Wykorzystywanie seksualne dzieci

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pornografia dziecięca)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Martin Van Maele - La Grande Danse macabre des vifs - 13.jpg

Wykorzystywanie seksualne dzieci przez dorosłych – forma krzywdzenia dzieci, w której dziecko jest wykorzystywane w celu pobudzenia lub zaspokojenia seksualnego osoby dorosłej lub starszej młodzieży[1][2]. Oprócz bezpośredniego kontaktu seksualnego, wykorzystywaniem seksualnym dzieci jest również każda sytuacja, w której dorosły nieprzyzwoicie obnaża swoje genitalia wobec dziecka, namawia (prosi lub naciska na dziecko) do brania udziału w czynnościach o charakterze seksualnym, prezentuje dziecku pornografię lub wykorzystuje dzieci do produkcji pornografii dziecięcej[1][3][4].

Skutki wykorzystywania seksualnego dziecka obejmują: depresję[5], zespół stresu pourazowego[6], zaburzenia lękowe[7], skłonność do wykorzystywania dzieci w wieku dorosłym[8], naruszenie prawidłowego rozwoju seksualnego[9], a także fizyczne uszkodzenia ciała dziecka. Molestowanie seksualne przez członka rodziny jest formą kazirodztwa, które może spowodować poważniejsze i długoterminowe urazy psychiczne, szczególnie w przypadku kazirodztwa rodzicielskiego[10].

Około 20% do 25% kobiet i 5% do 15% mężczyzn było wykorzystywanych seksualnie w dzieciństwie[11][12][13][14][15]. Większość sprawców wykorzystania seksualnego zna się ze swoimi ofiarami. Około 30% to krewni dziecka, najczęściej ojcowie, ojczymowie, wujowie bądź stryjowie lub kuzyni. Około 60% to inni znajomi, tacy jak przyjaciele rodziny, osoby pilnujące dzieci lub sąsiedzi. Obcy są sprawcami około 10% przypadków wykorzystywania seksualnego dzieci. Większość tego typu przypadków jest popełnianych przez mężczyzn, kobiety są zaangażowane w około 14% zgłoszonych przestępstw przeciwko chłopcom i 6% zgłoszonych przestępstw przeciwko dziewczynkom[11]. Za większość przypadków wykorzystania dzieci przed okresem dojrzewania odpowiadają pedofile[16][17], jednakże w niewielkim zakresie występki te popełniają osoby, które nie spełniają kryteriów diagnostycznych pedofilii[18].

W prawie "wykorzystywanie seksualne dzieci" to ogólne pojęcie opisujące przestępstwa karne i cywilne, w których dorosły angażuje się w aktywność seksualną z osobą małoletnią lub wykorzystuje małoletniego w celu pobudzenia lub zaspokojenia seksualnego[4][19].

Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne wydało rezolucję, w której sprzeciwia się wykorzystywaniu seksualnemu dzieci. Seks dorosłych z dziećmi został w niej określony jako krzywdzący, naganny, oparty na wyzysku i przykładnie karany przez prawo. Wśród skutków seksualnego wykorzystania zostały wymienione takie problemy zdrowotne jak zaburzenia odżywiania, myśli samobójcze, trudności w uczeniu się, depresja, niepokój, strach, wycofanie społeczne i problemy behawioralne. Ponadto Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne dystansuje się od wszelkich publikacji i organizacji, które popierają stosunki seksualne między dziećmi a dorosłymi[20].

Aspekty prawne[edytuj | edytuj kod]

Czynność seksualna z małoletnim poniżej 15 roku życia
KK z 1997
Ciężar gatunkowy występek
Przepis art. 200 k.k.
Kara pozbawienia wolności od lat 2 do 12
Strona podmiotowa umyślna w zamiarze bezpośrednim i quasi-ewentualnym
Odpowiedzialność od 15. roku życia nie
Typ kwalifikowany

nie

Przeczytaj: Ważne zastrzeżenia!

