Prawa człowieka w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Prawa człowieka w Polsce – ustanowione są w rozdziale II Konstytucji z 1997 r. i gwarantowane przez liczne konwencje międzynarodowe. Mimo to, międzynarodowe organizacje zajmujące się ich ochroną zgłaszały ich naruszenia, dokonywane zwłaszcza przez szeroko pojęte służby bezpieczeństwa[1].

Prawa człowieka i prawa obywatelskie w Konstytucji RP[edytuj | edytuj kod]

Polska konstytucja zapewnia poszanowanie praw człowieka oraz praw obywatelskich:

  • prawo do własności i dziedziczenia (art. 21)
  • prawo do wolności (art. 31)
  • równości wobec prawa oraz zakaz dyskryminacji (art. 32)
  • równość wobec prawa ze względu na płeć (art. 33)
  • prawo do posiadania obywatelstwa polskiego – dla potomków obywateli polskich (art. 34)
  • wolność zachowania tożsamości i języka mniejszości narodowych (art. 35)
  • prawo obywateli do opieki poza granicami kraju (art. 36)
  • prawną ochronę życia (art. 38)
  • wolność od poddawania eksperymentom naukowym bez zgody (art. 39)
  • wolność od tortur, nieludzkiego i poniżającego traktowania oraz karania i stosowania kar cielesnych (art. 40)
  • wolność i nietykalność osobista (art. 41)
  • prawo do obrony (art. 42)
  • prawo do rzetelnego procesu (art. 45)
  • prawo do prywatności (art. 47)
  • prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48)
  • prawo do nienaruszalności mieszkania (art. 50)
  • prawo do ochrony danych osobowych (art. 51)
  • wolność poruszania się po kraju, wyjazdu i powrotu (art. 52)
  • wolność wyznania i poglądów (art. 53-54)
  • wolność do gromadzenia i zrzeszania się (art. 57-59)
  • prawo do równego dostępu do służby publicznej (art. 60)
  • prawo do informacji publicznej (art.61)
  • prawo wyborcze, rozumiane jako czynne prawo wyborcze dla obywateli (art. 62)
  • prawo petycji (art. 63)

Regulacje międzynarodowe w dziedzinie ochrony praw człowieka[edytuj | edytuj kod]

Demokratyzacja życia politycznego i społecznego, będąca konsekwencją przełomu roku 1989, pozwoliła na pełną akceptację międzynarodowych regulacji w dziedzinie ochrony praw człowieka. Efektem tych zmian było ratyfikowanie wielu umów oraz przyjęcie międzynarodowych procedur kontrolnych.

Polska jest obecnie stroną najważniejszych umów i traktatów międzynarodowych dotyczących praw człowieka, (m.in. Europejska Konwencja Praw Człowieka); ratyfikowała Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1977) oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (1977).

Polska jest również stroną Międzynarodowej Konwencji w sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej (1968), Konwencji w sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet (1980) i Konwencji Praw Dziecka (1991), jak również sygnatariuszem Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE) podpisanego w Helsinkach w 1975 r[2].

Mimo podpisania Konwencji Przeciwko Torturom, Rzeczpospolita Polska nie wprowadziła do swojego prawa karnego przestępstwa tortur w rozumieniu art. 1 Konwencji, nie wypełniając tym samym swoich zobowiązań międzynarodowych[3]. Komitet Praw Człowieka ONZ zalecił również ścisłe zdefiniowanie przestępstwa o charakterze terrorystycznym, gdyż definicja z art 115 kk była zbyt szeroka i mogła prowadzić do naruszeń praw człowieka[4].

Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach przeciwko Polsce[edytuj | edytuj kod]

Według danych obejmujących lata 1959-2010, Trybunał rozpatrzył 874 sprawy przeciwko Polsce, z czego w 761 przypadkach stwierdził naruszenia Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Daje to Polsce czwarte miejsce po Turcji, Włoszech i Rosji (na 46 państw – stron Konwencji). Najczęściej stwierdzanym naruszeniem była przewlekłość postępowania sądowego – 397 przypadków[5].

Tortury i nieludzkie traktowanie[edytuj | edytuj kod]

Nieludzkie traktowanie[edytuj | edytuj kod]

Raport Human Rights Watch z 2012 roku wskazuje, że Polska ma jedną z najbardziej restrykcyjnych ustaw aborcyjnych. Pogwałca ona zakaz okrutnego i nieludzkiego traktowania osób oraz narusza prawo do prywatności i życia rodzinnego. Organizacja krytykuje także występujące w Polsce dyskryminację ze względu na orientację seksualną, tożsamość płciową i niepełnosprawność[6].

Nadużycia siły przez Policję i Straż Graniczną[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z raportami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom, przez cały okres trwania III Rzeczypospolitej dochodziło do nadużywania siły przez policję, nieludzkiego traktowania zatrzymanych i tortur. W raporcie z 2011 roku Komitet stwierdził, iż policjanci stosowali wobec zatrzymanych przemoc fizyczną, taką jak bicie w podeszwy stóp czy rażenie prądem genitaliów[7]. Dochodziło do bicia zatrzymanych, także za pomocą pałek, i celowego ucisku podczas zakładania kajdanek. Donoszono o fizycznym złym traktowaniu i groźbach w celu otrzymania zeznań, stosowanych przez Policję i Straż Graniczną, także wobec osób młodocianych poniżej 14 roku życia; osoby takie zmuszane były do podpisywania oświadczeń o popełnieniu przestępstwa. Stwierdzono poniżanie aresztowanych w niektórych komendach Policji, gdzie umieszczano więźniów nago w metalowych klatkach podczas przeszukania. Podczas kontroli Komitetu znajdowano w komendach przedmioty niewiadomego przeznaczenia, takie jak kije bejsbolowe, żelazne drągi, pałki i młotki. Nie respektowano prawa do zachowania tajemnicy medycznej przez zatrzymanych przez przeprowadzanie ich badań lekarskich w obecności policjantów[8]. Mimo licznych skarg na złe traktowanie przez funkcjonariuszy, jedynie niewielka ich część była uwzględniana. Stwierdzono braki proceduralne i brak pomocy prawnej uniemożliwiające zatrzymanym na skuteczne upominanie się o swoje prawa[7]. Raporty Departamentu Stanu USA wskazywały na nadużywanie przemocy podczas likwidacji protestów i blokad drogowych[9].

