Portret artysty z czasów młodości
| Portret artysty z czasów młodości Portrait of the Artist as a Young Man |
|||
 Okładka pierwszego wydania brytyjskiego |
|||
| Autor | James Joyce | ||
| Miejsce wydania | Stany Zjednoczone | ||
| Język | angielski | ||
| Data I wyd. | 1916 | ||
| Wydawca | B. W. Huebsch | ||
| Typ utworu | powieść | ||
| Data I wyd. polskiego | 1931 | ||
| Przekład | Zygmunt Allan | ||
|
|||
Portret artysty z czasów młodości (ang. A Portrait of the Artist as a Young Man) – powieść Jamesa Joyce'a publikowana w odcinkach w piśmie literackim "The Egoist" w latach 1914 - 1915; wydana w formie książkowej w 1916 jest uznawana za autobiografię Joyce'a. Przedstawia wczesne lata życia bohatera Stephana Dedalusa i jego drogę do odkrycia w sobie powołania artysty. Przyjmuje się, że w postaci Dedalusa Joyce sportretował samego siebie.
"Portret ..." jest przykładem powieści künstlerroman (szczególny rodzaj bildungsroman) w literaturze angielskiej. Joyce przedstawia proces intelektualnego, religijnego i filozoficznego dojrzewania młodego Dedalusa jako artysty, W miarę postępowania akcji powieści, Stephen Dedalus zaczyna także podawać w wątpliwość katolickie i irlandzkie wartości, na których został wychowany. Ostatecznie bohater udaje się do Paryża, aby tam realizować się jako artysta. W powieści można zaobserwować elementy modernistyczne, które w pełni rozwiną się w Ulissesie i Finnegans Wake.
Polski przekład tej powieści, autorstwa Zygmunta Allana, wydano w 1931 roku. W 2005 roku powieść ukazała się w nowym przekładzie Jerzego Jarniewicza, pod zmienionym tytułem Portret artysty w wieku młodzieńczym.
Wątek[edytuj]
Stephen Dedalus odrzuca wszelkie społeczne, rodzinne i religijne ograniczenia aby poświęcić się pisarstwu. Wiara katolicka i irlandzki nacjonalizm mają przemożny wpływ na młodego Stephena. Uczęszcza do katolickiej, surowej szkoły Clongowes Wood College. W początkowym okresie pobytu czuje się samotny, zagubiony i stęskniony za domem. Później odnajduje swoje miejsce w grupie uczniów. Radość sprawiają mu wizyty w domu rodzinnym pomimo niesnasek wśród członków rodziny wywołanych śmiercią Charlesa Parnella. Ten drażliwy temat staje się przyczyną gwałtownego sporu przy bożonarodzeniowyn obiedzie.
Ojciec Stephena, Simon, ma kłopoty finansowe i po letnim pobycie w domu Stephen dowiaduje się, że nie będzie uczęszczał do Clongowes. Rodzina przeprowadza się do Dublina, gdzie Stephen rozpoczyna naukę w prestiżowej szkole Belvedere, odnosząc sukcesy jako pisarz i aktor szkolnego teatru.
Pierwsze doświadczenie seksualne z dublińską prostytutką wywołuje poczucie winy i wstydu w Stephenie. Próbuje pogodzić młodzieńcze pożądanie z katolicką moralnością i opinią swojego środowiska.
