Poznań

Z Wikipedii

Współrzędne: 52°24'24″N 16°55'25″E / 52.40667, 16.92361

Poznań
Centrum Poznania
Herb Poznania Flaga Poznania
Województwo	wielkopolskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Poznań miejska
Założono	VIII wiek
Prawa miejskie	1253
Prezydent miasta	Ryszard Grobelny
Powierzchnia	261,85 km²
Położenie (punkt)	52° 24' 24 '' N 16° 55' 25 '' E
Położenie (zasięg)	52°17'34N - 52°30'27N 16°44'08E - 17°04'28E[1]
Wysokość	60-154 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość • aglomeracja	557 264[2] 2 128,2 os./km² ok. 943 700[3]
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Kod pocztowy	60-001 do 61-890
Tablice rejestracyjne	PO
Położenie na mapie Polski Poznań
TERC (TERYT)	3064011
SIMC	0969400
Hasło promocyjne: POZnań* *Miasto know-how
Urząd miejski plac Kolegiacki 17 61-841 Poznań tel. (+48) 61 878-52-00;
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Poznań (łac. Posnania, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, dla zachowania tradycji przy uroczystych okazjach używana jest nazwa: Stołeczne Miasto Poznań)^[4] – jedno z najstarszych i największych polskich miast (piąte pod względem ludności, szóste pod względem powierzchni), położone nad rzeką Wartą. Stolica Wielkopolski, województwa wielkopolskiego i archidiecezji poznańskiej. Poznań znajduje się pomiędzy Berlinem a Warszawą i jest ważnym węzłem drogowym i kolejowym w kraju, posiada także międzynarodowy port lotniczy.

Poznań był jednym z najważniejszych ośrodków stołecznych i religijnych państwa Piastów w X i XI w., w przeszłości pełnił rolę stolicy państwa oraz siedziby władców^[5]. Rozporządzeniem Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z dniem 11 grudnia 2008 uznano Poznań - historyczny zespół miasta za pomnik historii^[6].

Obecnie Poznań to dynamiczny ośrodek gospodarczy, akademicki, naukowy i kulturalny. Duży ośrodek przemysłu (Poznański Okręg Przemysłowy) i usług, miejsce corocznych Międzynarodowych Targów Poznańskich. Według zewnętrznych ocen przeprowadzonych przez agencję ratingową Moody's Investors Service, pod względem wiarygodności dla inwestorów nieznacznie ustępuje znacznie większej Warszawie^[7].

W Poznaniu działa osiem państwowych szkół wyższych (w tym 4 uniwersytety) i siedemnaście uczelni prywatnych, kształcących łącznie blisko 133 tys. studentów. Na 1000 mieszkańców przypada 221 studentów – wśród dużych polskich miast Poznań zajmuje pod tym względem pierwsze miejsce^[8].

Miasto nazywane jest również w przewodnikach turystycznych "muzyczną stolicą Polski"^[9] z powodu działających tutaj chórów chłopięcych i męskich, organizowanym co 5 lat konkursom skrzypcowym oraz lutniczym im. Henryka Wieniawskiego, a także dzięki działalności Orkiestry Kameralnej Polskiego Radia "Amadeus" pod dyrekcją Agnieszki Duczmal, opery i Polskiego Teatru Tańca.

Miasto jest silnie powiązane komunikacyjnie i ekonomicznie z otaczającymi je gminami powiatu poznańskiego tworzącymi aglomerację poznańską (ze wspólną infrastrukturą np. wodociągami).

Poznań, według przygotowanego w czerwcu 2009 roku przez redakcję tygodnika Przekrój rankingu, jest najlepszym do życia miastem w Polsce.^[10]

Spis treści 1 Położenie 2 Środowisko naturalne 3 Toponimika nazwy miasta 3.1 Wydarzenia i fakty związane z Poznaniem 4 Historia 5 Gospodarka 6 Komunikacja 6.1 Drogi 6.2 Lotnisko 6.3 Komunikacja publiczna 6.4 Kolej 6.4.1 Historia 7 Administracja 7.1 Miasta partnerskie 8 Ludność 9 Ludzie związani z Poznaniem 9.1 poznaniak a poznańczyk 10 Atrakcje turystyczne 11 Wyższe uczelnie 12 Kultura 12.1 Historia kultury muzycznej[23] 13 Sport 13.1 Kluby i drużyny sportowe 14 Życie religijne 15 Zobacz też 16 Przypisy 17 Bibliografia 18 Linki zewnętrzne

[edytuj] Położenie

Według danych GUSu z 2008 roku powierzchnia miasta obejmuje 26 185 ha^[11]. Poznań znajduje się w środkowo-zachodniej Polsce, w środkowej części województwa wielkopolskiego. Miasto położone jest na obszarze trzech mezoregionów fizjograficznych tj. zachodnia część na Pojezierzu Poznańskim, wschodnia na Równinie Wrzesińskiej, a najstarsza część miasta znajduje się na dnie zorientowanego wzdłuż osi północ-południe Poznańskiego Przełomu Warty. Te 3 obszary są częściami makroregionu Pojezierze Wielkopolskie.

Rozciągłość granic administracyjnych Poznania na osi północ-południe wynosi ok. 23 km, a na osi wschód-zachód ok. 24 km^[12]. Poznań stanowi centralną cześć aglomeracji poznańskiej. Miasto graniczy z 11 innymi gminami, które należą do powiatu poznańskiego. Bezpośrednio graniczy z dwoma innymi miastami tj. z Luboniem i Swarzędzem.

Miasto jest położone w dolinie Warty, a także w dolinach mniejszych cieków jak: Bogdanki, Cybiny i Głównej.

Poznań jest uznawany za historyczną stolicę Wielkopolski.

[edytuj] Środowisko naturalne

Położenie miasta wynika z warunków geograficznych. Położenie w dolinie Bogdanki oraz Cybiny i Głównej stanowiły najdogodniejszą drogę ze wschodu na zachód pozwalając łagodnie zejść na dno Warty, która w tym miejscu dzieląc się na wiele odnóg tworzyła bród. Wraz z rozwojem miasta niwelowano różnice wysokości względnych zasypując obniżenia terenu materiałem z wzniesień. Silnie zmieniono również sieć hydrograficzną miasta. Nie tylko zredukowano liczbę odnóg Warty, ale również zasypywano małe cieki, a niektóre jak dolny bieg Bogdanki, Segankę czy Wierzbak wprowadzono do miejskiej kanalizacji. Mimo to dna dolin tych dopływów nadal stanowią tak ważne kliny zieleni.