Polski Kodeks Karny w celu ochrony dzieci przed wykorzystywaniem seksualnym przywiduje odpowiedzialność karną osób, które dopuszczają się czynności seksualnych z osobami poniżej 15 roku życia, a także dopuszczają się innych form wykorzystywania seksualnego małoletnich[21].

Przestępstwa te są przestępstwami powszechnymi, a ich sprawcą może być każdy człowiek. Przestępstwo z art. 200 (obcowanie płciowe) może być popełnione umyślnie, w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym[22].

Z dniem 08.06.2010 weszła w życie nowelizacja Kodeksu Karnego zgodnie z którą karane jest publiczne propagowanie lub pochwalanie zachowań o charakterze pedofilskim[23].

Aspekty psychologiczne[edytuj | edytuj kod]

Już samo odbycie stosunku seksualnego z dzieckiem jest nieadekwatne do fazy rozwoju psychoseksualnego, w jakiej się ono znajduje[9]. Nie każde wykorzystanie seksualne musi się zakończyć traumą dziecka[24]. Ma na to wpływ szereg czynników, a szczególnie wiek dziecka, jego płeć i kontekst w jakim doszło do wykorzystania[9].

W 1985 roku Finkelhor i Browne wyróżnili 4 typy mediatorów decydujących o tym, czy wykorzystanie seksualne w okresie dzieciństwa lub adolescencji pociągnie za sobą traumę[9][25].

  1. traumatyczna seksualizacja – związanie sfery seksualności z nadużyciem, dziecko odgrywa wykorzystanie w zabawach, oddaje się kompulsywnej masturbacji, nie uczy się, że zaangażowaniu seksualnemu powinno towarzyszyć także pozytywne zaangażowanie uczuciowe (zamiast tego utrwala sobie, że seks może być przedmiotem wymiany) oraz że przyjemność seksualna nie jest czymś złym
  2. zdrada – zawód emocjonalny związany z tym, że nadużycia dopuściła się osoba, która powinna się dzieckiem opiekować lub z tym, że opiekunowie nie reagują, kiedy dziecko zgłasza im fakt wykorzystania przez innego dorosłego
  3. bezsilność – grozi rozwinięciem się depresji związana jest z postrzeganiem przez dziecko braku zależności między własnymi wysiłkami w celu zmiany sytuacji, a realnymi zmianami, utrata poczucia bezpieczeństwa
  4. stygmatyzacja – ogólne poczucie bycia odmiennym w negatywny sposób i wyjątkowości wykorzystania

Konfiguracje tych czynników przyczyniają się u dzieci do rozwinięcia negatywnych przekonań na własny temat, objawów psychopatologicznych oraz specyficznego sposobu zachowania/ reagowania.

Dokonana w 2003 roku przez prof. Beisert analiza piśmiennictwa wykazała, że to, czy negatywne doświadczenie wykorzystania przekształci się w traumę, zależy od pewnych grup czynników[24].

Cechy wykorzystania:

  • nasycenie agresją
  • wielopostaciowość
  • większe naruszenie intymności (penetracja)
  • długi czas trwania wykorzystywania

Cechy sprawcy:

  • płeć męska
  • wiek 26-50 lat
  • bliska więź z ofiarą

Reakcja osób bliskich: ryzyko traumy zwiększa wcześniejszy wpływ rodziny, który zaburzał rozwój seksualny dziecka oraz odmowa interwencji, kiedy dziecko zwraca się po pomoc po wykorzystaniu.

