Pręgierz w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pręgierz w Poznaniu
Pręgierz w Poznaniu
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Miejsce Stary Rynek w Poznaniu
Fundator kary nakładane na służące, mamki i szynkarki
Całkowita wysokość 5,5[1] m
Ukończenie budowy 1535 / 1925 (kopia)
Ważniejsze przebudowy 1925
Zniszczono 1690, 1727, 1749, 1781, 1825, 1880, XIX wiek, 2010, 2011
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Pręgierz w Poznaniu
Pręgierz w Poznaniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pręgierz w Poznaniu
Pręgierz w Poznaniu
Ziemia 52°24′30″N 16°56′04″E/52,408333 16,934444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pręgierz w Poznaniu – znajduje się przy południowo-wschodnim narożniku Ratusza w Poznaniu, nieopodal Fontanny Prozerpiny[2].

Jest to ośmioboczna, późnogotycka kolumna, na głowicy której stoi postać kata w stroju rycerza z uniesionym mieczem, który symbolizuje tzw. "prawo miecza" (łac. ius galdii), czyli prawo do ferowania wyroku śmierci nadane Poznaniowi w 1298 przez Władysława Łokietka. W słupie tkwiły żelazne obręcze (kuny) do których przywiązywano skazańców[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pręgierz wzniesiono w 1535 roku finansując jego budowę z grzywien nakładanych na służące, mamki i szynkarki noszące przesadnie eleganckie stroje[a]: aksamity, adamaszki, atłasy, klejnoty ze złota, srebra i pereł, łańcuchy jedwabne i suknie o zbyt wielu fałdach. Miał 5,5 metra wysokości i był dziełem prawdopodobnie któregoś z włoskich rzeźbiarzy[1].

Pręgierz służył do wykonywania kary chłosty oraz piętnowania, obcinania uszu, palców czy ręki[potrzebne źródło] do roku 1848[2], kiedy to 6 maja zarządzeniem pruskich władz zniesiono ich stosowanie.

Naprawy[edytuj | edytuj kod]

Pręgierz naprawiano dosyć często. Napisy na pręgierzu informują o datach: 1690, 1727, 1749, 1781, 1825, 1880. W XIX wieku pręgierz ulegał uszkodzeniom - odpadała głowa oraz bark i prawe ramię kata. Po naprawach dokonywanych przez władze pruskie od pomnika znów odpadła głowa. Częste naprawy zadecydowały o przeniesieniu oryginału do Zamku Przemysła[1]. Po latach okupacji (1939-1945) oryginał pręgierza odnalazł Witold Maisel w składnicy miejskiej (ul. Kościelna 56). Był on rozłożony na części i kompletny[3].

Obecnie na rynku stoi kopia dłuta Marcina Rożka z 1925[1], podczas gdy oryginał znajduje się w Muzeum Historii Miasta Poznania w Ratuszu. Kolejnych napraw kopii pomnika dokonywano po zniszczeniach w 2010[4] i 2011[5][6].

Napisy[edytuj | edytuj kod]

Constructa est haec statua ex coctricum fimbriis anno Domini 1535
(tłumaczenie: Wybudowano ten posąg z fatałaszków kucharek)

Discite iustitiam moniti et non temnere divos
(tłumaczenie: Uczcie się sprawiedliwości przestrzeżeni i nie gardźcie bogami)

executor iustitae
(tłumaczenie: wykonawca sprawiedliwości)

Vendidit hic auro patriam
(tłumaczenie: sprzedał za złoto ojczyznę)

Waga miejska w Poznaniu Ratusz w Poznaniu Pałac Działyńskich w Poznaniu Studzienka Bamberki w Poznaniu Fontanna Prozerpiny w Poznaniu Pręgierz w Poznaniu Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu Pałac Górków w Poznaniu Domki budnicze w Poznaniu Pałac Mielżyńskich w Poznaniu Odwach w PoznaniuPoznań, Stary Rynek, plan 2.png

Wybrane zabytki
na Starym Rynku:

Legenda
Ratusz
Waga miejska
Domki budnicze
Odwach
Pałac Działyńskich
Pałac Mielżyńskich
Pałac Górków
Muzeum Instrumentów
Fontanna Prozerpiny
Studzienka Bamberki
Pręgierz


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. strój służącej regulowała uchwała miejskich rajców z tego samego roku; regulowała ona również kary finansowe za naruszenie tych przepisów: 6 groszy za pierwsze naruszenie, 12 za następne, za trzecie - utrata eleganckich ubrań, za czwarte - wypędzenie z miasta na zawsze

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Szymon Nawrocki: Przechadzki po Poznaniu. Pręgierz poznański, kat i szubienica w: Kurier Poznański nr 34 z 22 stycznia 1927 s. 9; on-line: [1]
  2. 2,0 2,1 Tadeusz Pudłowski (red.): Ilustrowany przewodnik po mieście stołecznem Poznaniu, wyd. Miejskiego Urzędu Targu Poznańskiego, s. 55
  3. Witold Maisel: Odbudowa zabytków. Pręgierz.. Kronika Miasta Poznania nr 2/1950. [dostęp 2012-12-30]. s. 204.
  4. Zapłaci 40 tysięcy za zniszczenie rzeźby
  5. Pijany student zniszczył jeden z symboli Poznania
  6. Za zniszczenie pręgierza posiedzi przynajmniej 1,5 roku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Szymon Nawrocki: Przechadzki po Poznaniu. Pręgierz poznański, kat i szubienica w: Kurier Poznański nr 34 z 22 stycznia 1927 s. 9; on-line: [2]
  2. red. H. Olszewski,Czasopismo Prawno-historyczne, tom XXIII - zeszyt 1, Poznań 1971