To jest dobry artykuł

Portret hrabiny Chinchón

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Portret hrabiny Chinchón
Portret hrabiny Chinchón
Autor Francisco Goya
Rok wykonania 1800
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 216 × 144 cm
Muzeum Prado
Portret Marii Teresy Burbon y Vallabriga w wieku trzech lat, Goya (1783)

Portret hrabiny Chinchón[1] lub Hrabina Chinchón[2] (hiszp. La condesa de Chinchón) – obraz olejny hiszpańskiego malarza Francisca Goi (1746-1828) przedstawiający Marię Teresę Burbon y Vallabriga, hrabinę Chinchón[3]. Jest to jeden z kilku portretów Marii Teresy, które wykonał Goya. W 1783 roku, będąc gościem infanta Ludwika Antoniego w Arenas de San Pedro, namalował portret kilkuletniej wówczas hrabiny, w szykownym francuskim stroju małej damy[4]. Rok później umieścił ją na zbiorowym portrecie Rodzina infanta don Luisa jako dziewczynkę, która z ciekawością przygląda się pracy malarza[4].

Hrabina Chinchón[edytuj | edytuj kod]

Maria Teresa Burbon y Vallabriga, hrabina Chinchón (1780-1828) była córką infanta Ludwika Antoniego Burbona, młodszego brata Karola III, wydalonego z dworu m.in. za zawarcie morganatycznego małżeństwa z aragońską arystokratką Marią Teresę de Vallabriga y Rozas. Hrabina była kuzynką Karola IV, panującego w czasie powstania portretu. Królowa Maria Ludwika zaaranżowała jej małżeństwo ze swoim faworytem Manuelem Godoyem (pierwszym ministrem Karola IV), aby w ten sposób podnieść jego arystokratyczny status. Młoda hrabina, która od śmierci ojca w 1785 roku, aż do ślubu w 1797 roku przebywała w klasztorze, została do tego małżeństwa zmuszona, prawdopodobnie liczyła na męża o wyższym statusie społecznym. Związek z Godoyem pozwolił jej rodzinie odzyskać liczne przywileje utracone przez małżeństwo ojca z arystokratką bez królewskiego pochodzenia, takie jak używanie nazwiska i herbu Burbonów. Hrabina stała się pełnoprawnym członkiem rodziny królewskiej i najważniejszą damą w państwie po królowej Marii Ludwice[5][6].

Hrabina nie była w swoim związku szczęśliwa. Być może początkowo kochała swojego męża, o czym zapewniała w swojej korespondencji z królową[7], jednak nie mogła znieść ubliżających jej licznych zdrad, z którymi się nie ukrywał. Godoy, również zmuszony do małżeństwa przez królową, nie odnosił się do żony z szacunkiem. Hiszpański polityk i człowiek oświecenia Gaspar Melchor de Jovellanos dał wyraz swojemu zgorszeniu, kiedy zaproszony przez Godoya na kolację zobaczył go siedzącego przy stole z żoną po jednej stronie i wieloletnią kochanką Pepitą Tudó po drugiej[5].

Po upadku Godoya w 1808 roku hrabina została w Hiszpanii do końca wojny niepodległościowej, jednak po powrocie Ferdynanda VII do kraju i przywróceniu monarchii absolutnej wyjechała do Francji[5]. Zmarła w 1828 roku w Paryżu.

