Porozumienie niszczyciele za bazy
Porozumienie „niszczyciele za bazy” (ang. Destroyers for Bases Agreement) – porozumienie zawarte 2 września 1940 roku pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Wielką Brytanią, na mocy którego Amerykanie przekazali Brytyjczykom 50 niszczycieli w zamian za 99-letnią dzierżawę gruntów pod budowę baz wojskowych i lotnisk na terenie brytyjskich posiadłości w rejonie Karaibów, na Bermudach i Nowej Fundlandii.
Spis treści |
Porozumienie [edytuj]
Wielka Brytania, która w 1940 roku stanęła w obliczu klęsk we Francji i Norwegii oraz bitwy o Atlantyk, pilnie potrzebowała uzupełnić swoją flotę o nowe okręty wojenne. 15 maja Winston Churchill zwrócił się do amerykańskiego rządu z prośbą o wydzierżawienie na potrzeby Royal Navy 40-50 niszczycieli do czasu, gdy brytyjskie stocznie wybudują nowe jednostki. Franklin Delano Roosevelt, który był związany uchwalonymi przez Kongres Ustawami o Neutralności (Neutrality Acts), odmówił. Jednak gdy w lipcu został wybrany na trzecią kadencję, a nad Wielką Brytanią zawisło widmo niemieckiej inwazji, amerykański prezydent zdecydował się na obejście prawa i upoważnił sekretarza stanu Cordella Hulla do podjęcia negocjacji z Brytyjczykami reprezentowanymi przez ambasadora markiza Lothian. Zakończyły się one 2 września, gdy Hull i Lothian wymienili się listami, na podstawie których brytyjski rząd wyraził zgodę na zwolnione z czynszów i innych opłat wydzierżawienie Stanom Zjednoczonym na okres 99 lat terenów pod „natychmiastowe wybudowanie i użytkowanie” baz morskich oraz lotnisk w 8 lokalizacjach:
W zamian rząd amerykański zobowiązał się „niezwłocznie przekazać” 50 niszczycieli o wyporności 1200 t. Były to już stosunkowo przestarzałe niszczyciele typów Caldwell, Wickes i Clemson (w brytyjskiej nomenklaturze zbiorczo nazwane niszczycielami typu Town). 7 znalazło się na wyposażeniu Royal Canadian Navy, reszta została przejęta przez Royal Navy.
Dokładna lokalizacja baz oraz szczegółowe warunki ich dzierżawy zostały ostatecznie ustalone dopiero w marcu 1941 roku. Porozumienie przyczyniło się do zacieśnienia współpracy między Wielką Brytanią i USA. Jego zawarcie z pogwałceniem Ustaw o Neutralności było wyraźnym przejawem dążenia Roosevelta do zerwania z polityką izolacjonizmu. Treść Ustaw o Neutralności została okrojona nowelizacją z marca 1941 roku (związaną z rozpoczęciem programu Lend-Lease), a w listopadzie tego samego roku zostały one uchylone. W grudniu Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny.
Lista niszczycieli [edytuj]
| No | Nazwa | Typ | Historia służby |
|---|---|---|---|
| 01 | USS "Craven" (DD-70) | Caldwell | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Lewes". Samozatopiony w pobliżu Sydney 12 października 1945 |
| 02 | USS "Conner" (DD-72) | Caldwell | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Leeds". Złomowany w 1947 |
| 03 | USS "Stockton" (DD-73) | Caldwell | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Ludlow". Zatopiony jako okręt-cel w 1945 |
| 04 | USS "Wickes" (DD-75) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Montgomery". Złomowany w 1945 |
| 05 | USS "Philip" (DD-76) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Lancaster". Złomowany w 1947 |
| 06 | USS "Evans" (DD-78) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Mansfield". Złomowany w 1945 |
| 07 | USS "Sigourney" (DD-81) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Newport". Złomowany w 1947 |
| 08 | USS "Robinson" (DD-88) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Newmarket". Złomowany w 1945 |
| 09 | USS "Ringgold" (DD-89) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Newark". Złomowany w 1947 |
| 10 | USS "Fairfax" (DD-93) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Richmond". Przekazany ZSRR w 1944. Złomowany w 1949 |
| 11 | USS "Williams" (DD-108) | Wickes | Przekazany Kanadzie. Przemianowany na HMCS "St. Clair". |
| 12 | USS "Twiggs" (DD-127) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Leamington". Przekazany ZSRR w 1944. Złomowany w 1951 |
| 13 | USS "Buchanan" (DD-131) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Campbeltown". Użyty w rajdzie na Saint-Nazaire 28 marca 1942 |
| 14 | USS "Aaron Ward" (DD-132) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Castleton". Złomowany w 1947 |
| 15 | USS "Hale" (DD-133) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Caldwell". Złomowany w 1944 |
| 16 | USS "Crowninshield" (DD-134) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Chelsea". Przekazany ZSRR w 1944. Złomowany w 1949 |
| 17 | USS "Tillman" (DD-135) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Wells". Złomowany w 1945 |