Przeludnienie w więzieniach i aresztach śledczych[edytuj | edytuj kod]

Według byłego naczelnika służby więziennej Pawła Moczydłowskiego polskie więziennictwo w okresie PRL charakteryzowało przeludnienie oraz powszechne represje, bicie więźniów, przemoc między więźniami oraz bezkarność służby więziennej, która była wyjęta spod kontroli społecznej[10].

Departament Stanu Stanów Zjednoczonych w 2008 i 2009 roku uznał warunki w polskich jednostkach penitencjarnych za niespełniające standardów międzynarodowych[11]. W latach od 1999 do 2007 roku w polskich więzieniach występowało przeludnienie, które największe rozmiary osiągnęło w latach 2005 (kiedy pozbawiono wolności 83 000 ludzi na 50 000 miejsc) i 2006 roku[12].

W roku 2010 największym problemem polskiego więziennictwa była niedostateczna, nie spełniająca minimalnych standardów opieka zdrowotna, do której nie wszyscy aresztowani i skazani mieli dostęp, jak również przemoc między osadzonymi i strażników wobec osadzonych[13]. Helsińska Fundacja Praw Człowieka wskazała na naruszenia praw więźniów przy udzielaniu im opieki medycznej, zwłaszcza prawa do zachowania tajemnicy lekarskiej[14].

Tajne wiezienia CIA[edytuj | edytuj kod]

W marcu 2008 roku Prokuratura Stołeczna miasta Warszawa wszczęła postępowanie, przekazane następnie do Biura ds. Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Krajowej w celu zbadania, czy zaistniała zgoda polskich władz na utworzenie tajnych więzień CIA na terenie Polski, w których miało dochodzić do torturowania więźniów przez funkcjonariuszy CIA[15][16]. Ewentualna zgodna byłaby rezygnacją z suwerenności nad częścią terytorium kraju i pogwałceniem polskiego prawa i międzynarodowych konwencji zakazujących tortur i zezwalania na nie[17]. Według raportu Rady Europy[18][19] w bazie wojskowej w Starych Kiejkutach byli świadomie[20], nielegalnie wobec przyjętych przez Polskę przepisów międzynarodowych przewożeni i przesłuchiwani przez CIA więźniowie. Abd ar-Rahim an-Nasziri twierdził, iż był przetrzymywany i torturowany w tajnym więzieniu CIA na terenie Polski. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej stwierdziła w grudniu 2009 roku, iż samoloty CIA lądowały w Polsce na lotnisku Szymany[1].

Łamanie praw człowieka w okresie PRL[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Raport roczny Amnesty International z 2011
  2. Prawa człowieka w Polsce – WIEM, darmowa encyklopedia. [dostęp 2011-05-05].
  3. Szczegółowa informacja na temat implementacji artykułów od 1 do 16 Konwencji, włączając w to odniesienie się do poprzednich zaleceń Komitetu * CAT/C/POL/Q/5-6 Komitet Przeciwko Torturom Czterdziesta trzecia sesja 2-20 listopada 2009 r.
  4. Uwagi końcowe Komitetu Praw Człowieka CCPR/C/POL/CO/6 Komitet Praw Człowieka Sesja setna Genewa, 11–29 października 2010 r. Rozpatrywanie sprawozdań składanych przez Państwa Strony zgodnie z artykułem 40 Paktu
  5. European Court of Human Rights: Violation by Article and by Country 1959-2010. [dostęp 2011-05-06].
  6. World Report 2012: Strengthen Support for ‘Arab Spring’ | Human Rights Watch
  7. 7,0 7,1 Report to the Polish Government on the visit to Poland carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 26 November to 8 December 2009
  8. Report to the Polish Government on the visit to Poland carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 4 to 15 October 2004
  9. U.S. Department of State [www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt Poland Country Report on Human Rights Practices for 1998] Released by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, February 26, 1999
  10. Anna Wacławik-Orpik, Paweł Moczydłowski: Moczydłowski. Głodny wilk. Gazeta Wyborcza, 2013.
  11. [www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt 2009 Human Rights Report: Poland Bureau Of Democracy, Human Rights, And Labor 2009 Country Reports on Human Rights Practices March 11, 2010.]
  12. [www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt Poland Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor 2005] March 8, 2006
  13. [www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt 2010 Human Rights Report: Poland Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor 2010 Country Reports on Human Rights Practices] April 8, 2011
  14. MS: lekarz więźnia zbada przy strażniku.
  15. Wojciech Czuchnowski: Giertych inspiruje śledztwo w sprawie więzień CIA. Gazeta Wyborcza
  16. Amnesty International: Odtajnić śledztwo w sprawie tajnych więzień CIA w Polsce, 30 lipca 2010
  17. Czy w Polsce były tajne więzienia CIA?
  18. Oficjalny raport końcowy ze śledztwa Dicka Marty'ego dla Rady Europy, [1] (HTML), [2] (PDF)
  19. Dokument przyjęty przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy
  20. Investigator Says US Exported Torture Via Europe. DW-World, 24 stycznia 2006

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]