Poznańskie

Z Wikipedii

Poznańskie – kraina historyczna i region etnograficzny w zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu środkowej i dolnej Warty, ze stolicą w Poznaniu; zachodnia część Wielkopolski właściwej, w praktyce utożsamiana z tą częścią regionu, która w latach 1815-1918 była pod zaborem pruskim^[1].

Spis treści 1 Poznańskie a Wielkopolska w historii 2 Poznańskie a Wielkopolska obecnie 3 Odrębność kulturowa. Poznaniacy 4 Przypisy 5 Bibliografia 6 Linki zewnętrzne

[edytuj] Poznańskie a Wielkopolska w historii

Pojęcie Poznańskiego nie jest tożsame z Wielkopolską i w ciągu wieków jego znaczenie ulegało modyfikacjom^{[potrzebne źródło]}. W Polsce przedrozbiorowej, od XIV wieku Wielkopolska dzieliła się na dwa województwa: poznańskie i kaliskie. Województwo poznańskie obejmowało zachodnią część regionu i w przybliżeniu pokrywało się z dzisiejszą zachodnią częścią województwa wielkopolskiego.

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. początkowo cała Wielkopolska dostała się pod panowanie pruskie; po wojnach napoleońskich i krótkim okresie Księstwa Warszawskiego (które swoim zasięgiem obejmowało również Poznańskie) na skutek ustaleń kongresu wiedeńskiego w 1815 r. nastąpił podział regionu. Wschodnia część Wielkopolski (z Kaliszem, Koninem, Kołem, Słupcą i Turkiem) stała się częścią Królestwa Kongresowego i potem zaboru rosyjskiego, a część zachodnia uzyskała autonomię w ramach Prus jako Wielkie Księstwo Poznańskie. Autonomia ta w 1831 r. została ograniczona, a w 1848 r., po powstaniu w okresie Wiosny Ludów, całkowicie zniesiona, Polacy nadal jednak używali nazwy Wielkie Księstwo Poznańskie, Księstwo lub po prostu Poznańskie.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Poznańskie na mocy traktatu wersalskiego w 1919 r. powróciło do Polski. W okresie międzywojennym granice województwa poznańskiego praktycznie pokrywały się z granicami Wielkiego Księstwa Poznańskiego z okresu zaboru pruskiego (z wyjątkiem tych terenów, które na mocy traktatu wersalskiego pozostały w Niemczech, np. Międzyrzecza, Wschowy, Babimostu); a obszar określany jako Poznańskie był praktycznie tożsamy z terytorium województwa poznańskiego (ewentualnie z wyjątkiem Bydgoszczy i Inowrocławia, które historycznie stanowiły część Kujaw)^{[potrzebne źródło]}. Uległo to zmianie na skutek reformy administracyjnej w 1938 r., kiedy to z województwa poznańskiego wyłączono Bydgoszcz, Inowrocław i Nakło nad Notecią, przekazując je do województwa pomorskiego, a z kolei przyłączając Kalisz, Konin, Koło, Słupcę i Turek, które do tej pory były w województwie łódzkim. Reforma ta miała między innymi na celu zatarcie dawnych granic pomiędzy rozbiorami (przed 1938 r. granica pomiędzy woj. poznańskim a woj. łódzkim pokrywała się z dawną granicą pomiędzy Prusami a Rosją), a także była wyrazem dążenia do ponownego scalenia historycznej Wielkopolski^{[potrzebne źródło]}.

Zaraz po II wojnie światowej do województwa poznańskiego przyłączono też większość obecnego województwa lubuskiego (w 1950 r. ziemie te jednak ponownie odłączono i wyodrębniono jako województwo zielonogórskie) oraz dawne tereny niemieckie wokół Piły; województwo utraciło natomiast Mogilno i Żnin na rzec województwa bydgoskiego (obecnie kujawsko-pomorskiego).

[edytuj] Poznańskie a Wielkopolska obecnie

Od reformy administracyjnej w 1938 r. obszar określany jako Poznańskie nie pokrywał się z obszarem województwa poznańskiego, a obecnie - od reformy w 1999 r. - nie pokrywa się też z obszarem województwa wielkopolskiego. Ogólnie można stwierdzić, że Poznańskie obejmuje te obszary Wielkopolski, które w okresie zaborów (1815-1918) należały do Prus i potem Niemiec^{[potrzebne źródło]}. Poznańskie obejmuje więc stolicę województwa Poznań, Leszno, Gniezno, Ostrów Wielkopolski, ale nie obejmuje Konina czy Koła - miasta te wprawdzie również leżą w Wielkopolsce, ale przed 1914 r. należały do zaboru rosyjskiego. Pojęcie Poznańskiego nie obejmuje też obszarów leżących na północ od Noteci, np. Piły (chociaż w XIX w. częściowo leżały one w Wielkim Księstwie Poznańskim), ponieważ przed II wojną światową tereny te należały do Niemiec i po wojnie zostały przeważnie zasiedlone przez ludność napływową z Kresów Wschodnich i centralnej Polski. Z drugiej strony Poznańskie obejmuje też fragment innego województwa: kujawsko-pomorskiego, mianowicie Mogilno, Żnin i cały region Pałuk, ponieważ obszary te, będące częścią historycznej Wielkopolski, w XIX w. należały do Wielkiego Księstwa Poznańskiego pod zaborem pruskim^[2].