| 18 | USS "Claxton" (DD-140) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Salisbury". Złomowany w 1944 |
| 19 | USS "Yarnall" (DD-143) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Lincoln". Przekazany Kanadzie w 1942. Przemianowany na HMCS "Lincoln". Przekazany ZSRR w 1944. Złomowany w 1952. |
| 20 | USS "Thatcher" (DD-162) | Wickes | Przekazany Kanadzie. Przemianowany na HMCS "Niagara". Rozebrany w 1946 |
| 21 | USS "Cowell" (DD-167) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Brighton". Przekazany ZSRR w 1944. Zwrócony Wielkiej Brytanii w 1949 i złomowany. |
| 22 | USS "Maddox" (DD-168) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Georgetown". Przekazany ZSRR w 1944. Złomowany w 1949 |
| 23 | USS "Foote" (DD-169) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Roxborough". Przekazany ZSRR w 1944. Zwrócony Wielkiej Brytanii w 1949 i złomowany w 1952 |
| 24 | USS "Kalk" (DD-170) | Wickes | Przekazany Kanadzie. Przemianowany na HMCS "Hamilton". Złomowany w 1945 |
| 25 | USS "Mackenzie" (DD-175) | Wickes | Przekazany Kanadzie. Przemianowany na HMCS "Annapolis". Złomowany w 1945 |
| 26 | USS "Hopewell" (DD-181) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Bath". Zatopiony 19 sierpnia 1941 przez niemiecki okręt podwodny U-204 |
| 27 | USS "Thomas" (DD-182) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "St. Albans". Przekazany ZSRR w 1944. Złomowany w 1949 |
| 28 | USS "Haraden" (DD-183) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Columbia". Przekazany Kanadzie. Przemianowany na HMCS "Columbia". Złomowany w 1945 |
| 29 | USS "Abbot" (DD-184) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Charlestown". Złomowany w 1947 |
| 30 | USS "Doran" (DD-185) | Wickes | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "St. Marys". Złomowany w 1945 |
| 31 | USS "Satterlee" (DD-190) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Belmont". Zatopiony 31 stycznia 1945 przez niemiecki okręt podwodny U-82 |
| 32 | USS "Mason" (DD-191) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Broadwater". Zatopiony 18 października 1941 przez niemiecki okręt podwodny U-101 |
| 33 | USS "Abel P Upshur" (DD-193) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Clare". Złomowany w 1945 |
| 34 | USS "Hunt" (DD-194) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Broadway". Złomowany w 1947 |
| 35 | USS "Welborn C Wood" (DD-195) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Chesterfield". Złomowany w 1947 |
| 36 | USS "Branch" (DD-197) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Beverley". Zatopiony 11 kwietnia 1941 przez niemiecki okręt podwodny U-188 |
| 37 | USS "Herndon" (DD-198) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Churchill". Przekazany ZSRR w 1944. Zatopiony 16 stycznia 1945 w niewyjasnionych okolicznościach |
| 38 | USS "McCook" (DD-252) | Clemson | Przekazany Kanadzie. Przemianowany na HMCS "St. Croix". Zatopiony 20 września 1943 przez niemiecki okręt podwodny U-952 |
| 39 | USS "McCalla" (DD-253) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Stanley". Zatopiony 18 grudnia 1941 przez niemiecki okręt podwodny U-574 |
| 40 | USS "Rodgers" (DD-254) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Sherwood". Zatopiony jako okręt-cel w 1945 |
| 41 | USS "Bancroft" (DD-256) | Clemson | Przekazany Kanadzie. Przemianowany na HMCS "St. Francis". |
| 42 | USS "Welles" (DD-257) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Cameron". Bardzo ciężko uszkodzony w bombardowaniu powietrznym w Portsmouth 5 grudnia 1940 |
| 43 | USS "Aulick" (DD-258) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Burnham". Złomowany w 1947 |
| 44 | USS "Laub" (DD-263) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Burwell". Złomowany w 1947 |
| 45 | USS "McLanahan" (DD-264) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Bradford". Złomowany w 1946 |
| 46 | USS "Edwards" (DD-265) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Buxton". Przekazany Kanadzie w 1943. Przemianowany na HMCS "Buxton". Złomowany w 1946 |
| 47 | USS "Shubrick" (DD-268) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Ripley". Złomowany w 1945 |
| 48 | USS "Bailey" (DD-269) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Reading". Złomowany w 1945 |
| 49 | USS "Swasey" (DD-273) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Rockingham". Wszedł na minę 27 września 1944 i zatonął podczas holowania |
| 50 | USS "Meade" (DD-274) | Clemson | Przekazany Wielkiej Brytanii. Przemianowany na HMS "Ramsey". Złomowany w 1947 |
Zobacz też [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Ian C.B. Dear (red.): The Oxford Companion to the Second World War. Oxford - New York: Oxford University Press, 1995, s. 297-298. ISBN 978-0192141682.
