Powstanie jońskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Najważniesze akcje powstania jońskiego

Powstanie jońskie (w latach 499–494 p.n.e.) – rewolta państw greckich w Azji Mniejszej przeciwko panowaniu perskiemu. Zostało krwawo stłumione przez Dariusza I Wielkiego po zdobyciu Miletu w roku 494 p.n.e.

W VI wieku p.n.e. Królestwo Perskie stało się potęgą w świecie starożytnym. Po podboju Azji Mniejszej Grecy zamieszkujący Jonię dostali się pod perską okupację. Sytuacja ta wkrótce doprowadziła do wybuchu konfliktu.

Histiajos, tyran Miletu przetrzymywany wbrew swej woli na dworze króla perskiego, zdecydował się wywołać w Jonii powstanie. Wiedząc, że miasta jońskie nie znoszą perskiej hegemonii, wysłał do Miletu swego zaufanego niewolnika, gdzie wieść (wytatuowaną na ogolonej głowie posłańca) odczytał władający w imieniu teścia Arystagoras i zawiązał spisek. Obaj działali z pobudek osobistych: Arystagorasowi chodziło o zdobycie niepodzielnej władzy, Histiajos liczył na to, że Dariusz jemu właśnie zleci stłumienie powstania i przywróci do łask[1].

Przeciwnikiem powstania był historyk Hekatajos, który radził spiskowcom by, jeżeli zdecydują się chwycić za broń, przede wszystkim zadbali o panowanie na morzu. Do tego potrzebna była jednak współpraca innych greckich miast-państw oraz pieniądze ze skarbca świątyni Apollona w Didymach, do czego ostatecznie nie doszło.

Arystagoras udał się do Grecji właściwej szukając poparcia. W Sparcie rozmawiał z królem Kleomenesem starając się przekonać go do wyprzedzającego ataku na Persję, co miało być łatwe, wiele łupów do zagarnięcia po drodze, a stolica, Suza, w odległości "zaledwie" trzech miesięcy marszu od wybrzeża. Kleomenes – zdając sobie sprawę, że na ogromnym obszarze Azji Mniejszej jego wojsko uległoby rozproszeniu – odmówił, ale Arystagoras miał więcej szczęścia w Atenach, ponieważ, jak pisał Herodot, "łatwiej przekonać tysiąc Ateńczyków niż jednego spartańskiego króla". Ateny uznawały się za opiekuna wszystkich Jonów i uważały za swój obowiązek przyjść im z pomocą. Ostatecznie Ateny oddały do dyspozycji powstańców dwadzieścia okrętów, zaś mająca dług wdzięczności wobec miletejczyków Eretria – pięć[2].

Początkowo powstańcy – poza wygnaniem lokalnych perskich satrapów i uwolnieniem Pajonów, których Megabazos przesiedlił do Frygii, a których teraz odesłano do rodzinnej Tracji – nie podejmowali żadnych działań zbrojnych, oczekując na przybycie sojuszniczych okrętów. Gdy te pojawiły się wreszcie jesienią roku 499, Jonowie napadli na Sardes, paląc doszczętnie miasto (wraz z powszechnie znaną świątynią Kybele), ale zostali odparci przez garnizon cytadeli, którym dowodził brat królewski Artafernes.

Spalenie Sardes spowodowało rozszerzenie się powstania na państwa greckie nad Hellespontem i Bosforem, co zablokowało łączność z wojskami perskimi, stacjonującymi w Tracji, a także zapewniło dowóz zboża z kolonii greckich nad Morzem Czarnym niezbędny dla walczących. Jednakże ta nieprzemyślana akcja sprowokowała Persów do uderzenia na ziemie Jonów. Jesienią 498 roku zadali im poważną klęskę pod Efezem[3].

Po kilku latach ciężkich walk flota jońska poniosła druzgocącą klęskę w roku 494 pod Lade i rebelia została stłumiona przez Persów (kwiat młodzieży jońskiej posłano na dwór Dariusza, gdzie z chłopców uczyniono eunuchów, a z dziewcząt nałożnice). Arystagoras zginął, Histiajosa wbito na pal (jego głowę Artafernes posłał Dariuszowi), a z jońskich miast najgorszy los spotkał Milet. Dla postrachu miasto zostało zrównane z ziemią, a ci, którzy przeżyli oblężenie, poszli w niewolę. Ocalała jedynie Samos, gdyż jej flota we właściwym momencie uciekła spod Lade[4].

Najważniejsze wydarzenia powstania[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Hammond: Dzieje Grecji, s.257
  2. Hammond: Dzieje Grecji, s.258
  3. R. i T. Dupuy: The Harper Encyclopedia of Military History, s.27
  4. Hammond: Dzieje recji s. 261

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryszard Kulesza: Maraton. Warszawa: Wydawnictwo Attyka, 2005. ISBN 83-7452-0019.
  • N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973.
  • R. Ernest Dupuy i Trevor N. Dupuy: The Harper Encyclopedia of Military History. New York: Harper Collins Publishers, 1993. ISBN 0-06-270056-1.