Prądy (osiedle w Bydgoszczy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Bydgoszczy Prądy
osiedle Bydgoszczy
Bdg Prady 13 07-2014.jpg
Zabudowa osiedla Prądy
Miasto Bydgoszcz
Status osiedle
W granicach Bydgoszczy 1954
Powierzchnia 2.84 km²
Ludność (2012)
 • liczba ludności
 • gęstość

650[1]
229 os./km²
Strefa numeracyjna 0-52
Kod pocztowy 85-374
Tablice rejestracyjne CB
Położenie na planie Bydgoszczy
Położenie na planie Bydgoszczy
brak współrzędnych
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Staw na Prądach
Zbocze Bydgoskie oddzielające niższy i wyższy taras osiedla
Kapliczka w pobliżu stawu na Prądach
Zabudowa osiedla
Ulica Lisia
Dawny młyn wodny Tańskich na Strudze Młyńskiej – dopływie Kanału Bydgoskiego
Kanał Bydgoski na Prądach
Uzytkowane rolniczo łąki w Dolinie Kanału Bydgoskiego

Prądy (niem. Pronden) – jednostka urbanistyczna (osiedle) miasta Bydgoszczy, w jego zachodniej części, nad Kanałem Bydgoskim

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Prądy usytuowane są na zachodnich rubieżach miasta Bydgoszczy. Sąsiadują z osiedlem Miedzyń i wsią Lisi Ogon. Na północy poprzez Kanał Bydgoski graniczą z Osową Górą, zaś na południu sięgają lasu szubińskiego. Wschodnią granicą jednostki urbanistycznej Prądy jest ul. Notecka i Tańskich

Pod względem fizyczno-geograficznym osiedle leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska. Większa część osiedla znajduje się w mikroregionie Miasto Bydgoszcz Północne (taras dolny, 54 m n.p.m), natomiast fragment leżący na południu, oddzielony Zboczem Bydgoskim należy do mikroregionu Miasto Bydgoszcz Południowe (taras górny, 69 m n.p.m) i Terasa Łochowska (część południowo-zachodnia). Zachodnie rubieże osiedla leżące w pobliżu obwodnicy Bydgoszczy – drogi krajowej nr 10, należą do mikroregionu Dolina Kanału Bydgoskiego[2].

Przez osiedle w zachodniej części (w niewielkiej dolince) przepływa Potok Prądy, na którym utworzone są stawy przepływowe. Natomiast w części wschodniej, na granicy z osiedlem Miedzyń przepływa Struga Młyńska. Cieki te uchodzą do Kanału Bydgoskiego.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Prądy jest obok Osowej Góry najdalej na zachód wysuniętą dzielnicą Bydgoszczy. Pod względem fizjograficznym położone jest na dwóch poziomach oddzielonych Zboczem Bydgoskim o wysokości względnej ok. 15 m. Na wschodnim krańcu osiedla (w okolicy Strugi Młyńskiej i fragmentami nad Kanałem Bydgoskim występują zagajniki leśne. Nazwa Prądy pochodzi od prądów wodnych i powietrznych[3].

Przy ul. Prądy znajduje się historycznie najstarsza część osiedla. Występują tu dwa stawy utworzone na Potoku Prądy. Osiedle jest mało zurbanizowane, występują tu wolne tereny, stanowiące rezerwę po budownictwo mieszkaniowe, obecnie użytkowane rolniczo lub będące nieużytkami. Część terenu zajmują kompleksy działek rekreacyjnych („Formet” na zachodzie, „Spartakus”, „1-go Maja”, „Trzykrotka” na wschodzie, „Słonecznik”, „Wrzos”, „Lawina”, „Sasanka”, „Dzianotex” na południu), a przy ulicy Tańskich – cmentarz parafialny NMP z Góry Karmel[4].

Na osiedlu do 2010 r. pracowała oczyszczalnia ścieków „Osowa Góra”. Wzdłuż Kanału Bydgoskiego rozlokowane są śluzy: „Prądy” i „Osowa Góra”. Przez osiedle przebiega droga powiatowa do Łochowa i Nakła nad Notecią w ciągu ul. Nakielskiej i Łochowskiej.