[edytuj] Odrębność kulturowa. Poznaniacy

Mieszkańcy Poznańskiego są nazywani Poznaniakami – słowo to odnosi się nie tylko do mieszkańców miasta Poznania, lecz również całego regionu. Występuje przy tym różnica w pisowni: słowo "poznaniak"' pisane małą literą oznacza mieszkańca Poznania, a wyraz "Poznaniak" pisany wielką literą – mieszkańca całego regionu – niekoniecznie Poznania^[3].

Poznaniacy – obok Ślązaków i Kaszubów – są jedną z nielicznych grup etnicznych w Polsce, które zachowały poczucie odrębności od mieszkańców innych regionu kraju (aczkolwiek Poznaniacy nigdy nie zaprzeczają swojej polskości i w swojej historii wielokrotnie dawali przykłady patriotyzmu i walki o polskość). Poczucie to wyraża się przez swoisty etos – zbiór wzorów kulturowych i postępowania, przede wszystkim związanych ze stosunkiem do pracy^[4].

Za cechy Poznaniaków uważa się przede wszystkim^[5]:

1. zmysł praktyczny
2. pragmatyzm
3. pracowitość
4. punktualność
5. oszczędność
6. poszanowanie prawa (legalizm)

Według częstych opinii cechy te wpoili Poznaniakom Niemcy w czasie zaboru pruskiego. Prawdziwość tej tezy jest przedmiotem kontrowersji^[6]; jest faktem, że cechy te często obracały się przeciwko Niemcom^[7]. W XIX w. Wielkie Księstwo Poznańskie było pierwszym regionem kraju, w którym w praktyce zastosowano hasła pracy organicznej w walce z zaborcą. Legalizm nie oznaczał też wyrzeczenia się walki zbrojnej. W Poznańskiem w latach 1794-1918 było kilka zrywów niepodległościowych, a ostatni z nich – powstanie wielkopolskie z 1918/1919 r. – było jednym z nielicznych (obok III powstania śląskiego) zwycięskich powstań w Polsce.

Odrębności kulturowe pomiędzy Poznańskiem a pozostałymi częściami Wielkopolski są widoczne do dzisiaj i wciąż są powodem do rywalizacji i (z reguły w łagodnej lub żartobliwej formie) wzajemnego wytykania sobie przywar charakteru^[8]. Przykładem tego może być wzajemna niechęć Ostrowa Wielkopolskiego, który leżał w zaborze pruskim, więc w Poznańskiem, i Kalisza, który by miastem w zaborze rosyjskim.

O odrębności tej świadczą również liczne dowcipy o Poznaniakach, których tematem są reguły ich stereotypowe cechy charakteru (głównie skąpstwo i bezmyślne przestrzeganie prawa niezależnie od okoliczności). Przykładami takich dowcipów mogą być:

• Dlaczego w czasie okupacji w Poznaniu nie było żadnej konspiracji? Bo Niemcy zabronili.
• Dlaczego podczas powstania wielkopolskiego powstańcy nie szturmowali dworca kolejowego? Ponieważ nie mieli biletów peronowych.
• Kto to są Szkoci? Poznaniacy wypędzeni z ojczyzny za rozrzutność.

Do tej grupy anegdot można też zaliczyć dowcipy, w których jednocześnie występują mieszkańcy Warszawy, Krakowa i Poznania, np.:

• Warszawiak, krakowianin i poznaniak postanowili spotkać się na wódce. Umówili się, że każdy z nich coś przyniesie. Następnego dnia warszawiak na spotkanie przyniósł pół litra, krakowianian – zakąskę, a poznaniak – przyprowadził szwagra.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Witold Molik (oprac.): Etos Wielkopolan: antologia tekstów o społeczeństwie Wielkopolski z drugiej połowy XIX i XX w. , Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2005.
• Włodzimierz Łęcki (red.): Wielkopolska – nasza kraina. Poznań, Wydawnictwo Kurpisz, 2004.
• Stefan Bratkowski: Najkrótsza historia Wielkopolski. Poznań, W drodze, 1999.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Dyskusja w Gazecie Wyborczej o etosie wielkopolskim
• Forum dyskusyjne o konflikcie Ostrowa Wlkp. z Kaliszem
• Dowcipy o Poznaniakach na oficjalnej stronie miasta Poznania