 Osobny artykuł: Środowisko naturalne Poznania.

Średnia temperatura i opady dla Poznania
Miesiąc	Sty	Lut	Mar	Kwi	Maj	Cze	Lip	Sie	Wrz	Paź	Lis	Gru	Roczna
Średnie najwyższe temperatury °C	1	1	7	12	20	23	24	23	19	13	6	3	13
Średnie najniższe temperatury °C	-5	-5	-1	3	8	11	14	13	9	5	1	-2	5
Opady mm	24	29	26	41	47	54	81	66	45	38	23	39	513
Źródło: BBC Weather[13] 18.12.2008

[edytuj] Toponimika nazwy miasta

Poznań jako ośrodek życia politycznego jest jednym z pierwszych polskich miast odnotowanych na kartach historii. Są to, w związku z tym, że w owych czasach łacina był językiem używanym przez wykształconą część społeczeństwa, zapisy w formie zlatynizowanej. Pierwszy znany zapis znajduje się w w kronice Thietmara pod rokiem 970 w formie episcopus Posnaniensis. W tej samej kronice pod rokiem 1005 zaś znajdujemy określenie ab urbe Posnani^[14]. Jako nominativus Poznań pojawia się w 1236 jako Posnania i 1247 jako Poznania. Poza nimi można odnaleźć też zapisy z 1146 i 1244 w formie in Poznan, które pozwalają na wysnucie wniosku, że nazwa Poznań nie zmieniła się na przestrzeni dziejów.

Obecnie językoznawcy zgadzają się, że nazwa Poznań wywodzi się od imienia Poznan. Utworzono ją poprzez dodanie do imienia Poznana przyrostka -j, który jeszcze w czasach przedpiśmiennych zlał się z poprzedzającą go literą n zmiękczając ją do współczesnego ń.

O ile wyjaśnienie nazwy nie nastręcza naukowcom problemu to samo imię Poznan nie jest do końca jasne. Źródła historyczne nie dostarczają informacji o osobie, której imieniem nazwano gród nad Wartą. Nie jest też pewne, czy to słowiańskie imię wywodzące się od czasownika "poznać" należy do tzw. grupy imion imiesłowowych, takich jak Miłowan czy Biegan, czy też powstało jako skrócenie imienia dwuczłonowego np. Poznamir^[15].

Z nadaniem miastu nazwy Poznań wiąże się stare podanie, sięgające czasów powstania państwa polskiego. Wedle niego w okolicach Poznania osiedlił się Lech i jego drużyna, kilka lat po tym, jak rozstał się ze swoimi braćmi, Czechem i Rusem. Czech podążył na południe, Rus na wschód, Lech natomiast założył osadę w Gnieźnie (z czym również wiąże się legenda). Po kilku latach Rus i Czech postanowili odwiedzić brata i ze zbrojnymi orszakami wyruszyli na spotkanie. W tym samym czasie Lech polował w okolicach Gniezna i jego zbrojni przywieźli niepokojące wiadomości – na obrzeżach krainy zauważono obce wojska. Lech zwołał szybko tych, którzy brali udział w polowaniu i przygotowywał się do odparcia najeźdźców. Legenda głosi, że wojska Lecha, Czecha i Rusa ruszyły już do ataku, gdy nagle bracia jadący na czele krzyknęli "poznan!" rozpoznając się nawzajem. Lech, Czech i Rus zdążyli powstrzymać rozlew krwi a na cześć tego szczęśliwego zdarzenia wyprawili ucztę i na miejscu niedoszłej bitwy założyli osadę^{[potrzebne źródło]}

Legenda ta z pewnością nie tłumaczy prawdziwie etymologii słowa 'Poznań', być może jednak powstała w czasie gdy przekazywano sobie jeszcze ustnie opowieści i nawiązuje do wędrówki ludów, która doprowadziła do przybycia na ziemie polskie plemion słowiańskich. Jest możliwe, że historia braci, którzy rozdzielili swoje drużyny i spotkali się po latach, zawiera ziarno prawdy^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Wydarzenia i fakty związane z Poznaniem

Poznań jest jedynym miastem, którego nazwa została wymieniona w hymnie Polski
(I wers III zwrotki): Jak Czarniecki do Poznania ...

Nazwę Poznań/Poznan/Posen noszą lub nosiły miejscowości:

• Poznan w Ohio
• Posen w Illinois
• Posen w Michigan
• Posen w Nebrasce, obecnie Fardale

Jedna z ulic w Adelajdzie znajdująca się w dzielnicy Norlunga nosi nazwę Poznan Crescent, jest ona przecznicą odchodzącą od ulicy Warsaw Drive. W pobliżu znajdują się również ulice upamiętniające inne polskie miasta: Radom Crescent, Lodz Crescent, Krakow Crescent, a także Vistula Crescent.

Nazwę Poznań/Posen noszą lub nosiły następujące okręty, statki i samoloty:

• SMS Posen – pancernik typu Nassau z 1910 roku
• SS Poznan – statek handlowy z 1913 roku
• SS Poznań – masowiec z 1927 roku
• MS Poznań – kontenerowiec z 1982 roku
• ORP Poznań – okręt transportowo-minowy typu Lublin z 1991 roku
• samolot Poznań – Boeing 767-300ER (SP-LPC) należący do PLL LOT

Model Mercedesa z 1912 roku nosił nazwę Mercedes 10/20 HP Posen

W Poznaniu urodził się prezydent Republiki Weimarskiej, Paul von Hindenburg.

