Powieść łotrzykowska
Powieść łotrzykowska (hiszp. novela picaresca) – powieść pikarejska, szelmowska. Romans awanturniczy przedstawiający losy przebiegłego i pomysłowego włóczęgi-oszusta, ukazujący zarazem satyryczny obraz epoki; wyrosła z plebejskich opowieści o Sowizdrzale.
Główny bohater wywodzi się z mieszczańskich nizin społecznych. Jest inteligentny i obrotny, a równocześnie za nic ma powszechnie przyjęte obyczaje. To cwaniak i zawadiaka. Na swojej drodze życiowej przeżywa wiele barwnych i często nieprawdopodobnych przygód. Nieraz wpada przy tym w poważne tarapaty wynikające najczęściej z zetknięcia się jego awanturniczej natury z kulturą życia różnych grup społecznych. Nie ma wpływu na otaczające go wydarzenia, ale doskonale potrafi wyjść cało nawet z największych opresji.
Początków gatunku należy szukać w XVI-wiecznej Hiszpanii, a wyjątkową popularność przeżywał tam zwłaszcza w XVII wieku; w Europie gatunek spopularyzował się w dobie oświecenia (XVIII wiek).
Za pierwowzór powieści łotrzykowskiej uważa się hiszpańską, anonimową powieść pt. Łazik z Tormesu.
Spis treści |
[edytuj] Znane powieści łotrzykowskie
[edytuj] Hiszpania - wiek XVII
- Mateo Alemán: Guzmán de Alfarache (1599-1604)
- Vicente Espinel: Żywot giermka Marcosa de Obregón (1618)
- Francisco de Quevedo y Villegas: Żywot młodzika niepoczciwego (1626)
[edytuj] Wiek XVIII
- Alain-René Lesage: Przypadki Idziego Blasa (1715-1735)
- Daniel Defoe: Moll Flanders (1722)
- Henry Fielding: Historia życia Toma Jonesa, czyli dzieje podrzutka (1749)
[edytuj] Wiek XX - inspiracje pikarejskie
- Jaroslav Hašek: Przygody dobrego wojaka Szwejka (1920/23)
- Louis-Ferdinand Céline: Podróż do kresu nocy (1932)
- John Steinbeck: Tortilla Flat (1935)
- Giovanni Guareschi: Don Camillo i Peppone (1948)
- Thomas Mann: Wyznania hochsztaplera Feliksa Krulla (1954)
- Alan Sillitoe: Z soboty na niedzielę (1958)
- Günter Grass: Blaszany bębenek (1959)
- Richard Fariña: Been Down So Long It Looks Like up to Me (1966)
- Scott Lynch: Kłamstwa Locke'a Lamory (2006)
Elementy powieści łotrzykowskiej można odnaleźć w wielu innych powieściach XX-wiecznych, na przykład w Colas Breugnon Romaina Rollanda czy Ameryce Franza Kafki. Do inspiracji powieścią łotrzykowską przyznają się też autorzy fantastyki - np. Andrzej Sapkowski.
[edytuj] Bibliografia
- M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1988, s. 438. ISBN 83-04-01787-3
