Powstanie Cristero

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powstańcy, członkowie ruchu Cristero.

Powstanie Cristeros (tj. Powstanie Chrystusowców), znane również jako Cristiada – okres kilkuletnich walk w Meksyku pomiędzy powstańczym ruchem o podłożu katolickim nazywanym Cristero a antyklerykalnym rządem meksykańskim w latach 1926–1929. W walkach zginęło 90 tysięcy osób[1].

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Do pierwszych prób liberalizacji i sekularyzacji doszło już po uzyskaniu niepodległości Meksyku w 1821. Początkowo demokratyczne rządy wprowadziły ustawodawstwo antyklerykalne, jednak już w 1834 zostało ono wycofane przez Antonio López de Santa Anna który objął w kraju dyktatorskie rządy. Kolejną próbą sekularyzacji kraju był okres rządów Benito Juáreza, polityka liberalnego pochodzenia indiańskiego. Benito cofnął decyzję o ustanowieniu katolicyzmu religią państwową, zlikwidował sądy kościelne, konfiskował ziemie należące do Kościoła, zlikwidował opłaty za pogrzeby i zlikwidował kontrolę Kościoła nad edukacją i zawieraniem małżeństw. Reformy wprowadzone przez Juareza zapisano w konstytucji, jednak Kościół sprzeciwił się zmianom i wydał ekskomunikę na wszystkich, którzy je poparli. W proteście przeciwko liberalnym reformom, religijni radykałowie zdobyli stolicę i wygnali rząd do Veracruz. Wojska Juareza, przy poparciu USA, rozbiły rebeliantów w 1861. Wygnani z Meksyku konserwatyści zaapelowali do Francji, Hiszpanii i papieża o pomoc w walce przeciwko liberałom[1].

Nowym władcą Meksyku został Maksymilian (mianowany cesarzem) z rodu Habsburgów, nie dokonał on jednak zmiany antyklerykalnego prawa. W obliczu tej sytuacji Francuzi i Hiszpanie wycofali swoje poparcie militarne dla Maksymiliana, a sytuację wykorzystał Juarez, który rozbił siły wierne cesarzowi. Następcy Juareza podtrzymali świeckie prawo, lecz gdy w 1876 do władzy doszedł dyktator Porfirio Diaz, reformy zostały cofnięte. W XX w. młodzi radykałowie nawoływali do obalenia reżimu Diaza oraz do zniesienia władzy Kościoła i przyznania ziemi rolnikom. Walka społeczna przybrała w końcu wymiar rewolucji trwającej do 1916[1].

W wyniku rewolucji do władzy doszli radykałowie. W 1917 wprowadzili oni konstytucję, która ustanowiła Meksyk krajem demokratycznym. Konstytucja znosiła ponadto nadzór Kościoła katolickiego nad szkołami, a nawet zakazała procesji religijnych i mszy na zewnątrz (miały się one odbywać w kościołach). Nowe prawo wprowadzano stopniowo, w 1926 prezydent Plutarco Elías Calles przyśpieszył proces sekularyzacji[1].

Przyczyny powstania[edytuj | edytuj kod]

Powstanie było skierowane przeciwko antykościelnym postanowieniom konstytucji meksykańskiej z 1917 oraz polityce rządowej.

Początkowo opór Cristero miał charakter pokojowy (np. zawieszenie odprawiania nabożeństw w całym Meksyku), później przerodził się w drobne potyczki. Biskupi wezwali do bojkotowania rządu, nauczyciele katoliccy odmówili uczenia w świeckich szkołach, odmawiano nawet korzystania z transportu publicznego. Działania te zostały poparte przez papieża[1]. Od stycznia 1927 toczyły się już regularne walki. Rebelianci nazwali się Cristeros, ponieważ uważali, że walczą w imieniu i o sprawę Chrystusa. Konflikt zakończył się dopiero po podjęciu mediacji przez amerykańskiego ambasadora Dwighta Whitneya Morrowa.

Za wybuch starć obwiniany jest Plutarco Elías Calles[potrzebne źródło] (wybrany na prezydenta kraju w 1924), który wprowadzeniem antykościelnych ustaw (tzw. Prawa Callesa) bez przeprowadzenia konsultacji spowodował zaognienie stosunków ze środowiskami katolickimi.

Przebieg powstania[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze walki miały miejsce 3 sierpnia 1926, kiedy około 400 osób zabarykadowało się w kościele Matka Boża z Guadalupe w Guadalajarze (stan Jalisco). Wywiązała się wówczas strzelanina z wojskami federalnymi, w której zginęło 18 osób, a 40 zostało rannych[1]. Powstańcy poddali się dopiero, gdy skończyła im się amunicja[potrzebne źródło].