[edytuj] Historia

 Osobny artykuł: historia Poznania.

edytuj

Historia Poznania

Okresy w historii Poznania:

Prehistoria (do 966)

Stołeczny gród Piastów (966-1034)

Upadek grodu i odbudowa (1034-1253)

Od lokacji do zjednoczenia państwa (1253-1320)

Poznań w późnym średniowieczu (1320-1500)

Poznań w renesansie (1500-1650)

Od potopu do epoki stanisławowskiej (1650-1768)

Poznań za Stanisława Augusta (1768-1793)

W Prusach Południowych (1793-1806)

W Księstwie Warszawskim (1806-1815)

W Wielkim Księstwie Poznańskim (1815-1848)

Okres międzywojenny (1919-1939)

Pozostałe:

→Oblężenie Poznania 1146 →Powstanie wielkopolskie 1846 →Armia Wielkopolska →Powstanie wielkopolskie 1918-1919 →Bitwa o Ławicę 1919 →Strajk kolejarzy 1920 →Bitwa o Poznań 1945 →Poznański Czerwiec '56 →Twierdza Poznań →Prezydenci Poznania

Historia Polski

Pierwsze ślady ludzi na terenie dzisiejszego Poznania pochodzą z okresu około 8900–8000 roku p.n.e. Byli to łowcy reniferów. Względnie stałe osady powstały na przełomie V i IV tysiąclecie p.n.e. Około 2200 p.n.e. na tych ziemiach pojawiła się ludność indoeuropejska, zaś z V wieku pochodzą ślady osadnictwa niezaprzeczalnie słowiańskiego, zaś w VIII wieku pojawili się tu Polanie, z tego okresu pochodzi też prawdopodobnie gród na Ostrowie Tumskim, który stał się zaczątkiem dzisiejszego miasta. W X wieku gród znalazł się pod panowaniem Piastów, którzy uczynili go jednym ze stołecznych (obok Gniezna, Giecza i Ostrowa Lednickiego ośrodków w swoim państwie.

Pierwotnie miasto leżało nad brzegiem Cybiny i prawym brzegiem Warty. Na pobliskim wzgórzu stała tam wówczas pogańska świątynia i zamek książęcy. Poznań wiąże się również z początkami polskiej państwowości. Jest to jedno z hipotetycznych miejsc chrztu Mieszka I w 966. W 968 swą siedzibę umieścił tu Jordan, pierwszy biskup Polski. Funkcje stołeczne gród pełnił do 1039, gdy został – wraz z innymi miastami Wielkopolski i Śląska – spalony przez Brzetysława I. Co prawda Poznań stracił swe polityczne znaczenie, jednak nadal pozostał prężnym ośrodkiem gospodarczym. Kolejny okres rozkwitu przypada na rozbicie dzielnicowe, gdy gród stał się stolicą wielkopolskiej linii Piastów. Jej przedstawiciele, książęta Przemysł I i Bolesław Pobożny w 1253 lokowali miasto na lewym brzegu na prawie magdeburskim. Prace zapoczątkowane przez ojca kontynuował jeszcze Przemysł II – który jako pierwszy władca od 200 lat koronował się w Gnieźnie na króla Polski, a za swą siedzibę obrał Poznań – jego rezydencją stał się dawny zamek książęcy jego ojca na Wzgórzu Przemysła. Po jego tragicznej śmierci w rozwoju miasta nastąpił chwilowy zastój. Do dziś można jeszcze znaleźć pozostałości murów miejskich.

Kolejny, pomyślny okres w historii Poznania rozpoczęło wstąpienie na tron Władysława Jagiełły. Otwarcie szlaku łączącego Litwę z zachodnią Europą oraz zamknięcie dla polskich towarów Gdańska sprawiły, że Poznań stał się ważnym węzłem, w którym przecinały się szlaki handlowe. Z czasem wokół miasta rozwinęła się sieć konkurujących z nim miasteczek należących głównie do duchowieństwa i szlachty, tworzących razem z Poznaniem prężnie rozwijającą się konurbację.

Trwające kilkaset lat korzystne warunki dla rozwoju miasta przerwał w 1655 potop szwedzki. W krótkim okresie pokoju, który po nim nastąpił Poznań usiłował się podnieść, ale kolejne konflikty zbrojne takie jak wielka wojna północna, wojna o sukcesję polską, wojna siedmioletnia oraz konfederacja barska sprawiły, że miasto pustoszyły różnorodne armie. Nadzieję na pokój przyniosła dopiero elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego, lecz również na początku jego panowania o miasto walczyli barzanie z wojskami pruskimi, a następnie rosyjskimi, które opuściły miasto dopiero w 1775 roku.

Kilka kolejnych lat to kolejny okres pomyślności związany z działalnością Komisji Dobrego Porządku i reformami Sejmu Czteroletniego, jednak zostały one zniweczone przez konfederację targowicką i II rozbiór Polski w wyniku którego Poznań znalazł się pod pruskim panowaniem.

W pierwszym okresie pruskiego panowania, nowe władze dokonały integracji konurbacji w jeden organizm miejski oraz tworząc podstawy do rozbudowy Poznania w kierunku zachodnim. Klęska Prus i zwycięskie powstanie w 1806 uczyniły Poznań jednym z głównych miast Księstwa Warszawskiego. Trwające jednak wojny napoleońskie nie sprzyjały rozwojowi miasta. Po klęsce Napoleona Poznań znalazł się ponownie, od 1815 roku pod Pruskim panowaniem, tym razem jako stolica autonomicznego Wielkiego Księstwa Poznańskiego.

[edytuj] Gospodarka

 Osobne artykuły: Gospodarka Poznania, Poznański Okręg Przemysłowy, Handel i usługi w aglomeracji poznańskiej.

Poznań należy do największych ośrodków gospodarczych w kraju. Jest to również zaliczany do najbardziej atrakcyjnych miejsc do inwestowania w Polsce^[16]. Według informacji podawanych przez inwestorów szacuje się, że wartość skumulowanych bezpośrednich inwestycji zagranicznych w latach 1990-2006 wyniosła w Poznaniu 5,1 mld USD^[17]. W 2006 r. produkt krajowy brutto na mieszkańca wytworzony w Poznaniu stanowił 202% średniej krajowej i ustępował tylko Warszawie.

W Poznaniu działają centra usług i ośrodki badawcze takich firm, jak: Bertelsmann, Carlsberg, Dalkia, Duni, Franklin Templeton Investments, GlaxoSmithKline, MAN, The Lorenz Bahlsen Snack-World, W. R. Grace & Co, Microsoft, Roche, Telcordia Technologies, Unilever, czy Wikia.

Swoje oddziały i filie w Poznaniu posiadają 44 polskie i zagraniczne banki. Dysponują one łącznie 333 placówkami. ^{[18][potrzebne źródło]}

Stolica Wielkopolski jest ważnym ośrodkiem przemysłu spożywczego, motoryzacyjnego, farmaceutycznego oraz chemicznego. W branżę tę zainwestowały wielkie międzynarodowe koncerny, takie jak^{[potrzebne źródło]}: Beiersdorf, Bridgestone, Exide, Imperial Tobacco, MAN, Kraft, Pernod Ricard, SABMiller, Unilever, Volkswagen, czy Wrigley.

[edytuj] Komunikacja

Poznań stanowi ważny węzeł komunikacyjny, zarówno drogowy jak i kolejowy.

