Powstanie Mahdiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Powstanie Mahdiego w Sudanie)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Śmierć gen. Gordona w Chartumie

Powstanie mahdystów – zbrojne wystąpienie derwiszów z Sudanu przeciwko Egiptowi i Wielkiej Brytanii (w latach 1881–1898)

Przyczyny i przebieg walk[edytuj | edytuj kod]

Od 1822 roku Sudan poddany był zwierzchności Egiptu, który sam był formalnie prowincją Imperium Osmańskiego. Rządy mówiących przeważnie po turecku urzędników egipskich wywoływały niechęć miejscowej ludności, którą pogłębiała polityka fiskalna władzy i nieliczenie się z potrzebami mieszkańców Sudanu.

Wiosną 1881 roku Muhammad Ahmad wyjawił swoim uczniom, że Bóg powierzył mu zadanie oczyszczenia islamu i zniszczenia wrogich islamowi rządów egipskich. 29 czerwca ogłosił się Mahdim, Bożym wysłannikiem, który pokona wrogów i doprowadzi swoich wyznawców do wiecznej szczęśliwości. Liczba zwolenników Mahdiego szybko rosła i wkrótce jego uzbrojona w prymitywną broń armia wyruszyła do walki. Pod koniec 1883 roku mahdyści pokonali trzy armie egipskie i zdobyli El Obeid oraz Barę. 12 marca 1884 roku wojska Mahdiego rozpoczęły oblężenie Chartumu, który został po ciężkich walkach zdobyty. W boju poległ wysłany na pomoc wojskom egipskim brytyjski generał Charles Gordon. Od tego momentu Sudan był wolny.

Mahdi osiedlił się w swojej rezydencji w wiosce Omdurman pod Chartumem. Z niej to kierował życiem religijnym stworzonego przez siebie państwa, starając się urzeczywistnić głoszone przez siebie idee oczyszczenia islamu. Sprawy związane z administrowaniem państwem powierzył mianowanym przez siebie czterem kalifom. Rządy te nie zawsze były efektywne, jeśli chodzi o gospodarkę kraju, gdyż Sudan często nawiedzały w tym okresie klęski głodu. W 1885 roku Mahdi poważnie zachorował na tyfus i zmarł 22 czerwca. Władzę po nim objął jego zaufany towarzysz, Abdullahi, który rozpoczął serię najazdów na Egipt i Etiopię, licząc na poparcie tamtejszej ludności. Spotkało go jednak rozczarowanie, gdyż na pomoc Egiptowi przybyły liczne i dobrze uzbrojone wojska brytyjskie. W 1896 roku rozpoczęły operację podboju Sudanu. Abdullahi nie miał dostatecznych sił, by powstrzymać Brytyjczyków, jednak mahdyści przez blisko dwa lata stawiali rozpaczliwy opór. W 1898 roku połączone siły egipsko-brytyjskie, dowodzone przez lorda Kichenera, rozgromiły mahdystów w bitwie pod Omdurmanem. Rok później Abdullahi podjął ostatnią próbę odwrócenia losów wojny, ale poniósł klęskę w bitwie pod Karari i poległ w boju.

Klęska ta oznaczała koniec niepodległego Sudanu, który dostał się pod kontrolę egipsko-brytyjską. Klęska powstania oznaczała też uzależnienie Egiptu od Wielkiej Brytanii, oficjalnie tylko egipskiego sojusznika.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

1881 – Muhammad Ahmad Ibn Abd Allah al-Mahdi ogłasza się mahdim (mesjaszem). Ogłasza świętą wojnę i staje na czele walki skierowanej przeciwko niewiernym.
1881-82 – oddziały derwiszów rozbijają wojska egipskie.
1883-85 – pokonanie wojsk brytyjskich. Ogłoszenie niepodległości. Stolicą państwa zostaje Omdurman.
22 czerwca 1885 - śmierć Mahdiego.
1896 – do Sudanu przybywają wojska brytyjskie.
2 września 1898 – rozbicie wojsk sudańskich w bitwie pod Omdurmanem przez anglo-egipski korpus ekspedycyjny pod dowództwem generała Sir Horatio Kitchenera.
1899 – przekształcenie Sudanu w kondominium (terytorium wspólnie) zarządzane przez Egipt i Wielką Brytanię.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alex Axelrod, Charles Phillips: Władcy, tyrani, dyktatorzy: Leksykon. Warszawa: Politeja, 2000.
  • Daniel Gazda: Powstanie Mahdiego 1881-1899. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2004. ISBN 83-11-09944-8.