Analiza[edytuj | edytuj kod]

Portret powstał prawdopodobnie na zamówienie Godoya. Przedstawiona na obrazie hrabina jest już trzy lata po ślubie i spodziewa się swojego jedynego dziecka – córki Carloty[8]. We włosach ma wpiętą ozdobę z zielonego zboża (w tym czasie modne były ozdoby z kwiatów i owoców), nawiązującą do rzymskiej bogini Ceres i symbolizującą płodność[7]. Siedzi na krześle wykonanym w stylu Karola IV[9]. Ubrana jest w elegancką suknię z jasnej gazy ze wzorem w drobne kwiaty[7]. Niebieskie hafty symbolizują niewinność i cnotliwość[9]. Odsłonięte ręce są efektem kuriozalnego dekretu Marii Ludwiki, która zakazała damom noszenia rękawiczek na dworze. Niezbyt piękna królowa uważała ręce za swój największy atut i chciała, aby każdy mógł się o tym przekonać[10]. Na palcach hrabiny widać dwa pierścienie – mniejszy z połyskującym diamentem i większy z miniaturową podobizną Godoya, udekorowanego niebieską wstęgą Orderu Karola III[7]. Umieszczony w ten sposób wizerunek Godoya symbolizuje wierność mężowi[9].

Przedstawiając hrabinę na ciemnym, jednolitym tle w pustym pomieszczeniu, Goya podkreślił jej samotność i rezygnację wobec upokorzeń, które musiała znosić ze strony męża i królowej[11]. Jednocześnie skierował na jej postać ciepłe światło, intensywnie rozjaśnione na zaokrąglonym brzuchu[1]. Na jej twarzy maluje się zamyślenie i smutek. Nieśmiało odwraca wzrok, a ręce trzyma złożone na brzuchu w niemal obronnym geście[5]. Sposób, w jaki Goya przedstawił młodą hrabinę pozwala sądzić, że był dla niej pełen uwielbienia i współczucia. Wyraża zrozumienie dla jej sytuacji (doskonale znał jej życiorys oraz historię jej rodziny) i podziw dla godności, którą zachowała[5].

Według opinii historyka sztuki José Rogelio Buendía portret jest przejawem szczytu możliwości artysty jako portrecisty kobiet, efektem długiej i żmudnej pracy nad własnym warsztatem twórczym. Łączy w sobie doświadczenie w dokładnym rysunku zebrane przy pracy nad grafikami z serii Kaprysy oraz swobodne pociągnięcia pędzla, które stosował malując freski w madryckim Kościele San Antonio de la Florida. Obraz wyróżnia się nie tylko pod względem technicznych osiągnięć malarza, jest także dowodem na zdolność przedstawiania portretu psychologicznego malowanych postaci. Malując portret młodej hrabiny Goya wykazał się niezwykłą wrażliwością tworząc wyjątkowo intymny i nieco melancholijny kobiecy wizerunek[9].

Radiografia[edytuj | edytuj kod]

Portret José Alvareza de Toledo y Gonzaga, markiza de Villafranca, Goya, 1795. Podobny wizerunek markiza, który powstał na tym samym płótnie co Portret hrabiny Chinchón, został przez artystę zamalowany

Badanie radiograficzne obrazu wykonane w 2004 roku wykazało, że Goya dwukrotnie użył tego samego płótna, zanim powstała na nim podobizna hrabiny. Wcześniej namalował na nim dwa męskie portrety, oba całkowicie skończone. Wszystkie portrety powstały jeden na drugim, ale przed namalowaniem portretu hrabiny Goya obrócił płótno w pionie. Najstarsze dzieło przedstawiało wizerunek udekorowanego Orderem Maltańskim młodzieńca, którego zidentyfikowano jako José Alvareza de Toledo y Gonzaga, markiza de Villafranca. Ukryty pod warstwą farby portret markiza odpowiada dziełu wykonanemu przez Goyę w 1795 roku, które obecnie znajduje się w Art Institute of Chicago. Drugi odkryty portret przedstawia stojącego Godoya, męża hrabiny[12].

Oba portrety zostały zamalowane warstwą beżowo-różowej farby[7]. Powtórne wykorzystywanie płócien było częstym zabiegiem wiążącym się z wysokim kosztem materiałów malarskich (płótno użyte do wykonania tego portretu było bardzo wysokiej jakości[12]). Podobny los spotkał inny portret wykonany przez Goyę, który odkryto pod Portretem Josefy Bayeu[13].