[edytuj] Drogi

Sam układ dróg w mieście jest również charakterystyczny. Składa się on z promieniście rozchodzących się ulic połączonych docelowo trzema pierścieniami (ramami komunikacyjnymi) oraz biegnącą poza granicami miasta obwodnicą dla ruchu tranzytowego. Obecnie I i II rama istnieją niemal w całości, zaś III rama fragmentarycznie.

Drogi przechodzące przez Poznań

Droga	Trasa	Dzielnica
autostrada A2	Świecko – Poznań – Łódź – Warszawa – Terespol (E30 dalej przez Berlin do Cork w Irlandii oraz przez Mińsk i Moskwę do Omska w Rosji)	Grunwald, Wilda, Nowe Miasto
droga krajowa nr 5	Świecie – Bydgoszcz – Poznań – Wrocław – Lubawka	Grunwald, Wilda, Nowe Miasto
droga krajowa nr 11	Kołobrzeg – Koszalin – Piła – Poznań – Ostrów – Kępno – Lubliniec – Bytom	Jeżyce, Grunwald, Wilda, Nowe Miasto
droga krajowa nr 92 (alternatywna do autostrady A2)	Miedzichowo – Pniewy – Poznań – Września – Słupca – Konin – Kutno – Łowicz	Jeżyce, Stare Miasto, Nowe Miasto
droga wojewódzka nr 184	Poznań – Szamotuły – Ostroróg	Grunwald
droga wojewódzka nr 196	Poznań – Murowana Goślina – Wągrowiec	Nowe Miasto
droga wojewódzka nr 307	Poznań – Buk – Opalenica – Nowy Tomyśl	Jeżyce
droga wojewódzka nr 430	Poznań – Puszczykowo – Mosina	Wilda

p • d • e Obwodnice Poznania Istniejące I rama komunikacyjna • II rama komunikacyjna • Południowa Obwodnica Planowane III rama komunikacyjna • Wschodnia Obwodnica W budowie Zachodnia Obwodnica

[edytuj] Lotnisko

7 km na zachód od centrum Poznania znajduje się międzynarodowy port lotniczy Poznań-Ławica im. Henryka Wieniawskiego.

[edytuj] Komunikacja publiczna

 Osobne artykuły: tramwaje w Poznaniu, autobusy w Poznaniu.

Linie autobusowe i tramwajowe miejskie (a także kilka podmiejskich) obsługuje Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu. W samym Poznaniu położono silny nacisk na rozwój komunikacji publicznej, a zwłaszcza tramwajowej^{[potrzebne źródło]}. Dnia 31 stycznia 1997 roku został otwarty odcinek bezkolizyjnej trasy tramwajowej tzw. Poznański Szybki Tramwaj (PST, "Pestka"), pozwalający na rozwijanie szybkości nawet do 70 km/h. Był to pierwszy w Polsce odcinek szybkiego tramwaju (obecnie powstają kolejne w innych miastach Polski, jako tańsza alternatywa do metra). Projektowana jest budowa drugiego etapu PeSTki, z centrum do Dworca Głównego PKP z wyjazdem w kierunku Górczyna, która ma zakończyć się w 2010 roku^{[potrzebne źródło]}. W zamierzeniach było również wydłużenie linii na północy^{[potrzebne źródło]}, w związku z rozbudową kampusu UAM na Morasku i Umultowie, ale otwarty jesienią 2007 dworzec autobusowy na osiedlu Sobieskiego praktycznie uniemożliwia przedłużenie trasy. W trakcie realizacji jest też budowa podobnej linii szybkiego tramwaju na Franowo (Ratajski Szybki Tramwaj) – zakończył się jej pierwszy etap, z centrum do ulicy Jana Pawła II.

Poznańska komunikacja miejska wyróżnia się prowadzeniem mobilnego systemu informacji o rozkładzie jazdy, który jest dostępny także dla osób niewidomych i słabowidzących – Ginger.

Poznań jako pierwsze miasto w Polsce wprowadziło do komunikacji miejskiej autobus z napędem hybrydowym.

[edytuj] Kolej

Poznań jest obecnie jednym z najważniejszych węzłów kolejowych w Polsce. Istnieje tu Zakład Taboru Poznań i Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego. Z miasta można dojechać do większości miast liczących powyżej 100 tys. mieszkańców w Polsce oraz wielu mniejszych. Przez Poznań przejeżdżają pociągi międzynarodowe, m.in. do Pragi, Berlina czy Kijowa. Znajduje się tu 16 stacji i przystanków kolejowych: Poznań Główny, Poznań Wola, Poznań Dębiec, Poznań Wschód, Poznań Dębina, Poznań Garbary, Poznań Antoninek, Poznań Górczyn, Poznań Karolin, Poznań Junikowo, Poznań Krzesiny, Poznań Starołęka, Poznań Strzeszyn, Poznań Franowo, Poznań Kobylepole, Poznań Kiekrz. W Mieście znajduje się Muzeum Ratownictwa Kolejowego, które jest jedynym takim w Polsce.

[edytuj] Historia

Ta sekcja zawiera jedynie listę źródeł lub linki zewnętrzne, więc jej weryfikowalność pozostaje częściowo niejasna, z powodu niewystarczającej liczby przypisów umieszczonych w tekście artykułu.