Formalne ogłoszenie rozpoczęcia powstania nastąpiło w momencie opublikowania manifestu pod tytułem „Do narodu” (A la Nación). Wówczas to zbrojne grupy rebeliantów zaczęły zajmować siłą miejscowości na północ od Guadalajary. Ich zawołaniem bitewnym był okrzyk „Niech żyje Chrystus Król, niech żyje Niepokalana Matka Boska z Guadalupe!” (Viva Cristo Rey! ¡Viva la Virgen de Guadalupe!). Biskupi odmówili potępienia powstania i po cichu je wspierali[1].

Calles początkowo zlekceważył te zajścia i nie docenił powstańców, z których wielu miało już wcześniejsze wojskowe doświadczenie. Jeżeli chodzi o zdolności prowadzenia walki partyzanckiej, to wsławili się dwaj duchowni: ks. Aristeo Pedroza i ks. José Reyes Vega, którzy chwycili za broń i okazali się zręcznymi dowódcami (oprócz nich w szeregach powstańców znalazło się jeszcze 3 księży). Aristeo Pedroza był pobożny i moralizujący, natomiast Jose Vega był kobieciarzem i nie stronił od alkoholu[potrzebne źródło]. Wielu księży było tajnymi współpracownikami powstańców[1].

Dopiero po pojawieniu się nowych dowódców: Victoriano Ramireza (nazywanego „El Catorce” - „czternastka”, ponieważ w pojedynkę pokonał 14 żołnierzy, którzy chcieli go aresztować za zabójstwo w bójce), a zwłaszcza generała Enrique Gorostiety, w ruch powstańczy wstąpił nowy duch. Siły rebeliantów rosły. Utworzono nawet brygadę kobiecą, która liczyła 135 osób.

W obozie rządowym zaczęły się pojawiać pierwsze pęknięcia. Powstał spisek wśród kilku oficerów, który został jednak szybko wykryty[potrzebne źródło]. W połowie 1929 Cristeros mieli już pod bronią ok. 50 tys. ludzi i już sam ten fakt sprawił, że szanse armii federalnej na ich szybkie pokonanie były niewielkie[potrzebne źródło].

Ksiądz Vega stanął na czele ataku na pociąg, w trakcie strzelaniny zginął jego brat. Vega w akcie zemsty podpalił wagony benzyny, doprowadzając do śmierci 51 cywili znajdujących się w pociągu (choć nie jest pewne, czy wiedział, że w pociągu znajdują się jeszcze ludzie). Masakra doprowadziła do zmniejszenia poparcia dla powstańców. Rząd wydalił z Meksyku biskupów. Wzmogły się okrucieństwa powstańców, ksiądz Vega nakazał zabijanie pojmanych żołnierzy za pomocą bagnetów, aby zaoszczędzić amunicję[1].

Po zakończeniu kadencji prezydenckiej Callesa prezydentem został wybrany Álvaro Obregón. Został on zamordowany przed objęciem urzędu przez katolickiego zamachowca[1].

Gdy zdawało się, że pokojowe zakończenie walk jest trudne do osiągnięcia, z pomocą przyszła dyplomacja amerykańska. Dzięki ustępstwom obu stron została zawarta specjalna umowa przywracająca katolikom pewne prawa, zabrane im przez konstytucję z 1917.

27 czerwca 1929 zabrzmiały po raz pierwszy od trzech lat dzwony kościelne. Wojna kosztowała życie około 90 tys. ludzi (56 tys. po stronie rządowej i 30 tys. Cristeros), ponadto zginęła duża liczba ludności cywilnej.

Upamiętnienie ofiar wojny[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki uznał kilkunastu poległych w wojnie Cristero za świętych. Beatyfikowany został m.in. Miguel Pro – jezuicki ksiądz, rozstrzelany bez procesu 23 listopada 1927, z powodu oskarżenia o działania wrogie rządowi, księża Cristobal Magallanes i Jose Maria Robles, zamordowani za odprawianie mszy, działacz świecki Anacleto Gonzalez Flores. Słynnym beatyfikowanym jest niespełna 15-letni Józef Sánchez del Río[2].

Żołnierze walczący po stronie rządu nie dostali odznaczeń za udział w tłumieniu powstania[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Film fabularny Cristiada, o historii Powstania Cristeros

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 James A. Haught Another Holy Horror: The Cristero War
  2. Trzynastu męczenników meksykańskich na stronie Opoka. [dostęp 2014-05-18].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bailey David C.: Viva Cristo Rey! The Cristero Rebellion and the Church-State Conflict in Mexico, Austin-London 1974.
  • Meyer Jean: The Cristero Rebellion: The Mexican People between Church and State, 1926–1929, Cambridge 1976.
  • Tuck Jim: The Holy War in Los Altos: A Regional Analysis of Mexico's Cristero Rebellion, University of Arizona Press 1982.
  • Jrade Ramon: Inquiries into the Cristero Insurrection against the Mexican Revolution, „Latin American Research Review” 20(1985), nr 2, s. 53–69.
  • Encyklopedia Katolicka, t. 12, Lublin 2008, szp. 466-467.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]