Praga (Warszawa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Warszawy. Zobacz też: inne znaczenia słowa Praga.
Miasto Praga, 1705
Nadanie praw miejskich Pradze przez króla Władysława IV Wazę (dokument przechowywany w AGAD).
Targ na Pradze, Jan Piotr Norblin 1791 rok
Most Kierbedzia i Praga widziane z wieży Zamku Królewskiego (lata 80. XIX wieku)
Panorama Pragi z trasą W-Z

Praga – centralna część prawobrzeżnej Warszawy (leżąca na wschód od Wisły), stanowiąca przed 1791 oddzielne miasto. Potocznie nazwą tą określa się znacznie większy obszar, a niekiedy nawet całą prawobrzeżną część stolicy, co zdaniem varsavianistów nie jest prawidłowe[1]. Do dnia 4 lutego 1832 Praga miała pewną samodzielność (jej burmistrz podlegał prezydentowi Warszawy zapewne ze względu na położenie za Wisłą przy braku mostu stałego). Cyrkuł Praga był ostatni w numeracji - VII lub VIII. Następnie został on podzielony na dwa XIV i XV Staropraski i Nowopraski, które miały być później nazwane okręgami Praga Północ I i Praga-Południe I.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym istniało starostwo grodzkie Warszawa-Praga utworzone 5 lipca 1928[2] i obejmujące całą prawobrzeżną Warszawę w ówczesnych granicach, czyli okręgi-dzielnice: 14. Praga-Północ I, 15. Praga-Południe I, 17. Grochów, 18. Golędzinów, 24. Targówek i 25. Bródno. Numery odpowiadały rzymskim numerom komisariatów Policji Państwowej, co było kontynuacją numeracji cyrkułów, jak ówcześnie nazywano dzielnice. Od lat 50. podział był na dzielnice:

a następnie prawobrzeżna część miasta podzielona była tylko na dwie dzielnice, gdyż połączono Pragę Północ II z Pragą Śródmieście w Pragę północ III i Pragę Południe II z Wawrem w Pragę-Południe III:

Po kolejnych zmianach podziału administracyjnego miasta od 2003 prawobrzeżna część miasta dzieli się na siedem dzielnic:

Jednak określanie ich wszystkich mianem Pragi jest dyskusyjne[1].

Historia Pragi[edytuj | edytuj kod]

Historyczna Praga była osadą, leżącą nad Wisłą naprzeciwko Starego Miasta i Mariensztatu, wzmiankowaną po raz pierwszy w 1432 r. Jej nazwa oznacza miejsce wcześniej porośnięte lasem, wyprażone (wypalone) pod zasiewy.

Miasto Praga[edytuj | edytuj kod]

10 lutego 1648 r. król Władysław IV Waza nadał Pradze prawa miejskie. Centrum miasta znajdowało się w rejonie dzisiejszego Parku Praskiego i Ogrodu Zoologicznego, po ówczesnym praskim ratuszu pozostała do dziś nazwa ul. Ratuszowej. Jedynym zachowanym zabytkiem z tego czasu jest Kaplica Najświętszej Matki Bożej Loretańskiej.

Praga składała się z 3 jurydyk:

  1. Golędzinowa, założonego w 1764
  2. Pragi, założonej w 1648
  3. Skaryszewa-Kamiona, założonego w 1641.

W 1791 r. Pragę przyłączono do Warszawy na mocy ustawy Prawo o miastach, znoszącej wszelkie jurydyki, a uchwalonej przez Sejm Czteroletni. Odtąd stanowi ona część Warszawy.

Praga podczas zaborów i wojen[edytuj | edytuj kod]

Płonąca Warszawa we wrześniu 1939, na pierwszym planie Targówek, dalej Praga

W XVII, XVIII i XIX wieku Praga była wielokrotnie niszczona i palona (m.in. w trakcie potopu szwedzkiego), szturmu Suworowa i rzezi Pragi (4 listopada 1794), przy budowie fortyfikacji podczas wojen napoleońskich, następnie w czasie powstania listopadowego (bitwa o Olszynkę Grochowską i Wawrem). Podczas II wojny światowej zniszczono wiele zakładów przemysłowych, ale zachowało się tu więcej niż w lewobrzeżnej Warszawie budynków mieszkalnych. W 1961 roku zburzono ocalałą z czasów wojny okrągłą synagogę.