Czynniki ochronne:

  • zdrowie psychiczne ofiary przed wykorzystaniem
  • wsparcie otoczenia/instytucji

Ofiary wykorzystania seksualnego albo w dorosłym życiu unikają współżycia i tłumią swoje potrzeby seksualne lub angażują się w ryzykowne/ przypadkowe kontakty seksualne[9].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Publikacje naukowe[edytuj | edytuj kod]

W 1998 roku w czasopiśmie naukowym Psychological Bulletin, wydawanym przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, ukazał się artykuł będący metaanalizą 59 badań dotyczących wykorzystywania seksualnego dzieci. Jego autorzy doszli do wniosku, że wbrew powszechnej wierze wykorzystywanie seksualne dzieci nie powoduje dotkliwej szkody, a w części przypadków okazało się nawet pozytywnym doświadczeniem, przy czym zastrzegli, że nie oznacza to, że powinno się zmienić moralny i prawny status seksu dorosłych z dziećmi[26]. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne pod wpływem fali krytyki i oburzenia wydało oświadczenie, że wykorzystywanie seksualne dzieci jest zawsze szkodliwe i nieakceptowalne[27]. 30 lipca 1999 Kongres Stanów Zjednoczonych potępił kontrowersyjny artykuł[28]. W roku 2001 metaanaliza została poddana krytyce na łamach dwóch periodyków naukowych: Journal of Child Sexual Abuse[29][30][31] i Psychological Bulletin[32][33]. Autorzy kontrowersyjnego artykułu odnieśli się do zarzutów opublikowanych w Psychological Bulletin[34].

Psycholog Susan A. Clancy w swojej książce[35], wydanej pod koniec 2009 roku, doszła do wniosku, że duża część ofiar, która była wykorzystywana seksualnie w dzieciństwie nie doświadczyła go jako traumatycznego przeżycia, częściej ofiary były zdezorientowane. Ponadto Clancy stwierdziła, że wykorzystywane dzieci nie czuły, że doświadczyły przerażającej traumy, tak długo aż nie nabrały przekonania, że powinny się tak czuć. Książka wzbudziła niemałe kontrowersje wśród psychologów i opinii publicznej[36]. Autorka przyznała, że doświadcza ostracyzmu ze strony zwykłych ludzi, jak i środowisk akademickich. Została potępiona w prasie jako przyjaciółka pedofilów, koledzy bojkotowali jej przemówienia, a doradcy ostrzegli ją, że ryzykuje karierę naukową[37].

Lobbing i partie polityczne[edytuj | edytuj kod]

Na Zachodzie obserwuje się rozwój organizacji kwestionujących zasadność penalizacji kontaktów seksualnych z osobami małoletnimi. Ich przedstawiciele uważają, że nie każdy kontakt seksualny z dorosłym jest dla małoletnich szkodliwy, a czasem jest nawet przyjemny (tzw. dobra pedofilia). Swoje przekonania prezentują m.in. na tworzonych przez siebie witrynach internetowych, co spotyka się ze sprzeciwem[38].

W Holandii od 2006 do 2010 roku istniała Partia na rzecz Miłości Bliźniego, Wolności i Różnorodności (PNVD), która postulowała obniżenie z 16 do 12 lat granicy wieku przyzwolenia, aby w konsekwencji doprowadzić do całkowitego zniesienia ograniczeń[39][40].

W USA działa stowarzyszenie North American Man/Boy Love Association (NAMBLA) zrzeszające osoby dążące do legalizacji pedofilii[41].

W Niemczech działa organizacja Arbeitsgemeinschaft Humane Sexualität działająca na rzecz zalegalizowania seksu z dziećmi[38].

Dekryminalizacja "dobrowolnych" stosunków płciowych dorosłych z dziećmi była w latach 1980-87 elementem programu niemieckiej Partii Zielonych, w której działania promocyjne i lobbingowe pedofilów koordynowała Bundesarbeitsgemeinschaft Schwule, Päderasten und Transsexuelle ("krajowa rada gejów, pedofilów oraz transseksualistów")[42][43].

Seksuolog Zbigniew Izdebski twierdzi, że nie ma pedofilii dobrej dla rozwoju dziecka[41].

Formy instytucjonalne seksualnego wykorzystywania dzieci[edytuj | edytuj kod]

Wykroczenia seksualne wobec nieletnich, popełniane przez personel powołany do opieki, w instytucjach takich jak: szkoły, sierocińce, domy poprawcze, określane są jako instytucjonalne wykorzystywanie seksualne[44].

