Powiat janowski
| Powiat janowski | |||||||||||
|
|||||||||||
 Położenie na mapie województwa |
|||||||||||
| Województwo | lubelskie | ||||||||||
| Siedziba władz powiatu | Janów Lubelski | ||||||||||
| Starosta | Zenon Sydor | ||||||||||
| Powierzchnia | 875,34 km² | ||||||||||
| Ludność (2010) • liczba • gęstość |
46 960 53,65 osób/km² |
||||||||||
| Urbanizacja | 24,67% | ||||||||||
| Tablica rejestracyjna | LJA | ||||||||||
|
|||||||||||
| Adres starostwa powiatowego |
ul. J. Zamoyskiego 59 23-300 Janów Lubelski |
||||||||||
| Strona internetowa powiatu | |||||||||||
Powiat janowski - powiat w Polsce (województwo lubelskie), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Janów Lubelski.
Spis treści |
[edytuj] Podział administracyjny
W skład powiatu wchodzą:
- gminy miejsko-wiejskie: Janów Lubelski
- gminy wiejskie: Batorz, Chrzanów, Dzwola, Godziszów, Modliborzyce, Potok Wielki
- miasta: Janów Lubelski
[edytuj] Historia
Powiat janowski istniał w latach 1866-1945 [1], 1956-1975 i od 1999 roku.
[edytuj] 1866-1919
W latach 1810-1866 tereny dzisiejszego powiatu janowskiego leżały na pograniczu powiatów tarnogrodzkiego i kraśnickiego obwodu zamojskiego (w 1866, bez żadnych zmian terytorialnych, dotychczasowe powiaty przemianowano na okręgi, a obwód na powiat). W związku z ustanowieniem Zamościa twierdzą i objęciem administracją czysto wojskową w 1820 urzędy cywilne zaczęto przenosić do mającego centralne położenie Janowa Lubelskiego. [2]
Ukaz carski z 19 (31) grudnia 1866 całkowicie zmienił podział administracyjny guberni lubelskiej, a w szczególności utworzył w niej powiat janowski. W jego skład weszło:
- 6 miast: Annopol, Janów, Kraśnik, Modliborzyce, Urzędów i Zaklików
- 18 gmin: Brzozówka, Chrzanów, Dzierzkowice, Gościeradów, Janiszów, Modliborzyce, Olbięcin, Ostrów, Potok Wielki, Rachów, Stróża, Studzianki, Świeciechów, Wilkołaz, Zakrzówek, Zdziechowice, Zdziłowice i Zofianka.
W latach 1869-1870 Annopol, Modliborzyce, Urzędów i Zaklików utraciły prawa miejskie. [3] Annopol przyłączono do gminy Rachów, Modliborzyce - do gminy Modliborzyce, Urzędów - do gminy Ostrów z jednoczesną zmianą jej nazwy na Urzędów, Zaklików - do gminy Zdziechowice. [4] Powiat obejmował powierzchnię 2597 km² i liczył ponad 75.000 mieszkańców.
Po utworzeniu w 1912 guberni chełmskiej do powiatu janowskiego włączono północną część dotychczasowego powiatu biłgorajskiego i zacho0dnie skrawki dotychczasowego powiatu zamojskiego. Okupanci austriaccy przywrócili podział administracyjny z 1912 roku.
[edytuj] 1919-1945
Po odzyskaniu niepodległości w 1919 powierzchnia powiatu janowskiego zmalała do 1783 km². Administracyjnie powiat dzielił się na 2 gminy miejskie i 14 gmin katastralnych:
- gminy miejskie: Janów i Kraśnik,
- gminy katastralne: Annopol, Brzozówka, Chrzanów, gmina Dzierzkowice, gmina Gościeradów, Kawęczyn, Kosin, Modliborzyce, Potok Wielki, Trzydnik, Urzędów, Wilkołaz, Zaklików i Zakrzówek
17 lutego 1926 roku w powiecie janowskim utworzono wiejską gminę Batorz [5]. W 1928 i 1939 roku zmieniono granice miasta Kraśnik [6] [7].
Na skutek zniszczeń II wojny światowej oraz z powodu aktywnego lokalnego ruchu oporu, Niemcy przenieśli stolicę powiatu do Kraśnika, tworząc w Janowie tzw. Landkomissariat (filię starostwa). 9 sierpnia 1945 roku oficjalnie zniesiono powiat janowski a z jego obszaru utworzono powiat kraśnicki z siedzibą w Kraśniku [8].