Początki kolei żelaznych w Poznaniu sięgają 1. połowy XIX wieku. W dniu 9 sierpnia 1848, po 3 latach budowy, Towarzystwo Kolei Stargardzko-Poznańskiej uruchomiło 192 km, częściowo 2-torową, linię kolejową Szczecin Dąbie-Poznań Wola łączącą miasto ze Szczecinem.^[19] W 1851 powstał węzeł kolejowy w Krzyżu, dzięki któremu Poznań uzyskał połączenie z Bydgoszczą, a w 1852 z Tczewem i Gdańskiem, oraz Gorzowem Wielkopolskim, Kostrzynem nad Odrą, Frankfurtem nad Odrą i Berlinem. W dniu 29 października 1856, Towarzystwo Kolei Górnośląskiej otwarło jednotorową linię kolejową łączącą Wrocław Główny i Poznań Jeżyce, zaś w 1870 roku Poznań otrzymał wreszcie bezpośrednie połączenie ze stolicą Niemiec (wcześniej było to niemożliwe ze względu na opór władz wojskowych, obawiających się łatwości z jaką armia rosyjska w razie ew. wojny mogłaby zaatakować serce Niemiec). Linia ta, zbudowana przez Towarzystwo Kolei Marchijsko-Poznańskiej prowadziła do Gubina z odgałęzieniem do Zbąszynia i Frankfurtu nad Odrą. Linia ta kończyła się własnym dworcem w pobliżu ul. Zachodniej. W 1872 roku powstałą, zbudowana przez Towarzystwo Kolei Górnośląskiej linia łącząca Poznań z Gnieznem, Inowrocławiem i Bydgoszczą z odgałęzieniem w Inowrocławiu do Torunia. Linia ta umożliwiała dotarcie do Królewca, a ponadto łączyła się z linią Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W dniu 10 grudnia 1875 Towarzystwo Kolei Poznańsko-Kluczborskiej uruchomiło jednotorową linię kolejową łączącą Poznań i Kluczbork z odgałęzieniem w Ostrowie Wielkopolskim do Kalisza. Była to ostatnia linia prywatna, gdyż w 1872 roku władze zaprzestały wydawania zezwoleń na ich budowę, a w latach 80. XIX wieku wszystkie koleje znacjonalizowano. W 1879 powstał natomiast nowy dworzec łączący wszystkie linie, funkcjonujący obecnie jako Poznań Główny. W tym samym roku uruchomiono też pierwszą państwową linię łączącą Poznań z Kołobrzegiem przez Piłę i Szczecinek z odgałęzieniem w Szczecinku do Słupska. Ostatnią linią, zbudowaną w latach 1887-1888 była linia do Strzałkowa, która jednak nie posiadała swego przedłużenia w zaborze rosyjskim.

p • d • e Stacje i przystanki kolejowe w Poznaniu Stacje kolejowe: Poznań Franowo • Poznań Garbary • Poznań Główny • Poznań Górczyn • Kiekrz • Poznań Krzesiny • Poznań Piątkowo • Poznań Starołęka • Poznań Wola • Poznań Wschód Przystanki osobowe: Poznań Antoninek • Poznań Dębiec • Poznań Dębina • Poznań Junikowo • Poznań Karolin • Poznań Strzeszyn Zlikwidowane lub nieczynne: Poznań Brama Warszawska • Poznań Franowo Wąskotorowy • Poznań Jeżyce • Poznań Kobylepole • Poznań Kobylepole Wąskotorowy • Poznań Malta • Poznań Plewiska • Poznań Podolany • Poznań Szczepankowo Wąskotorowe • Poznań Główny Towarowy

[edytuj] Administracja

Poznań to miasto na prawach powiatu. Mieszkańcy Poznania wybierają do swojej rady miasta 37 radnych. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Poznański urząd miasta znajduje się na placu Kolegiackim. Miasto jest stolicą województwa wielkopolskiego, a także także siedzibą władz powiatu poznańskiego. W Poznaniu znajduje się 20 placówek konsularnych. Poznań jest członkiem Związku Miast Polskich.

 Osobne artykuły: prezydenci Poznania, wojewodowie poznańscy i wielkopolscy.

Miasto podzielone jest na 5 dzielnic nieposiadających odrębności administracyjnej, ale posiadających część instytucji gminnych (Stare Miasto, Nowe Miasto, Jeżyce, Grunwald, Wilda). Każda z dzielnic obejmuje kilkadziesiąt osiedli samorządowych, jednak nie pokrywają one terenu całego miasta, a ich samorządy pełnią jedynie funkcję pomocniczą.

Dzielnica miasta	Ludność	Powierzchnia	% powierzchni miasta
Stare Miasto	161 200	47,1 km²	18,0
Nowe Miasto	142 200	105,1 km²	40,2
Grunwald	125 500	36,2 km²	13,8
Jeżyce	81 300	57,9 km²	22,2
Wilda	63 800	15,0 km²	5,8

[edytuj] Miasta partnerskie

Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Assen	Holandia	22.10. 1992
Brno	Czechy	16.09. 1966
Charków	Ukraina	24.09. 1998
Hanower	Niemcy	29.10. 1979
Jyväskylä	Finlandia	30.06. 1979
Nablus	Palestyna	22.05. 1997
Nottinghamshire (hrabstwo)	Anglia	23.09. 1994
Pozuelo de Alarcón	Hiszpania	09.10. 1992
Rennes	Francja	04.04. 1998
Shenzhen	Chiny	30.07. 1993
Toledo	Stany Zjednoczone	06.04. 1991
Győr	Węgry	23.01. 2008
Kutaisi	Gruzja	06.07. 2009

[edytuj] Ludność

Dane historyczne w artykule Ludność Poznania

Według danych GUS-u powierzchni i ludności w przekroju terytorialnym Polski w 2007, Poznań ma 564 951 mieszkańców (piąte miejsce w kraju), powierzchnię 262 km² (szóste miejsce w kraju) i gęstość zaludnienia 2158 osób na kilometr kwadratowy. Według spisu z października 2006 Poznań miał 567 882 mieszkańców, z czego 309 000 stanowiły kobiety (54%). Tak więc na 100 mężczyzn przypadało 114 kobiet. Poznaniacy stanowią 17,3% mieszkańców województwa wielkopolskiego i 1,5% mieszkańców Polski.

Aglomeracja poznańska zajmuje centralny obszar województwa wielkopolskiego. Obszar aglomeracji wynosi 3 917 km² (13,1% powierzchni województwa wielkopolskiego) w układzie dwóch pierścieni gmin otaczających miasto centralne – łącznie 28 gmin. Zamieszkuje tu prawie 1,1 mln osób, którzy stanowią 30% ludności województwa. Liczne badania, koncepcje i rankingi dotyczące procesów rozwoju polskich aglomeracji wskazują 2-3 pozycję aglomeracji poznańskiej w kraju.

Współczynnik dzietności wynosi 1,1 (dla zastępowalności pokoleń powinien wynosić 2,1).

