Prószków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prószków
Herb
Herb Prószkowa
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat opolski
Gmina Prószków
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1250
Prawa miejskie 1560–1915 i od 2004
Burmistrz Róża Malik
Powierzchnia 16,31 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

2691
163,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 77
Kod pocztowy 46-060
Tablice rejestracyjne OPO
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Prószków
Prószków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Prószków
Prószków
Ziemia 50°34′35″N 17°52′17″E/50,576389 17,871389Na mapach: 50°34′35″N 17°52′17″E/50,576389 17,871389
TERC
(TERYT)
5162309104
Urząd miejski
ul. Opolska 17
46-060 Prószków
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Prószków (dodatkowa nazwa w j. niem. Proskau, dawniej też Prosków[1]) – miasto w województwie opolskim, w powiecie opolskim, siedziba gminy, położone 10 km na południe od Opola, historycznie leży na Górnym Śląsku. Prawa miejskie Prószków uzyskał w 1560, utracił je w 1915 i ponownie odzyskał w 2004.

Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 414: Prudnik-Opole, a obok Prószkowa przebiega autostrada A4 (jednak bez możliwości zjazdu; znajduje się tam tylko MOP kat. I, od 2006 roku[2]).

Według danych z 30 czerwca 2008 miasto liczyło 2691 mieszkańców[3].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Polską nazwę miejscowości w formie Prusków oraz niemiecką Proskau w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[4]. Nazwy Prusków i Proskau oraz Pruszków podaje także Słownik geograficzny Królestwa Polskiego[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prószków 1903
Pozostałości murów miejskich i zamek od frontu
Zamek

Najstarsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1250 r. W 1563 r. został wybudowany zamek w Prószkowie, zburzony następnie przez Szwedów w 1644 r., a odbudowa nastąpiła w 1677 roku. Do zamku należała fabryka fajansów, która przetrwała do 1850 r.. Od XVIII do początku XX wieku w Prószkowie produkowano też piwo.

W roku 1847 powstała tu Królewska Akademia Rolnicza, a w roku 1868 swoją działalność rozpoczął Królewski Instytut Pomologiczny, którego inicjator – Gustaw Stoll, jako pierwszy dyrektor uczelni, przyczynił się do rozbudowy obiektów dydaktycznych oraz powiększenia powierzchni gospodarstwa, gdzie pojawiły się szkółki i pola uprawne. Od 1871 roku powstawały kolejno: internat, mieszkania dla pracowników, przetwórnia owoców, system wodociągów nawadniających sad, cieplarnie oraz chłodnie. Następnie w 1878 założono park w celach dydaktycznych i ochronnych dla słabo odpornych odmian drzew owocowych. W 1915 roku nazwę instytutu zmieniono na „Królewska Szkoła Sadowniczo-Ogrodowa”. W roku 1924 uczelnię przekształcono na Niższą Roczną Szkołę Ogrodniczą, która działała do roku 1944.

Podczas plebiscytu w 1921 roku 1587 osób głosowało za Niemcami, a 151 za Polską[6].

Po przyłączeniu do Polski w roku 1947 powstało Państwowe Koedukacyjne Liceum Ogrodnicze, a jego następcą było Państwowe Technikum Ogrodnicze. W roku 1969 wybudowano nowoczesny budynek główny oraz internat i tak rozpoczęło działalność Zespół Szkół Ogrodniczych im. Józefa Warszewicza. Były PGR, który znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie przyłączono do szkoły i powstało Gospodarstwo Pomocnicze przy Zespole Szkół Ogrodniczych im. J. Warszewicza w Prószkowie, które funkcjonowało do lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Obecnie szkoła nosi nazwę Zespołu Szkół im. J. Warszewicza. Budynek szkoły oraz przyległy teren, w tym boiska sportowe, zostały wyremontowane i zmodernizowane. Obecnie Przy Zespole Szkół działa Wojewódzki Ośrodek Szkolenia Młodzieży w Piłce Nożnej. Szkoła stanowi jeden z elementów zasobów kulturowych o dużym znaczeniu dla miejscowości oraz dla regionu. Po okresie świetności Państwowego Technikum Ogrodniczego, które było kontynuacją działalności tego ośrodka ogrodnictwa, do dziś pozostały szklarnie i część budynków gospodarczych. Jeszcze w latach osiemdziesiątych uprawiano tutaj na szeroką skalę sady owocowe i szkółkarstwo. Funkcjonowała przetwórnia warzyw i owoców oraz chlewnia. Całość zabudowań związanych z dawnymi i istniejącymi szkołami i gospodarstwami nazywana jest Pomologią.

