Portret artysty z czasów młodości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Portret artysty z czasów młodości
Portrait of the Artist as a Young Man
A Portrait of the Artist as a Young Man.jpg
Okładka pierwszego wydania brytyjskiego
Autor James Joyce
Miejsce wydania Stany Zjednoczone
Język angielski
Data I wyd. 1916
Wydawca B. W. Huebsch
Typ utworu powieść
Data I wyd. polskiego 1931
Przekład Zygmunt Allan
poprzednia
Dublińczycy
następna
Ulisses

Portret artysty z czasów młodości (ang. A Portrait of the Artist as a Young Man) – powieść Jamesa Joyce'a publikowana w odcinkach w piśmie literackim "The Egoist" w latach 1914 - 1915; wydana w formie książkowej w 1916 jest uznawana za autobiografię Joyce'a. Przedstawia wczesne lata życia bohatera Stephana Dedalusa i jego drogę do odkrycia w sobie powołania artysty. Przyjmuje się, że w postaci Dedalusa Joyce sportretował samego siebie.

"Portret ..." jest przykładem powieści künstlerroman (szczególny rodzaj bildungsroman) w literaturze angielskiej. Joyce przedstawia proces intelektualnego, religijnego i filozoficznego dojrzewania młodego Dedalusa jako artysty, W miarę postępowania akcji powieści, Stephen Dedalus zaczyna także podawać w wątpliwość katolickie i irlandzkie wartości, na których został wychowany. Ostatecznie bohater udaje się do Paryża, aby tam realizować się jako artysta. W powieści można zaobserwować elementy modernistyczne, które w pełni rozwiną się w Ulissesie i Finnegans Wake.

Polski przekład tej powieści, autorstwa Zygmunta Allana, wydano w 1931 roku. W 2005 roku powieść ukazała się w nowym przekładzie Jerzego Jarniewicza, pod zmienionym tytułem Portret artysty w wieku młodzieńczym.

Wątek[edytuj | edytuj kod]

Stephen Dedalus odrzuca wszelkie społeczne, rodzinne i religijne ograniczenia aby poświęcić się pisarstwu. Wiara katolicka i irlandzki nacjonalizm mają przemożny wpływ na młodego Stephena. Uczęszcza do katolickiej, surowej szkoły Clongowes Wood College. W początkowym okresie pobytu czuje się samotny, zagubiony i stęskniony za domem. Później odnajduje swoje miejsce w grupie uczniów. Radość sprawiają mu wizyty w domu rodzinnym pomimo niesnasek wśród członków rodziny wywołanych śmiercią Charlesa Parnella. Ten drażliwy temat staje się przyczyną gwałtownego sporu przy bożonarodzeniowyn obiedzie.

Ojciec Stephena, Simon, ma kłopoty finansowe i po letnim pobycie w domu Stephen dowiaduje się, że nie będzie uczęszczał do Clongowes. Rodzina przeprowadza się do Dublina, gdzie Stephen rozpoczyna naukę w prestiżowej szkole Belvedere, odnosząc sukcesy jako pisarz i aktor szkolnego teatru.

Pierwsze doświadczenie seksualne z dublińską prostytutką wywołuje poczucie winy i wstydu w Stephenie. Próbuje pogodzić młodzieńcze pożądanie z katolicką moralnością i opinią swojego środowiska.