Historia obrazu[edytuj | edytuj kod]

Portret należał do książąt de Sueca, potomków hrabiny. W 2000 roku został kupiony przez rząd hiszpański od braci Ruspoli Morenés za 24 milionów euro z przeznaczeniem do Muzeum Prado[14]. Muzeum interesowało się portretem już od czasów hiszpańskiej wojny domowej. W czasie tego konfliktu obraz był przechowywany (i wystawiany) w Genewie, razem z wieloma dziełami muzeum, które specjalnym transportem wysłano do Szwajcarii, aby uchronić je przed wojennym zagrożeniem[15]. Okazało się to dobrą decyzją, gdyż dom książąt de Sueca, w którym wisiał portret hrabiny, został w czasie wojny zniszczony ostrzałem z haubicy[16].

Obraz doczekał się wielu intratnych ofert kupna. Przyciągnął uwagę znanego armeńskiego kolekcjonera sztuki Calouste Gulbenkiana, późniejszego fundatora Muzeum Calouste Gulbenkiana. Kupował on wiele dzieł sztuki w trudnym dla Hiszpanów okresie po zakończeniu wojny domowej. Kiedy po raz pierwszy zobaczył portret hrabiny w 1942 roku uznał go za najlepsze dzieło Goi i bezskutecznie próbował go nabyć przez następne 10 lat. Nie mógł uzyskać licencji na eksport dzieła, gdyż zgodnie z hiszpańskim prawem ten obraz nie mógł opuścić kraju ze względu na swój status dziedzictwa kulturowego (hiszp. BIC - Bien de Interés Cultural). Gulbenkian ostatecznie porzucił próby kupna, kiedy dowiedział się, że obraz chce nabyć hiszpański rząd (z przeznaczeniem do Muzeum Prado), a rodzina de Sueca ostatecznie potwierdziła, że nie zamierza sprzedać obrazu do zagranicznej kolekcji[9]. Z korespondencji Gulbenkiana z jego przedstawicielem sir Kennethem Clarkiem wiadomo, że w 1946 roku rodzina de Sueca zleciła wykonanie wiernej kopii obrazu, którą mieli zatrzymać w przypadku jego sprzedaży. W tym samym roku obraz został oczyszczony i zakonserwowany przez malarza Ignacia Zuloagę[9].

W 1949 roku portret hrabiny miał kilku współwłaścicieli, oprócz rodziny de Sueca należał także do markizy de Acapulco i markizy de Pontejos. W tym samym roku ojciec markizy de Pontejos zaproponował National Gallery of Art w Waszyngtonie sprzedaż obrazu za cenę 400 000 dolarów. Była to kwota wielokrotnie wyższa niż ta, którą negocjował Gulbenkian. Transakcja nie miała jednak szans powodzenia ze względu na ciągły brak licencji na eksport dzieła[9].

Pomimo braku licencji na eksport amerykańskie J. Paul Getty Museum oferowało w latach 80. XX wieku 6 miliardów peset za portret hrabiny[17]. W latach 90. pojawiły się również oferty od Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych Św. Ferdynanda w Madrycie oraz banku IberCaja, działającego w imieniu Muzeum Camón Aznar w Saragossie[12].

Ostatecznie w 1999 roku właściciele obrazu sfinalizowali umowę sprzedaży z prywatnym kolekcjonerem Juanem Abelló. Jednakże rząd hiszpański skorzystał ze swojego prawa pierwszeństwa zakupu (przysługującego dziełom o statusie dziedzictwa kulturowego) pod warunkiem zaproponowania takiej samej ceny. W ten sposób portret został sprzedany państwu i trafił do zbiorów Prado w 2000 roku[14]. Zakup obrazu został po części sfinansowany z olbrzymiej spuścizny Manuela Villaescusa Ferrero, która według jego testamentu stała się własnością Prado i miała służyć poszerzaniu zbiorów muzeum[18].

