Porcelana Śląska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Porcelana Śląska Sp. z o.o.
(w upadłości)
Porcelana Śląska Sp. z o.o. (w upadłości)
Zabudowania Porcelany Śląskiej
Forma prawna spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
Data założenia 2002[1]
Lokalizacja Katowice
Numer KRS 0000139837
Prezes Dawid Marek Przybył[1]
brak współrzędnych
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Porcelana Giesche

Porcelana Śląska (wcześniejsze nazwy:"Giesche" Fabryka Porcelany SA, Zakłady Porcelany "Bogucice") – fabryka porcelany w Katowicach, w dzielnicy Bogucice [2]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Porcelana okolicznościowa

Historia Porcelany Śląskiej sięga trzeciego dziesięciolecia XX wieku[3]. W 1922 roku, w Roździeniu, obecnie część dzielnicy Katowic: Szopienice-Burowiec, powstała pierwsza na Górnym Śląsku niewielka fabryka porcelany, założona przez braci: Ryszarda i Józefa Czudayów, z których głównym inicjatorem działań w dziedzinie produkcji porcelany był Ryszard. Wytwórnia nosiła nazwę "Elektro-Porcelana-Czudaywerke". Produkowano w niej głównie porcelanę techniczną i prawdopodobnie stołową.

Z tej firmy około roku 1923 roku powstała: "Giesche" Fabryka Porcelany SA dawniej Czuday. Dyrektorem został Ryszard Czuday, on też prowadził budowę nowej fabryki i zajął się adaptacją budynków na zakupionym terenie po byłej wytwórni pasz w Bogucicach. Udziałowcami w spółce w tym okresie byli bracia Czuday (49%) i Giesche SA (51%) w Katowicach. W 1926 roku nowym udziałowcem firmy został amerykański koncern Harrimana[4]. Kapitał jakim zasilił spółkę został przeznaczony przede wszystkim na rozbudowę i unowocześnienie fabryki. Dokonano też wiele zmian organizacyjnych. W następstwie tych wydarzeń dyrektor Richard Czuday odszedł z firmy i założył własną wytwórnię porcelany pod nazwą "Czuday" na terenie dawnej huty cynku w Bykowinie. Nazwa wytwórni w Bogucicach uległa zmianie, a mianowicie skrócono ją o człon "dawniej Czuday" i brzmiała: "Giesche" Fabryka Porcelany SA (Giesche Porzellanfabrik AG[5]). W czasie II wojny światowej fabryka nie przerwała produkcji i przeszła pod zarząd niemiecki[4]. W 1945 roku z powodu działań wojennych zakład unieruchomiono. Po wojnie wytwórnia została upaństwowiona i wznowiła produkcję. Do 1952 roku stosowano przedwojenną sygnaturę "Giesche" fabryka porcelany S.A.

Po 1952 roku fabryka nosiła nazwę Zakłady Porcelany Bogucice. W tym też czasie zniszczono około 85% infrastruktury intelektualnej fabryki (modele, fasony, rysunki techniczne i modelarskie), zastępując ją nową infrastrukturą.

W latach 1952–1993 fabryka sygnowała swoje wyroby "Porcelana Bogucice"[4]. W 1994 roku w związku z trudnościami finansowymi fabryka została zamknięta. Wykupiona następnie przez Porcelanę Śląską Sp. z o.o., po generalnym remoncie i wymianie pieców wznowiła produkcję z początkiem 1995 roku[6].

Zabudowania fabryczne

Do momentu ogłoszenia upadłości w roku 2009, wytwórnia produkowała pod nazwą "Porcelana Śląska", używając także w połowie lat 90. XX wieku sygnatury "Giesche"[4].