W opublikowanym w 2004 roku raporcie amerykańskiego departamentu edukacji zebrano relacje wskazujące na to, że w Stanach Zjednoczonych różnych form wykorzystywania seksualnego doświadcza od 3,7 do 50,3% uczniów, przy czym jako najlepiej udokumentowaną autorzy wskazali wartość 9,6%. W Wielkiej Brytanii 0,3% uczniów doznało różnych form molestowania ze strony pracowników systemu edukacji, wliczając w to nauczycieli, księży i personel szkół. Jedynie 6% uczniów zgłaszało tego typu przypadki dorosłym. Raport analizuje także takie kryteria jak zawód, wiek i płeć osób molestujących, wiek, rasa i płeć ofiar molestowania, stosunek do raportowania takich incydentów, fałszywe oskarżenia o molestowanie, skutki molestowania dla ofiar oraz odpowiedź wymiaru sprawiedliwości[45].

Od lat 80. ub. wieku do czasów obecnych głośnym skandalem było wykrywanie masowych przestępstw seksualnych w szkołach i internatach prowadzonych przez organizacje i związki religijne[46]. Należą do nich katolickie i protestanckie szkoły zbiorcze (residential schools) w Kanadzie dla dzieci indiańskich, sierociniec i szkoła katolicka Mount Cashel w Nowej Fundlandii[47]. Powołana w 2007 Narodowa Komisja Prawdy i Pojednania (The Truth and Reconsilliation Commission of Canada) w jednym z założeń swego mandatu wymienia punkt badania systemowego wykorzystywania dzieci i długotrwałych szkód moralnych, psychologicznych i fizycznych, jakie te szkoły wyrządziły na swoich wychowankach oraz na całej społeczności indiańskiej w Kanadzie[48]. Skala tego zjawiska była różna w różnych krajach – o ile w Stanach Zjednoczonych około 4% księży było oskarżonych o molestowanie seksualne, o tyle w Niemczech było to jedynie 0,1%[49].

Innym przykładem tego typu wykorzystywania uprzywilejowanej pozycji autorytetu i opiekuna, a następnie ukrywania popełnionych przestępstw był skandal, który wstrząsnął opinią publiczną w Irlandii w 2009 i 2010. Episkopat Irlandii oraz papież Benedykt XVI pod presją społeczeństwa i wiernych publicznie wyrazili ubolewanie i zapowiedzieli zbadanie sprawy wykorzystywania seksualnego dzieci, będących pod opieką duchownych i pracowników Kościoła Katolickiego. Efektem 9-letniej pracy Komisji Dochodzeniowej badających przykłady seksualnego i fizycznego wykorzystywania dzieci w Irlandii w ponad 100 szkołach prowadzonych przez katolickie zgromadzenie zakonne Irlandzkich Braci Chrześcijańskich było stwierdzenie systematycznego i instytucjonalnego znęcania się nad 30 tysiącami dzieci[50] w tych ośrodkach w latach 1930 – 1970[51]. Również w Holandii liczba nieletnich wykorzystywanych przez katolickich duchownych wynosi kilkadziesiąt tysięcy[52].

W 2009 i 2010 ujawniono przypadki gwałtów i przemocy seksualnej stosowanej w zakładach poprawczych dla dzieci w byłym NRD[53].

W części plemion północnego Afganistanu istnieje społecznie akceptowany zwyczaj seksualnego wykorzystywania chłopców przez bogatych mężczyzn, cieszących się autorytetem w lokalnych społecznościach. Możliwość pozwolenia sobie na utrzymanka (bacha bazi) jest oznaką statusu i prestiżu[54][55].