Manufaktura fajansu[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze manufaktury na Śląsku powstały w XVIII wieku, ta prószkowska w 1763 roku. W latach koniunktury zakład zatrudniał prawie 80 osób. Prosperity wspierał zakaz, obowiązujący od 1771 roku, importu ceramiki, kamionki i fajansu cienkościennego. Od 1784 roku właścicielem klucza prószkowskiego wraz z manufakturą stał się rząd pruski. W 1788 manufakturę wydzierżawiono Lepoldowi Prószkowskiemu oraz rozpoczęto zabiegi mające na celu uruchomienie drugiego przedsiębiorstwa. Do produkcji fajansu używano gliny z urobisk w Strzeleczkach, Zimnicach Wielkich, Chrząszczyc i Prószkowa. Produkcję prowadzono do roku 1853.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Jerzego po remoncie
Stary cmentarz niemiecki

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • kościół par. pw. św. Jerzego, barokowy z 1687 - XVII wieku, XIX w.
  • plebania, z XVII w., z poł. XVIII w.
  • zespół zamkowy, z XVI/XVII w., XVIII/XIX w.:
    • zamek, dawniej w rękach rodu Prószkowskich (Proskowski). Wybudowany w XVI wieku w stylu renesansowym, po zniszczeniach w XVIII wieku przebudowany w stylu barokowym
    • park
  • dom, ul. Korfantego 1, z k. XVIII w.
  • dom, ul. Zawadzkiego 36, z XVIII w., XX w.

Prószków - Pomologia

  • zajazd, ul. Opolska 9, z pocz. XX w.
  • park – arboretum.

inne zabytki:

  • budynek dawnego browaru z 1870 r., przy ulicy Zamkowej
  • dawny kościół ewangelicki z 1866 r.
  • kapliczka św. Nepomucena z 1877 r.
  • stary cmentarz niemiecki z nagrobkami z XVIII-XX wieku.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • w dniu 29 lipca 1921 roku w Prószkowie zanotowano najwyższą temperaturę na terenie dzisiejszych ziem polskich. Termometr na wówczas niemieckiej stacji meteorologicznej pokazał plus 40,2 stopnia[9]. Do dziś rekord ten nie został pobity.
  • w Berlinie w dzielnicy Friedrichshain od 1881 roku istnieje Proskauer Strasse.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Przedwojenna mapa WiG.
  2. http://www.motofakty.pl/artykul/sa-mop-y.html
  3. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118. (pol.)
  4. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.28.
  5. Prószków w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX (Pożajście – Ruksze) z 1888 r.
  6. Wyniki plebiscytu w powiecie opolskim.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 6.1.2013]. s. 99.
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  9. Mizerski W., Żukowski J. (red.): Tablice geograficzne. Warszawa: Adamantan, 2001. ISBN 83-7350-025-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Heinrich E., Pawełczyk A., Zarys dziejów Prószkowa, Proboszcz Parafii pw. św. Jerzego w Prószkowie, 2000.
  2. Mierzejewski Zenobiusz, Park arboretum w Prószkowie, Śląskie wydawnictwo ADAN Opole 2001.
  3. Szołtysik Grzegorz, Studium zasobów przyrodniczych, krajobrazowych, i kulturowych zespołu parkowo-zabytkowego w Pomologii w gminie Prószków wraz z przyległymi gruntami, Rada Programowa Stowarzyszenia „Zielona Ziemia”, Prószków 2007.