Zabudowania i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

W 1923 roku na terenie byłej wytwórni pasz w Bogucicach, dyrektor Ryszard Czuday rozpoczął adaptację starych pomieszczeń i budowę nowych budynków do produkcji porcelany. Fabrykę usytuowano wzdłuż linii kolejowej. Zabudowę stanowił kompleks budynków dwu i trzykondygnacyjnych na rzucie prostokąta, pokrytych dachem dwuspadowym. Nad zabudowaniami górowały trzy kominy fabryczne i wieża. Wytwórnia posiadała sześć pieców okresowych tzw. ulowych do wypalania wyrobów porcelanowych na biskwit i piece muflowe do wypalania dekoracji. W 1929 zmechanizowana fabryka posiadała już 9 pieców i zatrudniała 650 pracowników[7].

W latach 1998–1999 kiedy właścicielem była Porcelana Śląska, charakter produkcji z technologii ręcznej czyli tzw. mokrego formowania zmieniono na bardziej ekonomiczne prasowanie izostatyczne na zimno[8]. Wymieniono też stare, energochłonne piece do wypalania dekoracji.

Obecnie nieużytkowane zabudowania popadają w ruinę.

Wyroby[edytuj | edytuj kod]

Wyroby elektrotechniczne ze zbiorów Ireny i Romana Gatysów na wystawie w Muzeum Historii Katowic

Fabryka rozpoczęła swoją działalność od produkcji naczyń użytkowych oraz porcelany technicznej i laboratoryjnej[5]. W początkowym okresie dział elektroporcelany (produkowano m.in.: izolatory, bezpieczniki, rolki izolacyjne, rozetki[9]) był działem wiodącym zakładu. Na przełomie trzeciego i czwartego dziesięciolecia XX wieku nastąpiła równowaga w produkcji porcelany użytkowej i technicznej, zaś w połowie lat 40. XX wieku produkcją wiodącą zakładu była porcelana stołowa.

W fabryce produkowano serwisy obiadowe, kawowe do herbaty: sześcio- , dwunastoosobowe i dwuosobowe, również komplety składające się z wielu zestawów, komplety na produkty sypkie i przyprawy, pojedyncze naczynia np. kosze na chleb lub kruche ciasteczka, czy rzadko spotykane naczynie do podgrzewania dań. Produkowano również zestawy okolicznościowe, które w zależności od potrzeb składały się z różnej liczby naczyń.

Cechą która charakteryzowała takie zestawy była dekoracja upamiętniająca jakieś wydarzenie np. 25-lecie danego zakładu, ćwierćwiecze pracy w jakieś instytucji, czy z okazji srebrnych godów. W fabryce wyprodukowano również komplet obiadowo-kawowy dla Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte[10]. Fragmenty tej używanej i częściowo zniszczonej porcelanowej zastawy, zostały odnalezione w 2008 roku i trafiły do Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku[11].

Zakład prowadził również produkcję galanterii dekoracyjnej były to: figurki zwierzęce, kobiet, pojedyncze talerze, bombonierki, flakoniki i wazony.

Zastawy stołowe produkowane były w wielu wersjach np. w tonacji białej i kości słoniowej. Zestawy cechowała różnorodność. Jedne były bardzo dekoracyjne, inne o skromniejszym deseniu. Były więc droższe i tańsze zastawy. Tak więc fabryka dawała możliwość zakupu swoich wyrobów niezależnie od stopnia zamożności.

Spółka Giesche zatrudniała wielu ludzi i porcelanę gorszej jakości sprzedawała pracownikom po bardziej przystępnych cenach[8]. Wiele wyrobów porcelanowych, które wcześniej były traktowane jako symbol luksusu, prestiżu i pomyślności, trafiło do codziennego użytku w rodzinach robotniczych. W śląskich domach można jeszcze dziś zobaczyć egzemplarze produkowanej przed II wojną światową porcelany Gieschego[8].

Ręcznie malowane talerze na owoce

Podobnie kontynuująca tradycje górnośląskiej manufaktury "Porcelana Śląska" (w okresie od 1994 do 2009) oferowała produkty w rożnych przedziałach cenowych – począwszy od wyrobów ekskluzywnych, po wyroby dostosowane cenowo dla mniej zamożnych klientów[8].