[edytuj] 1956-1972
1 stycznia 1956, 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin 29 września 1954, w województwie lubelskim ponownie utworzono powiat janowski. W skład odtworzonego powiatu janowskiego weszły 1 miasto i 16 gromad wyłączonych z dwóch ościennych powiatów tegoż województwa: [9]
- z powiatu kraśnickiego:
- miasto Janów Lubelski
- gromady Biała, Chrzanów, Godziszów, Kawęczyn, Krzemień, Łada, Modliborzyce, Potoczek, Potok Wielki, Stojeszyn, Wierzchowiska, Wolica i Zdziłowice
- z powiatu biłgorajskiego:
- gromady Dzwola, Kocudza i Momoty Górne
- z gromady Błażek powiatu kraśnickiego wyłączono wieś Piłatka i włączono ją do gromady Zdziłowice powiatu janowskiego, [10]
- z gromady Polichna Dolna powiatu kraśnickiego wyłączono kolonię Stojeszyn i włączono ją do gromady Stojeszyn powiatu janowskiego, [11]
- miejscowości Łążek Ordynacki, Momoty Jakubowe i Gierłachy wyłączono z gromady Domostawa w powiecie niżańskim województwa rzeszowskiego i włączono do gromady Biała powiatu janowskiego. [12]
- z powiatu kraśnickiego do powiatu janowskiego przeniesiono gromadę Potok-Stany,
- z gromady Tokary powiatu krasnostawskiego wyłączono wieś i kolonię Otrocz i włączono je do gromady Chrzanów powiatu janowskiego.
[edytuj] 1973-1975
1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla a w ich miejsce reaktywowano gminy [14]. Powiat janowski podzielono na 1 miasto i 6 gmin [15]:
- miasto Janów Lubelski
- gminy Chrzanów, Dzwola, Godziszów, Janów Lubelski, Modliborzyce i Potok Wielki
Tego samego dnia z powiatu kraśnickiego do powiatu janowskiego przełączono obszar sołectwa Zarajec [16].
[edytuj] 1975-1998
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku całe terytorium zniesionego powiatu janowskiego weszło w skład nowo utworzonego województwa tarnobrzeskiego [17].
1 września 1977 roku zniesiono gminę Chrzanów (jej obszar włączono do gminy Dzwola) [18], ale już z dniem 1 października 1982 roku gmina Chrzanów została reaktywowana [19]. 1 grudnia 1979 roku do Janowa Lubelskiego włączono wieś Biała Poduchowna, osadę Obrówka i część obszaru wsi Ruda z gminy Janów Lubelski [20]. 1 stycznia 1984 roku do gminy Janów Lubelski właczono część obszaru wsi Krzemień Drugi (o powierzchni 357 ha) z gminy Dzwola [21]. 1 stycznia 1992 roku miasto Janów Lubelski i gminę wiejską Janów Lubelski połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską [22].
[edytuj] Po 1999 roku
Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym (większym) województwie lubelskim przywrócono powiat janowski o granicach podobnych do tych z początku 1975 roku; powiat został zwiększony jedynie o gminę Batorz, która do maja 1975 roku była w powiecie kraśnickim a następnie do 1998 roku także w województwie tarnobrzeskim [23].
[edytuj] Demografia
Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2010[24]):
| Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| osób | % | osób | % | osób | % | |
| Ogółem | 46 960 | 100 | 23 646 | 50,4 | 23 314 | 49,6 |
| Miasto | 11 904 | 100 | 6040 | 50,7 | 5864 | 49,3 |
| Wieś | 35 056 | 100 | 17 606 | 50,2 | 17 450 | 49,8 |
Przypisy
- ↑ Informacje o historii z tego okresu zostały pobrane głównie z Internetowego Serwisu Powiatu Janowskiego
- ↑ Władysław Ćwik, Jerzy Reder Lubelszczyzna. Dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977, s.84
- ↑ Ćwik, Reder Lubelszczyzna..., s.111
- ↑ Wit Szymanek Z dziejów powiatu janowskiego i kraśnickiego w latach 1474-1975, Stowarzyszenie Dom Europa, b.m.w. 2003, s.20
- ↑ Dz. U. z 1926 r. Nr 17, poz. 96
- ↑ Dz. U. z 1928 r. Nr 47, poz. 459
- ↑ Dz. U. z 1939 r. Nr 23, poz. 147
- ↑ Dz. U. z 1945 r. Nr 26, poz. 159
- ↑ Dz. U. z 1955 r. Nr 45, poz. 296
- ↑ Dz. U. z 1957 r. Nr 8, poz. 28
- ↑ Dz. U. z 1957 r. Nr 8, poz. 28
- ↑ Dz. U. z 1957 r. Nr 8, poz. 29
- ↑ Dz. U. z 1957 r. Nr 59, poz. 309
- ↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312
- ↑ Polska - Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974
- ↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 324
- ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92
- ↑ Dz. U. z 1977 r. Nr 27, poz. 116
- ↑ Dz. U. z 1981 r. Nr 26, poz. 139 oraz Dz. U. z 1982 r. Nr 23, poz. 165
- ↑ Dz. U. z 1979 r. Nr 26, poz. 155
- ↑ Dz. U. z 1986 r. Nr 70, poz. 314
- ↑ Dz. U. z 1991 r. Nr 87, poz. 397
- ↑ Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652
- ↑ Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r. (pol.). GUS. [dostęp 2012-02-08].
[edytuj] Zobacz też
- podział administracyjny Polski 1950-1957
- podział administracyjny Polski 1957-1975
- powiaty w Polsce od 1945
|
||||||||||
|
|||||||||||||
|
||||||||||||||