Praga współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Kamienica pod Sowami w 2010, widoczne zniszczenia elewacji i balkonów z czasów II wojny światowej

W II wojnie światowej Praga nie uległa tak dużym zniszczeniom jak lewobrzeżna część Warszawy – powstanie warszawskie trwało tu krótko, a w kilka tygodni później na Pragę wkroczyły oddziały Armii Czerwonej i Wojska Polskiego. Już jesienią 1944 miały tu swe tymczasowe siedziby nowe władze. W kolejnych latach na Pradze zlokalizowano jedne z największych zakładów przemysłowych w Warszawie - Fabrykę Samochodów Osobowych oraz zbudowano Stadion Dziesięciolecia.

Jednak przez kolejne dziesięciolecia Pragę zaniedbano. Brakowało inwestycji w infrastrukturę mieszkaniową (do dziś można tu znaleźć budynki z widocznymi zniszczeniami wojennymi), kulturę (nieliczne teatry i kina), komunikację (brak obwodnicy śródmieścia – planowanej od dawna trasy Tysiąclecia – powoduje dotkliwe korki na ul. Targowej, stanowiącej trzon komunikacyjny centralnej części Pragi, oraz na mostach spowodowane niedostatkiem przepraw mostowych). Skutkiem tych niedostatków są m.in. niższe ceny nieruchomości po prawej stronie Wisły[3].

Praga ma też opinię dzielnicy zaniedbanej socjalnie, zamieszkanej przez ludność gorzej wykształconą, uboższą. Potwierdzają to statystyki dotyczące wyników uczniów szkół podstawowych i gimnazjów. Jednocześnie w tej części miasta zachował się przez długie lata specyficzny praski folklor (zwyczaje mieszkańców[4] zauważalne m.in. w ubiorze[5], handel na Bazarze Różyckiego, kapliczki na podwórkach kamienic itp., stosunkowo dużo tradycyjnych zakładów rzemieślniczych). Dopiero w ostatnich latach przybyło na Pradze inwestycji: część budynków poddano rewitalizacji (na przykład kamienice wzdłuż Ulicy Ząbkowskiej, czy zabytkowe obiekty położone na terenie Warszawskiej Wytwórni Wódek „Koneser”), rozpoczęto budowę II linii metra, prowadzona jest modernizacja linii tramwajowych. Praga zaczęła cieszyć się zainteresowaniem artystów i turystów – powstało tu wiele galerii i małych lokali gastronomicznych, w nowych budynkach coraz chętniej osiedlają się nowi mieszkańcy.

Muzeum Pragi[edytuj | edytuj kod]

Przy ul. Targowej powstaje Muzeum Warszawskiej Pragi.

Praga w administracji kościelnej[edytuj | edytuj kod]

W Kościele katolickim Praga jest centralnym ośrodkiem diecezji warszawsko-praskiej, utworzonej w 1991. Katedrą diecezji jest bazylika św. Michała i św. Floriana.

Na Pradze znajduje się również drugi kościół o randze katedry – sobór metropolitalny Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny, który jest katedrą diecezji warszawsko-bielskiej i zarazem główną cerkwią Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Jarosław Osowski. Grochowem o ścianę. „Gazeta Wyborcza”, 2010-01-16. 
  2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lipca 1928 r. o organizacji i zakresie działania władz administracji ogólnej na obszarze miasta stołecznego Warszawy. 1928-07-28. [dostęp 2011-11-16].
  3. Ceny mieszkań na rynku warszawskim. WarszawaCity.com. [dostęp 2011-11-18].
  4. Praga Gada. Archiwum Historii Mówionej Inaczej. Relacje Prażan. [dostęp 2011-11-16].
  5. Michał Zaczyński. Stróż w Boże Ciało. „Newsweek Polska”, 2010-06-12. [dostęp 2011-11-16]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Pradze
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Praga w Wikisłowniku
Commons in image icon.svg