Obecnie w sklepach można jeszcze zakupić około 20 fasonów porcelany stołowej zdobionej ponad 200 rodzajami dekoracji[12]. W ofercie znajdują się zestawy obiadowe, garnitury do kawy i herbaty, a także zestawy mieszane, z dekoracja naszkliwną i wszkliwną (odporną na zmywanie, nadającą się do zmywarek i kuchenek mikrofalowych).

Stan dzisiejszy[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Porcelany Śląskiej Sp. z o.o. już nie istnieje, ponieważ z powodu trudności finansowych ogłoszono jej upadłość[13]. Pracę w fabryce straciło około 400 osób. Jednakże w sklepach wciąż jeszcze można zakupić porcelanę sygnowaną znakiem Fabryki z tym, że obecnie produkowana jest w różnych fabrykach porcelany w Polsce i za granicą a w Bogucicach już tylko zdobiona[13] i sprzedawana jako Porcelana Bogucice.

W 2012 roku kompleks historycznej fabryki porcelany został kupiony przez nową spółkę Porcelana Śląska. Swoje miejsce w tych murach znalazła również Fundacja Giesche, która organizuje w tym miejscu Park Przemysłowo-Technologiczny PORCELANA ŚLĄSKA PARK.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 KRS: Porcelana Śląska Sp. z o.o. (pol.). [dostęp 2011-03-25].
  2. Zgodnie z zapisami uchwały Rady Miejskiej Katowic nr XLVI/449/1997 z dnia 29 września 1997 ul. Porcelanowa, przy której mieści się zakład leży na terenie dzielnicy Zawodzie; jest jednak ulicą graniczną rozdzielającą obecne Bogucice i Zawodzie. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że Zawodzie niegdyś było częścią Bogucic oraz to, że sama fabryka konsekwentnie określała swoją lokalizację jako Bogucice, dla zachowania przejrzystości w artykule jako lokalizację zakładu przyjęto Bogucice.
  3. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Giesche w kartuszu pod koroną – Katowicka porcelana w zbiorach Muzeum Historii Katowic. „Nasze Katowice”. 12 (14), s. 7, grudzień 2009. Katowice: Urząd Miasta Katowice. ISSN 1899–9530. 
  5. 5,0 5,1 Ludwig Danckert: Leksykon porcelany europejskiej. Gdańsk: Literatura Net Pl, 2008, s. 244. ISBN 978-83-927292-0-4.
  6. www.sygnatury24.pl/: Notatka historyczna (pol.). [dostęp 2011-03-25].
  7. Elżbieta Kowecka, Jerzy i Maria Łosiowie, Leon Winogradow: Polska porcelana. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983, s. 87. ISBN 83-04-00642-1.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Stanisława Warmbrand. Biały śląski skarb. „Śląsk”. Nr 9 (143) (XIII), s. 30–32, Wrzesień 2007. Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach. ISSN 1425-3917. 
  9. „Polska Zachodnia”. (Katowice 1926) 1926-12-31 R.1 nr 24. Edward Rumun – redaktor naczelny. 
  10. Agata Pustułka: Tajemnice przedwojennej porcelany Gieschego (pol.). Dziennik Zachodni, 2008-12-10. [dostęp 2011-03-22].
  11. PAP: Porcelana z kasyna oficerskiego trafiła do muzeum Westerplatte (pol.). rp.pl, 15-04-2008. [dostęp 2011-03-22].
  12. BGH Network S.A: Produkt (pol.). [dostęp 2011-03-22].
  13. 13,0 13,1 Maria S. Jasita. Śląska porcelana... z Bangladeszu. „Nasz Dziennik”, 19 maja 2009. Warszawa: "Spes" Spółka z o.o.. ISSN 1429-4834. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Krysiak. Porcelana na Górnym Śląsku 1922–1939 (analiza wyrobów ze zbiorów Muzeum Historii Katowic). „Kronika Katowic '84 '85”. II, s. 40-62, 1986. Katowice: Muzeum Historii Katowic. ISSN 0239-8141. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]