Prawdziwy opis wypadku z panem Waldemarem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prawdziwy opis przypadku M. Valdemara
The Facts in the Case of M. Valdemar
Valdemar-Clarke.jpg
Ilustracja Prawdziwego opisu wypadku z. P. Waldemarem, autor Harry Clarke, 1919
Autor Edgar Allan Poe
Miejsce wydania  Stany Zjednoczone
Język angielski
Data I wyd. 1845
Typ utworu nowela

Prawdziwy opis wypadku z P. Waldemarem (ang. The Facts in the Case of M. Waldemar) – jest to nowela amerykańskiego pisarza Edgara Allana Poe o osobie, która wprowadza pewnego mężczyznę w stan hipnozy w momencie jego śmierci. Utwór z elementami grozy i suspensu, jest także do pewnego stopnia formą żartu. Został on opublikowany bez zastrzeżenia, że jest fikcyjny, przez co wiele osób w momencie publikacji traktowało historię jako prawdziwą relację. Poe pogrywał nią przez pewien czas, zanim przyznał w marginaliach, że jest to czysta literacka fikcja.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Narrator prezentuje fakty z niezwykłej sprawy p. Waldemara, która wywołała publiczną dyskusję. Interesuje się on magnetyzmem, pseudonauką, obejmującą wprowadzanie pacjenta w stany hipnotyczne przez oddziaływania magnetyczne. Jest to proces, który przekształcił i rozwinął się w kierunku hipnozy. Narrator zauważa, że podług jego wiedzy jeszcze nikt nigdy nie został wprowadzony w ów stan w momencie śmierci i jest zaciekawiony efektami magnetyzmu w odniesieniu do umierającej osoby. Rozważa on eksperyment na swoim starym przyjacielu Erneście Waldemarze, autorze, którego już wcześniej zahipnotyzował, a u którego została ostatnio zdiagnozowana gruźlica.

Waldemar zgadza się na eksperyment i powiadamia listownie narratora, że umrze prawdopodobnie w przeciągu dwudziestu czterech godzin. Dwaj lekarze Waldemara mówią narratorowi o złej kondycji pacjenta. Po potwierdzeniu ponownie przez Waldemara, że ten chce być częścią eksperymentu, narrator powraca następnej nocy wraz z dwiema pielęgniarkami i studentem medycyny w charakterze świadków. Pacjent raz jeszcze zgadza się na udział i prosi narratora, aby ten się pośpieszył z obawy, iż ten „przeciągał to zbyt długo”. Waldemar zostaje czym prędzej zahipnotyzowany, a chwilę potem wracają dwaj lekarze i służą za dodatkowych świadków. W transie zdaje on najpierw relacje, że umiera, a następnie, że jest martwy. Narrator pozostawia go w stanie hipnozy przez siedem miesięcy, badając go każdego dnia. W tym czasie nie ma on pulsu, bicia serca i zauważalnego oddechu, jego skóra jest zimna i blada.

Wreszcie narrator próbuje obudzić Waldemara, zadając pytania, na które odpowiedzi padają z wielką trudnością, głosem zdającym się wydobywać z jego spuchniętego, czarnego języka. Między transem a świadomością, język Waldemara błaga, aby albo go szybko przenieść w stan snu albo natychmiast zbudzić. Gdy głos Waldemara kilkakrotnie wykrzykuje „martwy, martwy”, narrator wydobywa go z transu do stanu i procesu, w którym całe ciało Waldemara nagle zaczyna się przekształcać w niemal płynną masę odrażającego rozkładu.

Analiza[edytuj | edytuj kod]

Poe używa w Prawdziwym opisie wypadku z P. Waldemarem szczegółowych opisów i relatywnie wysokiego poziomu ich drastyczności. Z oczu Waldemara w pewnym momencie wydobywa się przykładowo obficie spora dawka żółtawej substancji, choć jego wyobraźnia w noweli najlepiej odzwierciedla się w końcowych linijkach, gdy pisze iż naraz cała jego sylwetka – w przeciągu jednej minuty lub nawet szybciej zaczyna się kurczyć, a następnie rozpadać się i gnić pod rękami narratora. Na łóżku przed wszystkimi leżała prawie płynna masa odrażającego rozłożonego ciała.

