Powiat częstochowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Powiat częstochowski
Herb Flaga
Herb powiatu Flaga powiatu
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Województwo śląskie
Siedziba władz powiatu Częstochowa
Starosta Andrzej Kwapisz
Powierzchnia 1519,49 km²
Ludność (2008)
 • liczba
 • gęstość

133 939[1]
87,88 osób/km²
Urbanizacja 12,1%
Tablica rejestracyjna SCZ
TERYT 2.24.31.04.00.0
gminy miejskie -
miejsko-wiejskie 2
wiejskie 14
Adres starostwa
powiatowego
ul. Sobieskiego 9
42-200 Częstochowa
Strona internetowa powiatu

Powiat częstochowskipowiat w Polsce w województwie śląskim. Jego siedzibą jest miasto Częstochowa, które położone jest poza jego terytorium.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy powiat

Powiat częstochowski utworzono po raz pierwszy w 1793 roku, jako jednostkę podziału administracyjnego Prus Południowych[2]. W latach 1807-1815 w Księstwie Warszawskim, wchodził w skład departamentu kaliskiego. Po utworzeniu 1815 r. Królestwa Polskiego został włączony do obwodu wieluńskiego. Kiedy w 1842 roku obwody przekształcono w powiaty, przestał istnieć, stając się częścią powiatu wieluńskiego.

Drugi powiat

W 1867 roku powstał nowy powiat częstochowski z fragmentów powiatu wieluńskiego i powiatu olkuskiego[3], wprowadzono wtedy także podział na gminy. Przetrwał okres 1867-1952 w prawie niezmienionym kształcie. Wchodził w skład guberni piotrkowskiej, po 1918 roku znalazł się w województwie kieleckim.

W okresie międzywojennym granice powiatu częstochowskiego zmieniły się w 1926 r., kiedy niewielki obszar przekazano do nowo utworzonego powiatu zawierciańskiego oraz w wyniku wyodrębnienia Częstochowy w powiat grodzki (1933) i powiększenia jej o podmiejskie osady (Bór, Kamień, Lisiniec, Ostatni Grosz, Raków, Stradom, Zacisze) w latach 1928-1930[4].

Po II wojnie światowej powiat należał początkowo do województwa kieleckiego. Od 1950 roku włączono go w skład województwa katowickiego i rozpoczęto zmiany jego granic. W 1950 roku do powiatu lublinieckiego przekazano Herby Polskie i Pietrzaki. Natomiast w 1952 roku z północnej części powiatu wyodrębniono powiat kłobucki[5], a do powiatu częstochowskiego włączono fragmenty powiatu radomszczańskiego i powiatu włoszczowskiego[6].

W 1975 powiaty został zniesione w wyniku reformy administracyjnej, utworzono wtedy województwo częstochowskie.

Trzeci powiat

Powiat częstochowski powołano po raz kolejny w ramach reformy administracyjnej w 1999 roku, która przywróciła powiaty. Na obecny powiat częstochowski złożyło się 16 gmin byłego województwa częstochowskiego. Częstochowa, która jest siedzibą władz powiatu, nie wchodzi w jego skład, stanowiąc odrębny powiat jako miasto na prawach powiatu.

Struktura powiatu[edytuj | edytuj kod]

W skład powiatu wchodzą:

Gminy[edytuj | edytuj kod]

Mapa gmin w powiecie częstochowskim
Gmina Ludność (2008)[1] Powierzchnia
POL Blachownia COA.svg Blachownia
(w tym miasto)
13 346
(9 898)
67,21 km²
(36,53 km²)
POL Koniecpol COA.svg Koniecpol
(w tym miasto)
10 229
(6 318)
146,75 km²
(36,52 km²)
POL gmina Mykanów COA.svg Mykanów 14 108 140,64 km²
POL gmina Kłomnice COA.svg Kłomnice 13 779 147,85 km²
POL gmina Poczesna COA.svg Poczesna 12 608 60,13 km²
POL gmina Konopiska COA.svg Konopiska 10 486 78,11 km²
POL gmina Mstów COA.svg Mstów 10 425 119,84 km²
POL gmina Rędziny COA.svg Rędziny 9 749 41,36 km²
POL gmina Olsztyn COA new.svg Olsztyn 6 665 108,82 km²
POL gmina Janów (pow częstochowski) COA.svg Janów 5 932 146,96 km²
Sin escudo.png Kamienica Polska 5 617 46,72 km²
POL gmina Lelów COA.png Lelów 5 146 120,81 km²
POL gmina Kruszyna COA.svg Kruszyna 4 890 93,42 km²
Sin escudo.png Dąbrowa Zielona 4 143 100,33 km²
POL gmina Przyrów COA.svg Przyrów 4 104 80,44 km²
Sin escudo.png Starcza 2 712 20,1 km²
Razem 133 939 1 519,49 km²

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2006):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 133 553 100 68 123 51,01 65 430 48,99
Miasto 16 166 12,10 8493 6,36 7673 5,75
Wieś 117 387 87,90 59 630 44,65 57 757 43,25

Ludność w latach[edytuj | edytuj kod]

Lista starostów[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Księstwo Warszawskie (podprefekci):

  • Wincenty Kowalski (1807–1809)
  • Stanisław Nieszkowski (1809–1813)

II RP:

Dodatkowo od 1933 roku starosta częstochowski pełnił równolegle funkcję starosty powiatu grodzkiego częstochowskiego[11]

RP:

III RP:

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Urząd Statystyczny w Katowicach; Ludność, ruch naturalny i migracje w I półroczu 2008 r.[1]
  2. Jan Wąsicki, Ziemie polskie pod zaborem pruskim. Prusy Południowe 1793-1806. Studium historycznoprawne, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1957
  3. Henryk Ogrodniczak, Zarys historii ziem województwa częstochowskiego, w: Ziemia Częstochowska, t. XII, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1978, s. 71
  4. Franciszek Sobalski, Powiat częstochowski w okresie II Rzeczypospolitej (1918-1939), w: Ziemia Częstochowska, t. XXVI, Częstochowskie Towarzystwo Naukowe, Częstochowa 1999, ISBN 83-7098-704-4, s. 57
  5. na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z 12.04.1952 r.
  6. Ignacy Heromiński, Układ i zmiany administracyjne powiatu, w: Ziemia Częstochowska, t. X, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1974
  7. Franciszek Sobalski, Zarys historii gospodarczej powiatu częstochowskiego do 1939 r., w: Ziemia Częstochowska, t. X, Częstochowa 1974, s. 156
  8. Franciszek Sobalski, Powiat częstochowski w okresie II Rzeczypospolitej (1918-1939), w: Ziemia Częstochowska, t. XXVI, Częstochowa 1999, s. 58
  9. W oparciu o Dokumenty Google
  10. Zbiory NAC on-line - prototyp
  11. Zdzisław Janikowski: Zdzisław Janikowski. Łódź: Księży Młyn, 2011, s. 11-13, seria: Magiczne czasy magicznych miast. ISBN 978-83-7729-027-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ziemia Częstochowska, tom X. Powiat częstochowski. Szkice monograficzne, pod red. Mieczysława Stańczyka, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1974
  • Ziemia Częstochowska, tom XXVII. Szkice i materiały dotyczące ziem powiatu częstochowskiego, pod red. Marcelego Antoniewicza, Częstochowskie Towarzystwo Naukowe, Częstochowa 2000, ISBN 83-7098-702-8
  • Samorząd powiatu częstochowskiego 1998-2002, Wydawnictwo "Dom Książki" na zlec. Starostwa Powiatowego, Częstochowa 2002 ISBN 83-89108-23-2

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]