Próchnilec maczugowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Próchnilec maczugowaty
Xylaria polymorpha G6.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa Sordariomycetes
Rząd próchnilcowce
Rodzina próchnilcowate
Rodzaj próchnilec
Gatunek próchnilec maczugowaty
Nazwa systematyczna
Xylaria polymorpha (Pers.: Fr.) Grev.
Fl. crypt. Louvain (Bruxelles): 116 (1835)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Przekrój podkładki (faza teleomorficzna)
Podkładki z otworami na szczycie

Próchnilec maczugowaty (Xylaria polymorpha (Pers.) Grev. – gatunek grzybów z rodziny próchnilcowatych (Xylariaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda[2]. Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Hypoxylon polymorphum (Pers.) Mont. 1840
  • Sphaeria digitata Sowerby 1797
  • Sphaeria polymorpha Pers. 1797
  • Xylaria corrugata Har. & Pat. 1903
  • Xylaria rugosa Sacc. 1906
  • Xylosphaera polymorpha (Pers.) Dumort. 1822

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnikuje na nieregularnego kształtu, twardej, korkowatej podkładce o białym, włóknistym miąższu. Łacińska nazwa gatunkowa polymorpha oznacza różnokształtność. Istotnie Xylaria polymorpha ma różne kształty, najczęściej jednak przypomina martwy ludzki palec o wysokości przeciętnie 3-10 cm, grubości ok. 2,5 cm (w angielskim języku gatunek ten ma nazwę palec nieboszczyka). Powierzchnia jest ziarenkowata, u młodych okazów wiosną blada z białym szczytem, często szarawa od zarodników. Później staje się coraz bardziej ciemna, na koniec czarna i pomarszczona[4].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Wytwarza zarodniki zarówno płciowe, jak i bezpłciowe. Wiosną, w fazie anamorficznej, powierzchnia podkładki jest pokryta szarą warstwą konidiów (zarodniki bezpłciowe). Konidia o diploidalnej liczbie chromosomów są zielonkawoszare i mają wymiary 10-13×6-7 μm. Latem i jesienią wytwarza askospory o wymiarach 20-32×5-9 μm. Teleomorfa, w której powstają askospory, jest ciemniejsza, delikatnie kropkowana przez ujścia otoczni[2][5]. Askospory mają haploidalną liczbę chromosomów. Wydostają się przez otwór na szczycie podkładki[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek spotykany w Ameryce Północnej, Europie[6]. W Polsce również pospolity. Saprotrof. Polska nazwa rodzajowa (próchnilec) pochodzi od tego, że gatunki należące do tego rodzaju powodują próchnienie drewna. Podkładki całoroczne, teleomorfy dojrzewają jesienią na martwym drewnie liściastym, pniakach i korzeniach, zwłaszcza buka, dębu[2][5]. Czasami wyrasta na drewnie zagrzebanym w ziemi, przez co sprawia wrażenie, że rośnie na ziemi[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten został po raz pierwszy prawidłowo zdiagnozowany (jako Sphaeria polymorpha) przez Christiaana Persoona w „Commentatio de Fungis Clavaeformibus” z 1797[7].

[3]:

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Barbara Gumińska: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 164-165. ISBN 83-09-00714-0.
  3. 3,0 3,1 P.M. Kirk: Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-05].
  4. MushroomEXpert (ang.). [dostęp 2013-03-04].
  5. 5,0 5,1 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 654. ISBN 83-7404-513-2.
  6. 6,0 6,1 6,2 Xylaria polymorpha (Pers.) Grev. - Dead Man's Fingers. [dostęp 2013-07-18].
  7. C.H. Persoon: Commentatio de Fungis Clavaeformibus. Leipzig: Wolf, 1797, s. 17.