Powstanie wielkopolskie 1848 roku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powstania wielkopolskiego z 1848 roku. Zobacz też: powstania wielkopolskie z innych lat.
Powstanie wielkopolskie 1848 roku
Powstanie wielkopolskie w 1848.PNG
Powstanie wielkopolskie
Czas 20 marca-9/17 maja 1848
Miejsce Wielkopolska
Terytorium Wielkie Księstwo Poznańskie
Przyczyna Wiosna Ludów
Wynik kapitulacja Polaków
Strony konfliktu
Flag of Vienna.svg powstańcy wielkopolscy  Królestwo Prus
Dowódcy
Ludwik Mierosławski Friedrich August Peter von Colomb
Siły
początkowo ok. 20 tys.;
po ugodzie w Jarosławcu ok.4-5 tys.
ok. 40 tys. regularnej armii, kilkanaście dział;
milicja obywatelska
Straty
640 zabitych[1] ok.500 zabitych[2]
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Powstanie wielkopolskie 1848 roku

KsiążMiłosławSokołowoKcynia

Powstanie wielkopolskie zwane także powstaniem poznańskimpowstanie, które wybuchło w Wielkopolsce w 1848 roku, będące częścią ogólnopolskiego planu powstania narodowego w czasie europejskiej Wiosny Ludów.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Na wieść o berlińskiej rewolucji marcowej utworzono w Poznaniu 20 marca Komitet Narodowy, do którego przyłączyli wypuszczeni z pruskiego więzienia działacze związani z przygotowaniami powstania w 1846 roku (Ludwik Mierosławski i Karol Libelt). Komitet proklamował niepodległość, odmawiając bezpośredniego wcielenia części Poznańskiego do Królestwa Prus i przystąpił do organizacji sił zbrojnych. Naczelnym wodzem powstania został Ludwik Mierosławski.

W Komitecie istniały dwa skrzydła: lewe, którego celem było powstanie ludowe i walka przeciw monarchii, oraz prawe, dążące do porozumienia z królem pruskim w zamian za uzyskanie autonomii dla Poznańskiego.

Chłopom za udział w powstaniu obiecano na własność grunty dotąd użytkowane, a bezrolni mieli otrzymać przydziały ziemi[3], a "Wszyscy w ogóle, którzy staną pod bronią i bić się będą za niepodległość Polski, będą mieli pierwsze prawo do urzędów podług zdolności[4]. Powstanie wsparł pułk piechoty liniowej z Poznania, którym dowodził płk Jabłkowski.

W kwietniu niemal w całym Wielkim Księstwie Poznańskim dochodziło do starć lokalnych formacji powstańczych z oddziałami pruskimi (zob. mapka). Jednak 11 kwietnia 1848 Komitet podpisał z przedstawicielem władz pruskich ugodę w Jarosławcu. W zamian za obietnicę autonomii części Poznańskiego zgodzono się na rozwiązanie większości oddziałów powstańczych (kosynierów). Ci ostatni ugodę tę przyjęli jako zdradę, ale większość sił rozwiązano. Prusacy mimo to nie dotrzymali obietnicy i przystąpili do likwidacji sił powstańczych (bitwa pod Książem). W odpowiedzi na to, istniejące jeszcze oddziały polskie stawiły czynny opór i odniosły kilka zwycięstw (pod Miłosławiem, Wrześnią i Sokołowem). Mimo to wojska powstańcze uległy rozprzężeniu. 8 maja doszło do podpisania umowy kapitulacyjnej. Wciąż jednak dochodziło do walk na innych obszarach centralnej i zachodniej Wielkopolski: pod Bukiem, Rogalinem i Rogalinkiem oraz pod Doktorowem, zwycięskich jednak dla Prusaków. Ostatecznie główne siły Mierosławskiego złożyły broń 9 maja w Bardzie.

Kampania północna[edytuj | edytuj kod]

Doniesienia o kapitulacji głównych sił powstańczych nie dotarły początkowo na północ Wielkiego Księstwa – na Pałuki. Tam starcia także trwały już od miesiąca (m.in. 5 kwietnia Prusacy wymordowali polskich kawalerzystów pod Łabiszynem). W nocy z 7/8 maja, gdy w Wielkopolsce decydowano o poddaniu się, kosynierzy z okolic Wągrowca, Gołańczy i Szubina, wsparci przez lokalnych powstańców, w krótkiej bitwie zajęli Kcynię. Był to największy sukces powstańczy w tym rejonie. Jednak osamotnione i izolowane od reszty Wielkopolski oddziały nie miały żadnych szans z regularną armią. 17 maja skapitulował pod Żninem ostatni duży oddział powstańczy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane przybliżone; obejmują jedynie straty z trzech głównych bitew – pod Książem, Miłosławiem i Sokołowem;
  2. Jak wyżej;
  3. 3 morgi;
  4. Bogusław Polak: Lance do boju. s. 116-118.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Grabski, Eligiusz Kozłowski i inni, Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. Warszawa 1966.
  • Bogusław Polak: Lance do boju. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986. ISBN 8303013734.
  • Eligiusz Kozłowski: Historia oręża polskiego 1795-1939. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1983. ISBN 83-214-0339-5.
  • Maksymilian Prill, Wiosna Ludów - Powstanie Wielkopolskie 1848 roku na Pałukach [w:] "Pałuki" nr 65 (17/1993);
  • Jerzy Topolski, Lech Trzeciakowski (red.), Dzieje Poznania, tom II cz. 1 1793-1918, Warszawa-Poznań 1994, Państwowe Wydawnictwo Naukowe ISBN 83-01-11393-6