Organizacje przestępcze związane z wykorzystywaniem seksualnym dzieci[edytuj | edytuj kod]

Według doniesień medialnych, opartych o informacje uzyskane od organów ścigania, osoby wykorzystujące w różnoraki sposób seksualnie małoletnich, tworzą tajne struktury, niekiedy międzynarodowe, przez media nazywane siatkami pedofilskimi (ang. paedophile rings)[56]. W rzeczywistości chodzić tu może zarówno o zorganizowane grupy przestępcze (niekoniecznie złożone z pedofilów), zajmujące się profesjonalną produkcją i komercyjnym rozpowszechnianiem pornografii dziecięcej[57], lub czerpiące korzyści z dziecięcej prostytucji, jak też o luźne społeczności internetowe, złożone z osób o skłonnościach pedofilnych, udostępniających sobie wzajemnie posiadane materiały o treści pedofilnej (pornograficzne lub nie), lub informacje ułatwiające nawiązywanie kontaktu z potencjalnymi ofiarami[58], i ich tzw. child grooming[a], czy też wreszcie o grupy pedofilów związane z jakimś konkretnym miejscem[b].

Być może, istnieją też grupy odpowiedzialne za niektóre zaginięcia dzieci (które są konsekwencją uprowadzenia), za przetrzymywanie ich, i za handel nimi[c].

Organizacje pomagające ofiarom wykorzystywania seksualnego[edytuj | edytuj kod]

W 1974 roku na Filipinach założono Fundację PREDA, której zasadniczym celem jest współpraca z organami ścigania i pomoc ofiarom wykorzystywania seksualnego[59].

W Polsce funkcjonuje m.in. portal StopPedofilom.pl[60].

Wikimedia Commons

Uwagi

  1. Termin ten oznacza, w tym kontekście, udawaną przyjaźń z dzieckiem, mającą na celu osłabienie jego czujności i oporu, celem podjęcia czynności seksualnych.
  2. Np. o tzw. "siatce pedofilskiej" z Dworca Centralnego w Warszawie opowiada film dokumentalny Pedofile Sylwestra Latkowskiego.
  3. Np. Marc Dutroux zeznawał, że należał do siatki pedofilów i to im dostarczał dzieci. Artykuł "Miedzynarodówka pedofilów", Wprost, 40/2002