Struktura demograficzna mieszkańców Poznania wg danych z 31 grudnia 2007^[20]:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	560932	100	299594	53,41	261338	46,59
wiek przedprodukcyjny (0–17 lat)	86415	15,41	42185	7,52	44230	7,89
wiek produkcyjny (18–65 lat)	375024	66,86	188015	33,52	187009	33,34
wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat)	99493	17,74	69394	12,37	30099	5,37

Pierwszy szczyt rozwoju urbanistycznego miasta przypadł na okres tuż przed potopem szwedzkim, gdy poznańską konurbację zamieszkiwało około 20 000 osób. Następnie kolejne wojny i epidemie zredukowały tę liczbę do około 4000^{[potrzebne źródło]}. Miasto po raz kolejny zaczęło się podnosić za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Kolejnym momentem ograniczającym rozwój miasta było uczynienie z niego twierdzy. Zamknięty w fortyfikacjach Poznań miał niewielkie możliwości rozwoju. Zmianę tej sytuacji przyniósł dopiero początek XX wieku, gdy rozpoczęto likwidację starych umocnień zastępując je nowocześniejszym pierścieniem fortów. Przyrost liczby ludności został po raz kolejny ograniczony podczas II wojny światowej. Najwyższa jak dotąd liczba ludzi mieszkała w Poznaniu w początku lat 90., od tego momentu liczba ta wolno i stopniowo maleje. Ma to związek z przenoszeniem się mieszkańców do miejscowości w podpoznańskich gminach, które pozostają poza granicami miasta. Obecnie najlepszym wskaźnikiem ciągłego rozwoju jest stały przyrost liczby ludności zamieszkującej aglomerację poznańską^{[potrzebne źródło]}.

• Wykres liczby ludności miasta Poznań na przestrzeni ostatnich 4 stuleci

Największą populację Poznań odnotował w 1990 r. – wg danych GUS 590 101 mieszkańców^[21].

[edytuj] Ludzie związani z Poznaniem

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Poznaniem.

Z Poznaniem związanych było i jest wiele osób mających olbrzymie znaczenie w życiu politycznym, kulturalnym i naukowym nie tylko Polski, ale także Europy i świata.

[edytuj] poznaniak a poznańczyk

„	Być poznaniakiem - rzecz wielce prosta! Wystarczy w Poznaniu się urodzić, na stałe w Poznaniu zamieszkać, albo płacić podatki w tutejszym urzędzie skarbowym [...] A Poznańczyk? Nie próbuj Drogi Czytelniku tego słowa pojąć wyłącznie rozumem. Spróbuj raczej wczuć się w jego sens, mając wszelako na względzie rzecz najważniejszą: na zaszczyt bycia Poznańczykiem trzeba sobie zasłużyć. Bo Poznańczyk to ktoś, kto identyfikuje się z Poznaniem poprzez wartości, które przez całe wieki to miasto wykreowało - z rzetelnością, pracowitością i patriotyzmem. To ktoś, kto kocha to miasto, ale również dostrzega jego ułomności i angażuje się w ich pokonanie. Nie musi być wcale wyzuty z fantazji i romantycznych uniesień, boć przecież Poznańczykami byli jakże często romantyczni właśnie, choć nie pozbawieni trzeźwości umysłu, wizjonerzy, tacy jak książę Przemysł I, Edward hrabia Raczyński, prezydent Cyryl Ratajski...	”
— Podręcznik Poznańczyka[22]

[edytuj] Atrakcje turystyczne

 Osobny artykuł: Lista atrakcji turystycznych Poznania.

Na Starym Rynku można znaleźć perłę renesansowej architektury, ratusz. Drugim zabytkiem o podobnej wartości jest poznańska fara i pozostałe obiekty dawnego kompleksu jezuickiego. Na wzgórzu nad Starym Rynkiem góruje Zamek Królewski wraz z fragmentem murów obronnych. Innym ważnym miejscem jest Ostrów Tumski, będący najstarszą częścią miasta – kolebką polskiej państwowości na którym znajduje się najstarsza w kraju katedra będąca miejscem pochówku pierwszych władców Polski oraz domniemanym miejscem chrztu Polski, pozostałości książęcego palatium z X wieku wraz z odkrytą przez archeologów wiosną 2006 r. kaplicą Dąbrówki.

Atrakcji dopełniają liczne kościoły, pałace i zamki a także monumentalne budowle "dzielnicy cesarskiej", w tym najważniejszy Zamek Cesarski. Dla osób spragnionych obcowania z przyrodą swoje podwoje otwierają dwa ogrody zoologiczne, ogród botaniczny, palmiarnia oraz zabytkowe parki.

Na listę ciekawych obiektów należy również wpisać zabytki architektury przemysłowej, obiekty sportowe oraz stanowiące centrum wystawiennicze naszego kraju Międzynarodowe Targi Poznańskie.

Ciekawym miejscem często odwiedzanym przez turystów jest ulica Półwiejska z duża ilością restauracji i sklepów przy której znajduje się Stary Browar oficjalnie uznany za najpiękniejsze centrum handlowe na świecie przez międzynarodową fundację ICSC.

W Poznaniu wdrażany jest markowy produkt turystyki kulturowej – Trakt Królewsko-Cesarski wiodący przez miejsca w związane z osobami władców – królów i cesarzy, z którymi związane jest miasto. Trasa Traktu Królewsko-Cesarskiego jest poprowadzona w ten sposób, aby pokazać zmiany w architekturze i rozwoju miasta na przestrzeni wieków.

Przez Poznań przebiegają trasy turystyczne: europejski Szlak Romański, Szlak Piastowski, Trasa Kórnicka oraz Droga św. Jakuba – wielkopolski odcinek szlaku pielgrzymkowego do katedry w Santiago de Compostela w Galicji, w północno-zachodniej Hiszpanii (miejsca pochówku św. Jakuba). Wokół miasta wytyczono rowerowy "Pierścień Poznański" połączony z centrum siedmioma szlakami dojazdowymi.

 Osobny artykuł: Hotele w Poznaniu.

[edytuj] Wyższe uczelnie

 Osobny artykuł: wyższe uczelnie w Poznaniu.

Wyższe uczelnie w Poznaniu – miasto Poznań jest ważnym ośrodkiem akademickim w Polsce. Funkcjonuje tutaj 8 publicznych (państwowych) oraz 18 niepublicznych (niepaństwowych) uczelni (2006). Poznańskie uczelnie kontynuują tradycje takich placówek jak Akademia Lubrańskiego, Kolegium Jezuickiego czy Uniwersytet Poznański. W mieście działają też liczne placówki naukowo-badawcze. Powyższe stawia Poznań wśród czołowych polskich ośrodków akademickich i naukowych.

Państwowe placówki naukowo-badawcze, m.in.:

• Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego
• Biblioteka Kórnicka PAN
• Instytut Fizyki Molekularnej PAN
• Instytut Chemii Bioorganicznej PAN (wraz z Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym)
• Instytut Genetyki Człowieka PAN
• Instytut Genetyki Roślin PAN
• Centrum Badań Kosmicznych PAN, Obserwatorium Astrogeodynamiczne (w Borówcu)

[edytuj] Kultura

 Z tym tematem związana jest kategoria: Kultura w Poznaniu.