Transakcja wywołała ciągnący się przez około 10 lat spór dotyczący warunków zapłaty. Państwo hiszpańskie nabyło obraz w lutym 2000 roku, ale zapłaciło za niego dopiero w 2011 roku w dwóch transzach. Rodzina de Sueca pozwała państwo o straty wynikające z opóźnienia w zapłacie. Po tym, jak sąd hiszpański przyznał rację państwu, rodzina odwołała się do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, który w 2011 roku również przyznał rację rządowi Hiszpanii. Oba sądy tłumaczyły, że właściciele obrazu nie mogli narzucić państwu warunków umowy ustalonych wcześniej z prywatnym kolekcjonerem (natychmiastowa jednorazowa zapłata). Państwo było zobowiązane do zapłacenia tej samej ceny, pozostałe szczegóły należało renegocjować[14].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Francisco Goya. Poznań: Oxford Educational, 2006. ISBN 83-7425-497-1.
  2. Stefano Peccatori, Stefano Zuffi: Klasycy sztuki: Goya. Warszawa: Arkady, 2006, s. 63. ISBN 83-60529-14-0.
  3. Rose Marie Rainer Hagen: Francisco Goya. Taschen, 2003, s. 45-46. ISBN 83-89192-40-3.
  4. 4,0 4,1 Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. Warszawa: WAB, 2006, s. 117. ISBN 83-7414-248-0. OCLC 569990350.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Ferrán Aribau, Francesc Ruidera, Lluís Altafuya, Roberto Castillo, Xavier Costaneda: Goya: su tiempo, su vida, su obra. Madryt: LIBSA, 2006, s. 328. ISBN 84-662-1405-4.
  6. Alfonso E. Pérez Sánchez: Goya. Warszawa: Składnica Księgarska, 2009, s. 96. ISBN 978-83-60334-71-3.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Museo Nacional del Prado: La Condesa de Chinchón (hiszp.). www.museodelprado.es. [dostęp 02-11-2012].
  8. Ignacio Martín Escribano: La Plaga de Los Borbones. Madryt: Editorial Visión Libros, 2008, s. 164-165. ISBN 84-9886-005-9.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 José Rogelio Buendía: Un largo cortejo (hiszp.). ABC, 29-01-2000. [dostęp 12-11-2012].
  10. Sarah Carr-Gomm: Francisco Goya. Parkstone International, 2011. ISBN 17-8042-291-1.
  11. Luciano di Pietro, Alfredo Pallavisini, Claudia Gianferrari: Geniusze sztuki: Goya. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 57.
  12. 12,0 12,1 12,2 La condesa de Chinchón, de Goya, esconde otros dos retratos (hiszp.). Heraldo de Aragón, 09-03-2004. [dostęp 13-11-2012].
  13. Museo Nacional del Prado: Leocadia Zorrilla (hiszp.). [dostęp 13-11-2012].
  14. 14,0 14,1 14,2 María Peral: El Mundo Cultura: El Estado no pagará ni un euro más por 'La condesa de Chinchón' (hiszp.). 28-06-2011. [dostęp 24-10-2012].
  15. Traslado de las obras del prado durante la guerra civil (hiszp.). [dostęp 13-11-2012].
  16. Isabel Argerich: Arte Protegido. Memoria de la junta del tesoro artístico durante la guerra civil. Ministerio de Educación, Cultura y Deporte, Secretaría General Técnica, Subdirección General de Información y Publicaciones, 2009. ISBN 84-8181-387-7.
  17. F. Samaniego: Cultura compra una obra de Goya ante una oferta de Abelló por 4.000 millones (hiszp.). El País, 19-01-2000. [dostęp 14-11-2012].
  18. Museo Nacional del Prado: Legado de Manuel Villaescusa Ferrero (hiszp.). www.museodelprado.es. [dostęp 02-11-2012].