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Child Sexual Abuse.
  2. Committee on Professional Practice and Standards (COPPS), Board of Professional Affairs (BPA), American Psychological Association (APA), Catherine Acuff, Steven Bisbing, Michael Gottlieb, et al. Guidelines for Psychological Evaluations in Child Protection Matters. „American Psychologist”. 54 (8), s. 586–593, sierpień 1999. doi:10.1037/0003-066X.54.8.586. 
  3. Martin J., Anderson J., Romans S., Mullen P., O'Shea M. Asking about child sexual abuse: methodological implications of a two stage survey. „Child Abuse & Neglect”. 17 (3), s. 383–92, 1993. PMID 8330225. 
  4. 4,0 4,1 Child sexual abuse definition from the NSPCC
  5. Roosa MW., Reinholtz C., Angelini PJ. The relation of child sexual abuse and depression in young women: comparisons across four ethnic groups. „Journal of Abnormal Child Psychology”. 27 (1), s. 65–76, luty 1999. PMID 10197407. 
  6. Widom CS., DuMont K., Czaja SJ. A prospective investigation of major depressive disorder and comorbidity in abused and neglected children grown up. „Archives of General Psychiatry”. 64 (1), s. 49–56, styczeń 2007. doi:10.1001/archpsyc.64.1.49. PMID 17199054. 
  7. Levitan, R. D., N. A. Rector, Sheldon, T., & Goering, P. (2003). "Childhood adversities associated with major depression and/or anxiety disorders in a community sample of Ontario: Issues of co-morbidity and specificity," Depression & Anxiety; 17, 34–42.
  8. Terri L. Messman-Moore & Patricia J. Long, "Child Sexual Abuse and Revictimization in the Form of Adult Sexual Abuse, Adult Physical Abuse, and Adult Psychological Maltreatment", 15 Journal of Interpersonal Violence, 489 (2000) DOI:10.1177/088626000015005003.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Tabu seksuologii : [wątpliwości, trudne tematy, dylematy w seksuologii i edukacji seksualnej]. Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej "Academica", 2008, s. 145-156. ISBN 978-83-89281-54-8.
  10. Christine A. Courtois: Healing the incest wound: adult survivors in therapy. New York: Norton, 1988, s. 208. ISBN 0-393-31356-5.
  11. 11,0 11,1 Julia Whealin, Ph.D.: Child Sexual Abuse.
  12. Finkelhor D. Current information on the scope and nature of child sexual abuse. „The Future of Children”. 4 (2), s. 31–53, 1994. PMID 7804768. 
  13. Crimes against Children Research Center
  14. Family Research Laboratory
  15. Gorey KM., Leslie DR. The prevalence of child sexual abuse: integrative review adjustment for potential response and measurement biases. „Child Abuse & Neglect”. 21 (4), s. 391–8, kwiecień 1997. PMID 9134267. 
  16. Hall RC., Hall RC. A profile of pedophilia: definition, characteristics of offenders, recidivism, treatment outcomes, and forensic issues. „Mayo Clinic Proceedings”. 82 (4), s. 457–71, kwiecień 2007. PMID 17418075. 
  17. Ames MA., Houston DA. Legal, social, and biological definitions of pedophilia. „Archives of Sexual Behavior”. 19 (4), s. 333–42, sierpień 1990. PMID 2205170. 
  18. William T. O'Donohue: Sexual deviance: theory, assessment, and treatment. New York: Guilford Press, 1997, s. 175–193. ISBN 1-57230-241-0.
  19. The Sexual Exploitation of Children, Chart 1: Definitions of Terms Associated With the Sexual Exploitation (SEC) and Commercial Sexual Exploitation of Children (CSEC) (p. 4), University of Pennsylvania Center for Youth Policy Studies, U.S. National Institute of Justice, August 2001.
  20. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne: APA Resolution Opposing Child Sexual Abuse. [dostęp 2012–03-08].
  21. Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553
  22. Agnieszka Barczak-Oplustil, Andrzej Zoll: Kodeks karny : część szczególna : komentarz. T. 2, Komentarz do art. 117-277 k.k.. Kraków: Zakamycze, 2006. ISBN 83-7444-252-2.
  23. Dz. U. z 2009 r. Nr 206, poz. 1589
  24. 24,0 24,1 Maria Beisert. Wykorzystanie seksualne - warunki powstania traumy. „Seksuologia polska”. 1 (2), s. 83-91, 2003 (pol.). 
  25. P Kiembłowski. Długotrwałe skutki przemocy seksualnej u dorosłych, którzy doznali przemocy w dzieciństwie i okresie adolescencji. [www.pseks.pl „Przegląd Seksuologiczny”]. 3, s. 5-16, 2005 (pol.). 