Opracowywane dla Prądów plany miejscowe przewidują w przyszłości:

  • możliwość realizacji budownictwa jednorodzinnego na terenie ogródków działkowych przy ul. Łochowskiej, Lisiej i Biskupińskiej,
  • dopuszczenie realizacji przy ul. Prądy (nieopodal stawu) dwu- i trzykondygnacyjnej zabudowy wielorodzinnej,
  • przekształcenie terenu dawnego cmentarza ewangelickiego przy ul. Biskupińskiej na mały skwer zieleni
  • możliwość realizacji przedzkola na działce gminnej przy ul. Lisiej[5].

Do przedsięwzięć ujętych w „Planie Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009-2014”, a dotyczących Prądów należy przebudowa ul. Nakielskiej na odcinku od ul. Wrocławskiej do ul. Lisiej[6].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W 1970 r. Prądy zamieszkiwało 700 osób, 20 lat później – 550[7]. W kolejnych latach liczba mieszkańców wahała się: w 1998 r. wynosiła 630 osób, w 2004 – 471, a w 2010 r. Prądy zamieszkiwało 626 osób[8].

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Prądów znajduje się 32 ha terenów zieleni nieurządzonej, co stanowi 11% powierzchni całej jednostki urbanistycznej[9]. Głównym obszarem rekreacyjnym jest Las Miedzyński, otaczający osiedle od południa oraz ścieżka spacerowa wzdłuż Kanału Bydgoskiego. Na Prądach znajdują się ponadto dwa cieki wodne, które miejscami podpiętrzone tworzą stawy. To Potok Prądy oraz Struga Młyńska dopływająca z południa poprzez dolinkę leśną w pobliżu cmentarza NMP z Góry Karmel przy ul. Tańskich.

Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje realizację m.in. dróg rowerowych wzdłuż ulicy Lisiej i Łochowksiej[9].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Zachodni skrawek Prądów w pobliżu Kanału Bydgoskiego należy do obszarów Natura 2000 pod nazwą: Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego (Obszar specjalnej ochrony ptaków) oraz Dolina Noteci (Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty)[10]. Wzdłuż Kanału Bydgoskiego, przy śluzie Prądy znajdują się trzy pomnikowe wiązy szypułkowe o obwodach w pierśnicy ok. 350 cm, zaś przy ul. Lisiej wierzba biała o obwodzie ponad 370 cm. Kolejne pomnikowe drzewa na terenie Prądów to: olsza czarna w pobliżu śluzy Prądy, dąb szypułkowy o obwodzie 400 cm oraz jesion wyniosły o obwodzie ponad 250 cm[11].

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Na Prądach rozpoczynają się piesze szlaki turystyczne: szlak turystyczny czarny Powstania Wielkopolskiego do Rynarzewa prowadzący częściowo wzdłuż Kanału Górnonoteckiego oraz szlak turystyczny żółty Nadnotecki przez Tur, Nakło nad Notecią i dalej wzdłuż Noteci[12].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na Prądach istniała osada, potem folwark, należący do miasta Bydgoszczy, darowany w 1633 r. jezuitom bydgoskim za zasługi które wyświadczyli podczas epidemii dżumy 1622-1630[3]. Na zachód od wsi, przy potoku Prądy (obecnie na terenie sołectwa Lisi Ogon) w 1744 roku założono dwa folwarki, należące do wójtostwa bydgoskiego Chwała Bogu oraz Nowa Erectia[13].

Po rozbiorze Polski w 1772 Jesuiter-Prondy (Prądy Jezuickie) składały się z osad: Prondy-Kupferhammer (Prądy-hamernia), nazwa ta pochodzi od kuźnicy miedzi która istniała przy dzisiejszym młynie Tańskich, Prondy-Dorf (Prądy-wieś), Prondy-Krug (Prądy-karczma), oraz założonej w 1796 przez niemieckich osadników kolonii, Prondy-Kolonie (Prądy-kolonia).

Na północ od Kanału Bydgoskiego przy tak zwanej Górze Zamkowej (Schloßberg) istniał mały folwark zwany początkowo Prondy później Prondy-Mühle (Prądy-młyn). Dzisiaj ta osada to część wsi Pawłówek.

Pod koniec XVIII wieku część Prądów należała do Józefa Korytowskiego[14] – byłego biskupa sufragana archidiecezji gnieźnieńskiej. W XIX wieku były samodzielną wsią należącą do powiatu bydgoskiego[3]. Prądy otoczone były dawniej błotami i rozlewiskami, które osuszono po zbudowaniu Kanału Bydgoskiego (1774).

Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi Prądy mieszkało 41 osób (18 ewangelików, 23 katolików) w 3 domach[15]. Znajdował się tu młyn wodny. kolejny spis z 1860 r. podaje, że w Prądach istniała wieś, kolonia osadnicza, karczma i hamernia. Łącznie mieszkało tu 312 osób (210 ewangelików, 102 katolików) w 26 domach. Szkoła elementarna znajdowała się przy kolonii osadniczej Prądy. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy[16].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dla roku 1884 podaje, że Prądy były okręgiem wiejskim, w którego skład wchodziły:

  1. Prądy karczma (niem. Prondy-Krug) – mieszkało tu 55 osób w 6 domostwach
  2. Prądy hamernia (niem. Prondy-Kupferhammer) – mieszkało tu 18 osób w 2 domostwach

Cały okręg liczył 73 mieszkańców (54 ewangelików, 19 katolików) w 8 domach. Osobno istniały:

  1. Prądy wieś – mieszkało tu 68 osób (59 ewangelików, 9 katolików) w 9 domostwach
  2. Prądy folwark – mieszkało tu 35 osób w 2 domostwach
  3. Prądy młyn (niem. Prondy-mühle) – mieszkało tu 10 osób w 1 domostwie

Folwark i młyn należały do okręgu wiejskiego Pawłówek. Cała miejscowość liczyła 177 mieszkańców (132 ewangelików, 45 katolików), którzy zajmowali 19 domów. Najbliższa poczta, stacja kolejowa oraz kościół parafialny znajdowały się w Bydgoszczy w odległości ok. 9 km[17].

Na Prądach znajdowała się cegielnia, zbudowana w 1896 przez Waldemara Jenischa. Nad Kanałem Bydgoskim Waldemar Jenisch zbudował w 1877 fabrykę cementu wapniowego Bromberger Cementkalkfabrik Waldemar Jenisch KG. Działały tutaj także dwa młyny oraz karczma (Zur Quelle przy ul. Nakielskiej, nieopodal Młyńskiej Strugi; ze względu na obecność karczmy tą część wsi nazywano Prądy-Krug).

W 1905 Prądy liczyły 455 mieszkańców, z tego 387 ewangelików i 68 katolików, a w 1910 r. 402 mieszkańców. Wieś miała trzy cmentarze, dwa ewangelickie (na krańcu obecnej ul. Agatowej oraz nieopodal stawu na ul. Lisiej) i jeden katolicki. Po 1920 r. w ramach powiatu bydgoskiego powołano gminę Bydgoszcz Nadleśnictwo zwaną również Bydgoszcz-Wieś, złożoną z 12 gromad wiejskich, m.in. gromady Prądy[18].

3 września 1939 na Prądach niemieccy dywersanci ostrzelali, oddziały 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty, w akcji odwetowej rozstrzelano 15 Niemców. Po zajęciu wioski przez Wehrmacht, 8 października 1939 Volksdeutsche rozstrzelali polskiego właściciela młyna, Edmunda Tańskiego, wraz z 3 członkami jego rodziny. Opuszczony młyn stoi do dziś nieopodal ulicy Tańskich. Od 25 czerwca 1942 do 1945 nazwa wsi brzmiała Pronden. Spis datowany na 31 października 1943 roku wykazał, że gmina wiejska Prądy liczyła 307 ha. Mieszkało tu 507 osób w 142 domach[18]. Gmina wchodziła w skład obwodu urzędowego Bydgoszcz-Wieś (niem. Amtsbezirk Bromberg-Land), powiatu bydgoskiego, rejencji bydgoskiej. 24 stycznia 1945 wieś została wyzwolona przez żołnierzy 47 Armii, 1. Frontu Białoruskiego.

W powojennym układzie administracyjnym gromada Prądy wchodziła w skład gminy Bydgoszcz-Wieś, która była protoplastą późniejszej gminy Białe Błota[a]. 5 października 1954 roku wieś Prądy o powierzchni 307 ha włączono w obręb miasta Bydgoszczy[19].

W marcu 1955 r. Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego w Bydgoszczy opracowało założenia pod budowę linii tramwajowej na osiedle Prądy. Trasa miała zaczynać się od mostów Solidarności, wzdłuż ul. Nakielskiej aż do ul. Łochowskiej. Budowy zaniechano z uwagi na wysokie koszty, w tym przebudowy wiaduktu kolejowego nad ul. Nakielską, czemu sprzeciwiało się PKP[20].

