Powstanie chłopskie w Szwajcarii
Powstanie chłopskie w Szwajcarii 1653 r.
Na przełomie XVII i XVIII wieku stosunki pomiędzy miastami a wsią szwajcarską miały skomplikowany charakter. Miasta administrowały znacznymi terenami wiejskimi. Władzę tę charakteryzowało głębokie wnikanie w życie poddanych, zakazy i nakazy nakładane na ludność wiejską, nakładanie podatków i uciążliwych świadczeń. W roku 1652 doszło do pierwszych wystąpień chłopskich. W styczniu 1653 chłopi w sile 3000 ludzi próbowali zdobyć Lucernę. W krótkim czasie powstanie rozszerzyło się na inne rejony Szwajcarii. 23 kwietnia 1653 chłopi podjęli decyzję o utworzeniu własnego związku (Bauernbund). Na jego czele stanął chłop z Emmentalu Klaus Leuenberger, zwany królem chłopskim.
Jego armia została jednak rozbita pod Wohlenschwil 3 czerwca 1653 oraz kilku innych bitwach m.in. Gissikon, Herzogenbuchsee, a on sam skazany na karę śmierci. Powstanie chłopów zakończyło się całkowitą klęską i pociągnęło za sobą wielkie reperkusje skierowane przeciwko mieszkańcom wsi.
Opis powstania [edytuj]
Powstanie chłopskie w Szwajcarii 1653 miało różnorodne przyczyny. Jedną z nich było porozumienie między miastami, stanowiącymi centrum władzy politycznej i gospodarczej. W XVI i XVII wieku miasta szwajcarskie wyraźnie ograniczyły rolę terenów wiejskich. Stworzyło to dla wielu mieszkańców barierę uniemożliwiającą im socjalny i polityczny rozwój. Do tego dołączyła się ciężka sytuacja gospodarcza powstała po zakończeniu wojny trzydziestoletniej (braki żywności). Wiele gospodarstw chłopskich było zadłużonych, sami chłopi zaś domagali się finansowych ulg i gospodarczej oraz politycznej wolności.
Nieporozumienia te doprowadziły do wybuchu powstania w rejonach miast Lucerna, Berno, Solothurn i Bazylea. Rządzący w Radzie Berna i Lucerny bojąc się rozruchów chłopskich zwrócili się o pomoc do kantonów tzw. Starej Konfederacji. Zurich, który siłą stłumił powstanie swoich obywateli w latach 1645-1646, obawiał się nowych wystąpień na swoich ziemiach, wysyłając swojego burmistrza Johanna Henryka Wasera z misją do powstańców. Akcja ta zakończyła się niepowodzeniem.
Powstańcy z Lucerny, Berna, Solothurnu i Bazyelei zawiązali wzajemny sojusz w miejscowości Hittwil, po czym rozpoczęli się dozbrajać. Pierwszym ich celem stało się oblężenie Berna, Lucerny i Aarau. Zagrożone szwajcarskie miasta, zdecydowały się na zbrojne stłumienie powstania. W chwili gdy Zurich przygotowywał swoje wojska do akcji, przywódca powstańców berneńskich Niklaus Leuenberger zawarł zawieszenie broni z Radą Berna (układ z Murifeld). Zawarty kompromis nie trwał jednak zbyt długo, gdyż powstańcy niechętnie zdawali swoją broń. Kolejne dni to nowe spory w rejonach Lucerny i Berna.
Słabo uzbrojona armia chłopska licząca 20 000 ludzi pociągnęła wówczas w kierunku Zurichu, zakładając swój obóz pod Maegenwill. Przeciwko powstańcom ze wschodu nadciągnęły siły 9000 żołnierzy zurichskich pod wodza Konrada Wermuellera. Dnia 3 czerwca 1653 pod miejscowością Wohlenschwil doszło do bitwy pomiędzy obiema stronami. W wyniku starcia miejscowość spłonęła doszczętnie, a powstańcy zostali pokonani. Dzień później Niklaus Leuneberger zawarł ostateczny układ z Christianem Schybi (układ z Mellinger).
Wielu powstańców zostało ukaranych karą śmierci lub wypędzenia z kraju. Mimo krwawego stłumienia powstania, przyniosło one pewne korzyści chłopom. Aż do roku 1798 Berno nie zdecydowało się na powiększanie podatków swoim podwładnym. Powodem był brak środków finansowych na wyposażenie nowej armii, mającej wystąpić przeciwko kolejnemu powstaniu.
Literatura [edytuj]
- Gottfried Guggenbuehl: Der scweizerische Bauernkrieg von 1653, Zurich 1913
- Hans Muehlestein: Der grosse schweizerische Bauernkrieg, Zurich 1977, ISBN 3-293-00003-7
- Andreas Suter: Der Schweizerische Bauernkrieg von 1653, Tuebingen 1997