  26. Rind B, Tromovitch P, Bauserman R. A meta-analytic examination of assumed properties of child sexual abuse using college samples. „Psychological Bulletin”. 124 (1), s. 22-53, 1998. doi:10.1037/0033-2909.124.1.22. PMID 9670820. 
  27. Martin S. APA defends stance against the sexual abuse of children. „APA Monitor”. 30 (7), lipiec-sierpień 1999. 
  28. United States Congress: Whereas no segment of our society is more critical to the future of human survival than our children (ang.). 106th Congress, Resolution 107, 1999-07-30.
  29. Dallam SJ. Science or Propaganda? An Examination of Rind, Tromovitch and Bauserman. „Journal of Child Sexual Abuse”. 9 (3-4), s. 109-34, 2001. doi:10.1300/J070v09n03_06. 
  30. Tice et al. The Real Controversy About Child Sexual Abuse Research Contradictory Findings and Critical Issues Not Addressed by Rind, Tromovitch, and Bauserman in Their 1998 Outcomes Meta-Analysis. „Journal of Child Sexual Abuse”. 9 (3-4), s. 157-82, 2001. doi:10.1300/J070v09n03_08. 
  31. Whittenburg et al. A Critical Appraisal of the 1998 Meta-Analytic Review of Child Sexual Abuse Outcomes Reported by Rind, Tromovitch, and Bauserman. „Journal of Child Sexual Abuse”. 9 (3-4), s. 135-55, 2001. doi:10.1300/J070v09n03_07. 
  32. Dallam et al. The effects of child sexual abuse: Comment on Rind, Tromovitch, and Bauserman (1998). „Psychological Bulletin”. 127 (6), s. 715-33, 2001. doi:10.1037/0033-2909.127.6.715. PMID 11726068. 
  33. Ondersma et al. Sex with children is abuse: Comment on Rind, Tromovitch, and Bauserman (1998). „Psychological Bulletin”. 127 (6), s. 707-14, 2001. doi:10.1037/0033-2909.127.6.707. PMID 11726067. 
  34. Rind B, Tromovitch P, Bauserman R. The validity and appropriateness of methods, analyses, and conclusions in Rind et al. (1998): A rebuttal of victimological critique from Ondersma et al. (2001) and Dallam et al. (2001). „Psychological Bulletin”. 127 (6), s. 734-58, 2001. doi:10.1037/0033-2909.127.6.734. PMID 11726069. 
  35. Susan A. Clancy: The Trauma Myth: The Truth About the Sexual Abuse of Children – and its Aftermath. New York: Basic Books, 2009. ISBN 978-0-465-01688-4.
  36. Konrad Bocian: Czy na pewno pomagamy?. Badania.net, 09.04.2010.
  37. Abigail Zuger: Abusing Not Only Children, but Also Science (ang.). The New York Times, 25.01.2010.
  38. 38,0 38,1 Edyta J. Litwiniuk: Dobry pedofil. o2.pl, 2007–01–11.
  39. Paweł Szczerkowski: Holenderscy pedofile zaczynają polityczną ofensywę. Gazeta Wyborcza, 2006–06–13.
  40. Upadła partia pedofilów w Holandii. Gazeta Wyborcza, 2010–03-15.
  41. 41,0 41,1 Michał Kopiński, Marcin Kącki: Boylover to próba zmiękczania pedofilii. Gazeta Wyborcza, 2006–04–11.
  42. Shadows from the Past: Pedophile Links Haunt Green Party. Spiegel, 2013.
  43. Niemieccy Zieloni spadają w polityczną otchłań. Gazeta Wyborcza, 2013.
  44. B Gallagher. The extent and nature of known cases of institutional child sexual abuse. „British Journal of Social Work”. 30, s. 795-817, 2000. 
  45. Charol Shakeshaft: Educator Sexual Misconduct: A Synthesis of Existing Literature. 2004.
  46. Reuters
  47. Raport kanadyjskiej Komisji Prawnej z 1999
  48. Narodowa Komisja Prawdy i Pojednania Kanady - cele i założenia (ang.)
  49. Looking behind the Catholic sex abuse scandal. BBC, 2010.
  50. Abuse in institutions amounted to 'torture' - The Irish Times - Tue, Sep 27, 2011
  51. The Times (podgląd z 8 czerwca, 2010)
  52. Tysiące dzieci padło ofiarą molestowania. Kościół nie zrobił nic! - Nasygnale.pl
  53. Gazeta Wyborcza, Piekło enerdowskich poprawczaków
  54. Afghan boy dancers sexually abused by former warlords. Reuters, 18 listopada 2007.
  55. The Dancing Boys of Afghanistan. PBS, 2010.
  56. Brytyjska policja rozbiła międzynarodową siatkę pedofilską, wyborcza.pl, [dostęp 16.05.2009]
  57. Rozbita siatka pedofilska, fakty.interia.pl, [dostęp 16.05.2009]
  58. Nasz Dziennik, 14.05.2009, str.7.
  59. Portal Fundacji PREDA (en.)
  60. Strona Stoppedofilom.pl
Scale of justice gold.png Artykuł uwzględnia ograniczony pod względem terytorialnym stan prawny na 25 września 2010. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.