Powieść detektywistyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Powieść detektywistyczna – gatunek powieści kryminalnej, popularny głównie dzięki twórczości Agathy Christie. Tematyką powieści detektywistycznej jest śledztwo zmierzające do wykrycia sprawcy zbrodni opisanej na początku utworu.

Prekursorzy[edytuj | edytuj kod]

Za pierwszego pisarza lub prekursora gatunku uważa się Edgara Allana Poe, autora głośnego Zabójstwa przy Rue Morgue. W powieści tej bohater – detektyw wypowiada znamienne słowa: Śledztwo będzie dla nas rozrywką. Zdanie to można uznać za najkrótszą definicję powieści detektywistycznej. Za prawzór gatunku uważa się mityczną historię Edypa, z jej odwróconą fabułą, sięgającą coraz głębiej wstecz.

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Świat przedstawiony[edytuj | edytuj kod]

  • zamknięty – zarówno w sensie liczby poszlak, osób podejrzanych, jak i przestrzennie (np. Dziesięciu małych Murzynków Agaty Christie – grupa osób uwięziona na wyspie odciętej od świata). Świat przedstawiony jest obszarem podlegającym pełnemu poznaniu, porządkowanym w wyniku prowadzonego dochodzenia, które przywraca mu porządek, zburzony jedynie chwilowo.
  • świat jednoznaczny moralnie – śledztwo ujawni prawdę, sama zaś zbrodnia jest złem,

Bohater[edytuj | edytuj kod]

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

  • odwrócony porządek fabuły, sięgającej coraz głębiej wstecz (w ostatnim rozdziale dowiadujemy się, co tak naprawdę się stało),
  • liczne retrospekcje,
  • dominanta fabularna: nacisk położony na śledztwo, sama zbrodnia jest higieniczna, opisana zdawkowo,
  • metoda prowadzenia narracji: dedukcyjna; Zagadka jest skomplikowana, gdyż taką ją uczyniono. Ale zastanowimy się nad nią[1] – stwierdza detektyw A. Christie. Detektyw nie szuka śladów za wszelką cenę, lecz siada wygodnie w fotelu i myśli.

Wydarzenia opisane przez narratora mają podwójne dno. Czytelnik zdaje sobie sprawę z tego, że coś jest przed nim skrywane. Taka technika, zwana także czynem aktualizującym, sprawia, że odbiorca ciekaw jest zakończenia, a w trakcie czytania stara się owo zakończenie przewidzieć. Cel autor osiąga dając pewne wskazówki dotyczące rozwiązania, ale robi to w taki sposób, że czytelnik uważa je za mylące lub nieistotne.

Reguły pisania powieści detektywistycznej[edytuj | edytuj kod]

S. S. van Dine w roku 1928 napisał dla "American Magazine" artykuł poświęcony tematyce detektywistycznej[2]. Esej miał przybliżyć sam gatunek, jak i być drogowskazem dla niedoświadczonych pisarzy. 20 przykazań autora powieści detektywistycznej stworzonych przez van Dine'a to:

  • należy tak rozmieścić wskazówki w fabule, by czytelnik odkrywał je razem z detektywem
  • sztuczki wykorzystane przez przestępcę muszą mylić ich obu
  • powieść nie może zawierać wątku miłosnego z udziałem detektywa
  • detektyw nie może okazać się winowajcą
  • przestępca może być zdemaskowany wyłącznie dzięki dedukcji
  • tylko detektyw może rozwiązać zagadkę
  • motywem przewodnim powieści musi być morderstwo
  • detektyw rozwiązując zagadkę może opierać się tylko na metodach naturalistycznych
  • może być tylko 1 detektyw
  • przestępca musi być postacią wyrazistą, która odgrywa istotną rolę w powieści
  • przestępcą nie może być służący lub osoba niskiego pochodzenia
  • bez względu na liczbę ofiar, morderca może być tylko jeden
  • przestępca nie może należeć do mafii, tajnego stowarzyszenia itp.
  • morderstwo musi zostać popełnione w realistyczny sposób, a metody dochodzenia prawdy mają być racjonalne i oparte na naukowych przesłankach
  • rozwiązanie tajemnicy powinno być cały czas "na widoku", lecz niedopowiedziane, tak, by czytelnik po przeczytaniu książki miał świadomość, że był w stanie sam rozwiązać zagadkę
  • unikać dygresji, psychicznej analizy bohaterów itp.
  • przestępca musi być amatorem
  • morderstwo musi być zaplanowane
  • motywem zbrodni powinna być uraza osobista
  • dyskwalifikujące dla pisarza są np. niedopałek papierosa pasuje do cygaretki przestępcy, odnalezienie odcisków palców mordercy itp.

Również A. Christie wypowiadała się na temat sztuki pisania dobrych powieści detektywistycznych. W swojej autobiografii napisała: Istota dobrego kryminału polega przecież na tym, że jego [morderstwa – przyp.] sprawcą musi być ktoś oczywisty, a przy tym z tego czy innego powodu okaże się, że nie jest wcale taki oczywisty, bo nie mógł chyba popełnić tego morderstwa. A jednak je popełnił[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. A. Christie, Morderstwo w Orient Expressie, Wyd. Hachette, 2000, s. 190.
  2. Gazetka z płytą DVD, z serii Klasyka kryminału – Columbo, Wyd. Oxford Educational, nr 8, s. 11.
  3. A. Christie, Autobiografia tom II, Wyd. Hachette, 2004, s. 47.