop Iwan
Państwo  Ukraina
Pasmo Pasmo Czarnohory, Beskidy Połonińskie, Beskidy Wschodnie, Karpaty
Wysokość 2022 m n.p.m.
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Pop Iwan
Pop Iwan
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Pop Iwan
Pop Iwan
Ziemia 48°02′49″N 24°37′38″E/48,046944 24,627222Na mapach: 48°02′49″N 24°37′38″E/48,046944 24,627222

Pop Iwan (ukr. Піп Іван, Pip Iwan) - trzeci co do wysokości (po Howerli i Brebeneskule) szczyt na południowo-wschodnim krańcu pasma Czarnohory - 2022 m n.p.m..

Biały Słoń – ruiny obserwatorium na szczycie Popa Iwana

W okresie międzywojennym przez szczyt przechodziła granica polsko-czechosłowacka, a w okolicy dochodziło do wielu zbrojnych potyczek patroli polskiej straży granicznej z bojownikami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, którzy po czechosłowackiej stronie granicy posiadali kryjówki i magazyny broni, zaopatrywane przez wywiad czechosłowacki, a później niemiecki[potrzebne źródło].

Obserwatorium astronomiczne na Pop Iwanie[edytuj | edytuj kod]

Na szczycie Pop Iwana staraniem rządu Rzeczypospolitej zbudowano w latach 1936-1938 Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologiczne nazwane później potocznie "Białym Słoniem". Na pięciu piętrach obserwatorium znajdowały się czterdzieści trzy pomieszczenia. Był tu obszerny hol, mieszkania personelu, jadalnia i świetlica, biuro, pokoje gościnne, a także pomieszczenia z nowoczesną radiostacją i instrumentami meteorologicznymi. Izolowane termicznie ściany miały metr grubości i były ocieplone impregnowanym korkiem oraz wyłożone od wewnątrz cegłą. W wieży z miedzianą kopułą umieszczono astrograf z lunetą i szukaczem.

Jego kierownikiem do 18 września 1939 r. był geograf i meteorolog oraz działacz turystyczny Władysław Midowicz, który zgodnie z instrukcją ewakuując się na Węgry zabrał ze sobą najcenniejsze elementy wyposażenia obserwatorium. 19 września obserwatorium zajęły wojska sowieckie, a w grudniu tegoż roku oficjalnie przejął je w imieniu nauki radzieckiej znany astronom, profesor Aleksander Orłow (1880-1954). Od połowy 1940 r. funkcjonowała tu stacja meteorologiczna, w której od 10 września 1940 r. sowieci prowadzili stałe obserwacje meteorologiczne. Od wiosny 1941 r. do czasu niemieckiego ataku na Związek Radziecki kierownikiem obiektu był Mychajło Karpowicz Korostarenko (1910-1988).

W czerwcu 1941 r. budynek zajęli Węgrzy, umieszczając w nim swoją placówkę graniczną. Po opuszczeniu przez nich budynku (zapewne jeszcze przed zimą tegoż roku) wyposażenie obiektu zostało rozszabrowane przez miejscową ludność. W marcu 1942 r. na Pop Iwana dotarł Kurt Walter, komisarz do spraw obserwatoriów astronomicznych w Generalnym Gubernatorstwie. Na jego wniosek zdemontowano i wywieziono z obserwatorium pozostałe jeszcze w nim części astrografu, a sam obiekt pozostawiono swojemu losowi.

Po wojnie środowiska astronomów ukraińskich i rosyjskich zaniechały odbudowy obiektu. Przez dziesięciolecia obserwatorium pozostawało w ruinie. Od 2012 roku pod egidą prezydentów Polski i Ukrainy trwają prace zmierzające do odbudowy budynku z przeznaczeniem na wielofunkcyjny obiekt, mający pomieścić schronisko turystyczne, stację meteorologiczną oraz bliżej niesprecyzowany ośrodek dydaktyczny.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Midowicz Władysław: O Białym Słoniu na Czarnohorze, w: „Harnaś” nr 4, wyd. Oddział Uczelniany PTTK Gliwice, 1979, s. 3-13;
  • Midowicz Władysław: Twierdza Nauki imienia Wielkiego Marszałka, w: „Lot Polski” nr 3/1939;
  • Rymarowicz Leszek, Kreiner Jerzy M.: Działalność naukowo-badawcza Obserwatorium na Pop Iwanie, w: "Płaj. Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego" nr 45 - jesień 2012 (Warszawa 2013), ISBN 978-83-85258-53-1, ISSN 1230-5898, s. 43-55;
  • Rymarowicz Leszek, Wielocha Andrzej: Tajemnica Pop Iwana albo drugie życie Obserwatorium, w: "Płaj. Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego" nr 45 - jesień 2012 (Warszawa 2013), ISBN 978-83-85258-53-1, ISSN 1230-5898, s. 15-36;
  • Wielocha Andrzej: Przedwojenne Bieszczady, Gorgany i Czarnohora. Najpiękniejsze fotografie, Wydawnictwo RM, Warszawa 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]