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

Na skrzyżowaniu ulic Nakielskiej, Łochowskiej i Lisiej znajduje się krzyż przydrożny z inskrypcją Od powietrza głodu, ognia i wojny - zachowaj nas Panie.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Komunikację zapewnia MZK Bydgoszcz:

  • linia dzienna 56 – Plac Kościeleckich/Garbary - Belma/Lisia
  • linia nocna 35N – Plac Kościeleckich - Plac Kościeleckich.

Ludzie związani z Prądami[edytuj | edytuj kod]

Rada Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Jednostki urbanistyczne: Prądy i Miedzyń posiadają wspólną Radę Osiedla, której siedziba znajduje się przy ul. Pijarów 4[21]

Ulice na osiedlu[edytuj | edytuj kod]

  • Biskupińska
  • Lisia
  • Krzysztofa Candera
  • Jana Czochralskiego
  • Jana Domaniewskiego
  • Teofila Ociepki
  • Stanisława Horno-Popławskiego
  • Józefa Makowskiego
  • Sicieńska
  • Spacerowa
  • Łochowska
  • Agatowa
  • Malachitowa
  • Rubinowa
  • Diamentowa
  • Szmaragdowa
  • Nefrytowa
  • Prądy
  • Szosa Obwodowa
  • Tańskich
  • Tarnowska

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. W 1945 r. do gminy Bydgoszcz-Wieś należało 14 gromad: Białe Błota, Brzoza, Ciele, Kruszyn Krajeński, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka

Przypisy

  1. Oficjalny Serwis Bydgoszczy – Liczba ludności w jednostkach urbanistycznych
  2. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996
  3. 3,0 3,1 3,2 Kuczma Rajmund: Patroni bydgoskich ulic. Cz. 2, Południowe osiedla miasta. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, Bydgoszcz 1997. ISBN 83-90-3231-2-5
  4. Woźniak Zbigniew: Bydgoskie cmentarze. [w:] Bydgoska Gospodarka Komunalna. Bydgoszcz 1996. ISBN 83-85860-37-1
  5. Miedzyń przytuli się do Kanału Bydgoskiego, Express Bydgoski 26 stycznia 2010 http://www.express.bydgoski.pl/look/article.tpl?IdLanguage=17&IdPublication=2&NrIssue=1422&NrSection=1&NrArticle=160527
  6. Plan Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009-2015. Miejski Plan Operacyjny. Załącznik do Uchwały XLV/632/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2009 roku
  7. Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI
  8. Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007-2015
  9. 9,0 9,1 Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy - diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku
  10. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r.
  11. Kaja Renata. Bydgoskie pomniki przyrody. Instytut Wydawniczy „Świadectwo”. Bydgoszcz 1995. ISBN 83-85860-32-0
  12. Bykowski Włodzimierz: Weekend w drodzie - interaktywny przewodnik rowerowy okolic Bydgoszczy. Wydawnictwo Apeiron. Bydgoszcz 1999. ISBN 83-911441-0-0
  13. Żmidziński Franciszek: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661-1772. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973
  14. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. IX. Warszawa: 1880, s. 28-29. [dostęp 2010-11-21].
  15. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833
  16. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860
  17. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/28 dostęp 6-10-2014
  18. 18,0 18,1 Gmina Białe Błota. Wczoraj – dziś – jutro. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Płotkowskiego. Urząd Gminy Białe Błota 1998. ISBN 83-87586-02-1
  19. Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II
  20. Sitarek Stanisław, Walczak Dariusz: Bydgoskie tramwaje w latach 1888-2012. Eurosprinter 2012
  21. http://www.bip.um.bydgoszcz.pl/rada_miasta/rady_osiedli/index.aspx

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Gerhard i Willy Dreger, Prondy: ein kleines Dorf in Polen
  • Gerhard Dreger, Die drei Friedhöfe in Prondy, Bromberg Bd. 43 H. 127 (2001), 11-12
  • Gerhard Dreger, Das Dorf Prondy. Geschichtliches aus der Landkreisgemeinde, Bromberg Bd. 42 H. 124 (2000), 21-24
  • Otto Knoop, Das versunkene Schloß bei Prondy, Sagen und Erzählungen aus der Provinz Posen, od strony 161

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Staw na Prądach przy ul. Lisiej - widok z zachodu
Staw na Prądach przy ul. Lisiej - widok z zachodu