Poznań stanowi ważny punkt na mapie kulturalnej nie tylko Polski, ale i Europy. Wśród najważniejszych imprez cyklicznych o znaczeniu międzynarodowym należy wymienić organizowany w Poznaniu od 1952 roku Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego wraz z towarzyszącym mu od 1957 roku konkursem lutniczym, oraz organizowany od 1991 roku Międzynarodowy Festiwal Teatralny "Malta".

Instytucje kulturalne w Poznaniu:

• muzea w Poznaniu
• teatry w Poznaniu
• kina w Poznaniu
• chóry w Poznaniu

[edytuj] Historia kultury muzycznej^[23]

Powstanie biskupstwa uczyniło z Poznania pierwszy ośrodek chorału, wprowadzonego tu przez benedyktynów. Jednym z biskupów poznańskich był Jan Łodzia, uważany za bardzo muzykalnego, twórca polskiej sekwencji. W 1400 roku po raz pierwszy wzmiankowano o organach w Poznaniu. Z XV wieku istnieją przekazy o wykonywaniu misteriów w kościele Bożego Ciała.

• XVI wiek: głównymi ośrodkami muzyki religijnej są: katedra i kolegiata. Muzykę świecką pielęgnuje rodzina Górków; byli mecenasami Hermanna Fincka, który zadedykował im swój traktat Musica practica (1556). Wybitnym kompozytorem jest Jan Brant zw. "Posnaniensis".
• XVII wiek: przed 1650 powstaje stały zespół muzyczny w katedrze, złożony z 5 śpiewaków i 8 instrumentalistów.
• XVIII wiek:

muzyka religijna: w najbogatszych kościołach działają kapele; np. w 1774 roku 12-osobowa kapela kolegiacka;

1783-84 pierwsze przedstawienia operowe daje w Poznaniu zespół Wojciecha Bogusławskiego, w budynku kolegium jezuickiego.

p • d • e Polskie zgłoszenia na Europejską Stolicę Kultury 2016  Białystok —  Gdańsk —  Katowice -  Lublin —  Łódź —  Poznań —  Szczecin —  Toruń —  Warszawa —  Wrocław

[edytuj] Sport

W ostatnich latach w stolicy Wielkopolski odbyło się 16 międzynarodowych imprez sportowych, m.in. Mistrzostwa Europy do lat 19 w piłce nożnej, Akademickie Mistrzostwa Świata w futsalu, Młodzieżowe Mistrzostwa Europy w Szermierce, Mistrzostwa Europy Weteranów w lekkiej atletyce. Poza tym, na poznańskim Torze Regatowym Malta cyklicznie odbywają się zawody Pucharu Świata, Mistrzostw Europy i Świata w wioślarstwie i kajakarstwie. Od 2005 w Poznaniu odbywa się międzynarodowy turniej piłki ręcznej Grundfos Cup. Na stałe do kalendarza tenisistów wpisał się Międzynarodowy Turniej Tenisowy Porsche Open. Od 2006 przez Poznań przebiega trasa Tour de Pologne. Poznań jest też jednym z miast-organizatorów Euro 2012.

[edytuj] Kluby i drużyny sportowe

Piłka nożna:

• Akademia FC – drużyna halowej piłki nożnej, grająca w I lidze futsalu,
• Poznaniak Poznań – żeński klub piłkarski, występujący w I lidze piłki nożnej kobiet,
• KKS Lech Poznań – klub piłkarski, pięciokrotny Mistrz Polski, pięciokrotny Zdobywca Pucharu Polski i trzykrotny Superpucharu Polski, kiedyś posiadający wiele sekcji, m.in. koszykarską (jedenastokrotny MP)
• TS Olimpia Poznań – wielosekcyjny klub, znany głównie z rozwiązanej w 2005 roku seniorskiej sekcji piłkarskiej
• Polonia Poznań – klub grający w poznańskiej klasie okręgowej, pięciokrotny MP i czterokrotny Zdobywca PP w rugby
• Warta Poznań – klub rozgrywający swoje mecze w I lidze, dwukrotny Mistrz Polski, 1929 i 1947.
• TPS Winogrady – klub ligi okręgowej
• Przemysław Poznań – klub klasy B
• Lotnik Poznań - klub klasy B
• Odlew Poznań – klub klasy B
• AIP Bola 06 Poznań – klub klasy B
• Poznań FC – klub klasy B
• Poznamiak Poznań - klub klasa A, największa szkółka piłkarska w mieście

Koszykówka:

• MUKS Poznań - żeński klub koszykówki, grający w najwyższej klasie rozgrywkowej PLKK, z licznymi sukcesami w MP.
• AZS Poznań – wielosekcyjny klub sportowy przy UAM, głównie kojarzony z żeńska sekcją koszykówki (MP' 1978)
• PBG Basket Poznań – męski klub koszykarski, grający Ekstraklasie mężczyzn

Hokej:

• Pocztowiec Poznań – wielosekcyjny klub, specjalizujący się hokeju na trawie (dziesięciokrotny MP) i hokeju halowym (jedenastokrotny MP i dwukrotny zwycięzca Pucharu Europy)
• PTH Poznań – amatorski klub hokeja na lodzie
• Grunwald Poznań – wielosekcyjny klub, kojarzony z hokejem na trawie (czternastokrotny MP) i hokejem w hali (dziewięciokrotny MP)

Kajakarstwo i Wioślarstwo:

• KW 04 Poznań – najstarszy klub wioślarski w Poznaniu, założony w 1904 roku
• TW Polonia – jeden z kilku poznańskich klubów wioślarskich
• PTW Tryton – Poznańskie Towarzystwo Wioślarzy, założone w 1912 roku, obecnie posiada najlepszą w kraju sekcję kobiecą
• Posnania Poznań – jeden z najstarszych poznańskich klubów sportowych, znany głównie ze sekcji kajakarskich, wioślarskich oraz rugby

Żużel:

• PSŻ Poznań – klub żużlowy założony w 2004 roku, obecnie występuje w I lidze

Łucznictwo:

• KS Leśnik – klub łuczniczy, jeden z najstarszych w Polsce^{[potrzebne źródło]}, posiadający własne tory łucznicze przy ul. Piastowskiej
• KS Surma – klub posiadający własne tory łucznicze przy ul. Reymonta

Boks:

• PKB Poznań – Poznański Klub Bokserski

Inne:

• 1KFA – pierwsza drużyna futbolu amerykańskiego w Poznaniu, występująca w PLFA
• AZS AWF Poznań – multisekcyjny klub sportowy przy poznańskim AWF-ie
• MKS Dąbrówka Poznań – gimnastyka artystyczna, pływanie synchroniczne
• KS Energetyk Poznań – gimnastyka artystyczna, piłka siatkowa, kajakarstwo, lekkoatletyka
• KS Poznań – klub siatkarski mężczyzn, występująca w I lidze
• Kozły Poznań – drużyna futbolu amerykańskiego w Poznaniu, występująca w PLFA
• SSW Malta Poznań – wrotkarstwo

p • d • e Obiekty sportowe w Poznaniu Stadion Miejski • Stadion im. Edmunda Szyca • Stadion przy Drodze Dębińskiej • Stadion Olimpii Poznań (piłkarsko-żużlowy) • Stadion Posnanii • Stadion na Dębcu Stadion Olimpii Poznań (lekkoatletyczny) • Tor Poznań • Hala widowiskowo-sportowa "Arena" • Hipodrom Wola • Lodowisko "Bogdanka" • Lodowisko POSiR "Malta" • Jezioro Maltańskie • Malta-Ski

[edytuj] Życie religijne

Poznań jest siedzibą kurii archidiecezji poznańskiej Kościoła rzymskokatolickiego, która powstała z pierwszego biskupstwa misyjnego w Polsce ustanowionego w 968 roku. Najważniejszą świątynią tego Kościoła w mieście jest bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła położona na Ostrowie Tumskim. Drugą świątynią w Poznaniu jest kolegiata MB Nieustającej Pomocy i św. Marii Magdaleny zwana również poznańską farą.

 Zobacz też: biskupi poznańscy.

W Poznaniu znajduje się parafia greckokatolicka pw. Opieki Matki Bożej, która należy do eparchii wrocławsko-gdańskiej. Nabożeństwa tej parafii odbywają się w kościele rzymskokatolickim pw. Przenajświętszej Krwi Pana Jezusa.

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny posiada w Poznaniu cerkiew pw. św. Mikołaja, która należy do diecezji łódzko-poznańskiej.

Miasta posiada dwie parafie starokatolickie. Pierwsza tj. parafia polskokatolicka św. Kazimierza powstała w 1947 i odbywa swoje nabożeństwa w kościele św. Kazimierza. Druga parafia należy do Reformowanego Kościoła Katolickiego.

Kościół ewangelicko-augsburski ma 1 parafię skupioną wokół kościoła Łaski Bożej. Na terenie tej parafii w zielonym pawilonie przy ul. Obozowej 5 odbywają się niektóre spotkania Kościoła ewangelicko-reformowanego. Kościół Świętego Krzyża przy ul. Ogrodowej jest świątynią Kościoła ewangelicko-metodystycznego. W Poznaniu znajduje się również zbór Kościoła Zielonoświątkowego w RP^[24].

Kościół Chrześcijan Baptystów posiada w Poznaniu 4 zbory, które mają swoje kaplice: kaplica I Zboru Chrześcijan Baptystów "Wspólnota Nowego Narodzenia" oraz kaplica II Zboru Chrześcijan Baptystów "Koinonia".

W Poznaniu swoje zbory posiadają takie kościoły protestanckie jak: Ewangeliczny Kościół Reformowany, Kościół Chrześcijański Arka, Zbór Ewangeliczny "Agape", Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Reformowany Adwentystów Dnia Siódmego. W mieście działają także bracia polscy oraz kongregacja Towarzystwa Przyjaciół (kwakrzy).

Z pozostałych wyznań chrześcijańskich w Poznaniu działają: chrystadelfianie, Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, Kościół nowoapostolski, zbór Świeckiego Ruchu Misyjnego "Epifania" oraz osiem sal królestwa Świadków Jehowy.

W mieście znajduje się dom modlitw Muzułmańskiego Związku Religijnego. Drugą grupą muzułmańską grupą wyznaniową w Poznaniu jest Liga Muzułmańska w Polsce, która posiada tu meczet oraz szkołę koraniczną.

Działa tu również filia Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, która posiada w mieście swoją synagogę.

Co tydzień w Poznaniu odbywają się cotygodniowe praktyki Związku Garuda w Polsce^[25]. W mieście znajduje się także ośrodek buddyzmu Diamentowej Drogi^[26].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Struktury wyznaniowe w Poznaniu.

[edytuj] Zobacz też

• twierdza Poznań,
• Bambrzy,
• gwara poznańska,
• poznańscy przewodnicy,
• poznańska legenda o skradzionych hostiach,
• wieżowce w Poznaniu,
• synagogi Poznania,
• 15 Pułk Ułanów Poznańskich,
• mosty i wiadukty w Poznaniu

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Raporty o stanie miasta
• praca zbiorowa, Poznań. Dzieje, ludzie kultura, Poznań 1953
• K. Malinowski (red.), Dziesięć wieków Poznania, t.1, Dzieje społeczno-gospodarcze, Poznań 1956
• praca zbiorowa, Poznań, Poznań 1958
• praca zbiorowa, Poznań. Zarys historii, Poznań 1963
• Cz. Łuczak, Życie społeczno-gospodarcze w Poznaniu 1815-1918, Poznań 1965
• J. Topolski (red.), Poznań. Zarys dziejów, Poznań 1973
• Zygmunt Boras, Książęta Piastowscy Wielkopolski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983
• Topolski Jerzy (red) Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań 1988-, Państwowe Wydawnictwo Naukowe ISBN 83-01-08194-5
• Alfred Kaniecki, Dzieje miasta wodą pisane, Wydawnictwo Aquarius, Poznań 1993, ISBN 83-900975-0-8
• Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski, Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku., Poznań 2006, Wydawnictwo Rawelin ISBN 83-915340-2-2
• Witold Maisel (red.), Przywileje miasta Poznania XIII-XVIII wieku. Privilegia civitatis Posnaniensis saeculorum XIII-XVIII. Władze Miasta Poznania, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Wydawnictwa Źródłowe Komisji Historycznej, Tom XXIV, Wydawnictwo PTPN, Poznań 1994
• Wojciech Stankowski, Wielkopolska, Wydawnictwo WSiP, Warszawa 1999
• praca zbiorowa Poznań, przewodnik po zabytkach i historii, pod red. Janusza Pazdera, Wydawnictwo Miejskie, Poznań 2003
• Gotthold Rhode : Geschichte der Stadt Posen

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Witryna internetowa miasta
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Poznań w katalogu Open Directory Project