Te drastyczne wyobrażenia inspirowały później innych autorów, tworzących literaturę fantastyczną, jak choćby H.P. Lovercrafta[1]. Te końcowe zdania tworzą jeden z najbardziej efektownych i wyrazistych momentów twórczości Poe, łączące szok, odrazę oraz niepokój w jednej chwili[2].

Końcówka pokazuje, iż próby uzyskania kontroli nad śmiercią przynoszą straszne rezultaty[3], a co za tym idzie ostatecznie nie mogą się powieść[4].

W języku hiszpańskim Waldemar w przybliżeniu oznacza dolinę morską. Nazwa sugeruje stany ciekłe oraz stałe. Znaczenie to jest podkreślone w symbolice noweli, gdy ciało Waldemara przechodzi ze stanu normalnego w stan prawie płynny w ostatnich klimatycznych fragmentach tekstu[5]. Poe używa również zębów jako symbolu, typowe dla niego znaczenie wiąże się i odzwierciedla molarność. Inne przykłady to odrażające i grobowe zęby konia w noweli Metzengerstein, obsesja wokół zębów Berenice, oraz odgłos zgrzytających zębów w utworze Żabi Skoczek[6].

Śmierć Waldemara z powodu gruźlicy i próby jej odwlekania mogły być inspirowane osobą żony Poe, Virginią[1]. W momencie opublikowania noweli, od śmierci dzieliły ją dwa lata (także na gruźlicę)[7]. Wyjątkowo szczegółowe relacje w Prawdziwym opisie wypadku z P. Waldemarem mogły bazować na rzeczywistych cierpieniach Virginii[5]. Dodatkowo Poe mógł być zainspirowany przez Andrew Jacksona Davisa, kiedy uczęszczał na jego wykłady o hipnozie[8].

Śmierć Waldemara jednak, nie jest sportretowana w sensie typowego dla Poe motywu śmierci pięknej kobiety, jak to ma miejsce choćby w utworach Ligeja i Morella. Śmierć mężczyzny jest tu skontrastowana i przedstawiona jako brutalna i drastyczna[9].

Publikacja[edytuj | edytuj kod]

Nowela została jednocześnie opublikowana 20 grudnia 1845 roku na łamach Broadway Journal oraz w grudniu 1845 roku w American Review: A Whig Journal[10], drugi dziennik użył tytułu The Facts in M. Valdemar's Case. Nowela została również ponownie opublikowana w Anglii, początkowo jako broszura zatytułowana Mesmerism in Articulo Mortis, a następnie jako The Last Days of M. Valdemar[11].

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1960 – jeden z segmentów filmu argentyńskiego pt. Masterpieces of Horror, pokazanego po raz pierwszy w USA w 1965 roku.
  • 1962 - jeden z serii filmów pt. Tales of Terror – reż. Roger Corman.
  • 1990 – Two Evil Eyes – reż George A. Romero.
  • 2002 – The Mesmerist - luźna adaptacja noweli w formie czarnej komedii.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Thomas, Dwight & David K. Jackson. The Poe Log: A Documentary Life of Edgar Allan Poe, 1809–1849. Boston: G. K. Hall & Co., 1987: 498. ISBN 0-8161-8734-7
  • a b c Sova, Dawn B. Edgar Allan Poe: A to Z. New York City: Checkmark Books, 2001: 85. ISBN 0-8160-4161-X
  • Quinn, Arthur Hobson. Edgar Allan Poe: A Critical Biography. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1998: 470. ISBN 0-8018-5730-9
  • Quinn, Arthur Hobson. Edgar Allan Poe: A Critical Biography. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1998: 516. ISBN 0-8018-5730-9
  • Silverman, Kenneth. Edgar A. Poe: Mournful and Never-ending Remembrance. New York City: Harper Perennial, 1991. ISBN 0-06-092331-8 p. 294–295
  • Phillips, Mary E. Edgar Allan Poe: The Man. Chicago: The John C. Winston Company, 1926: 1189.
  • Phillips, Mary E. Edgar Allan Poe: The Man. Chicago: The John C. Winston Company, 1926: 1188–1189.
  • Quinn, Arthur Hobson. Edgar Allan Poe: A Critical Biography. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1998: 529. ISBN 0-8018-5730-9
  • Thomas, Dwight & David K. Jackson. The Poe Log: A Documentary Life of Edgar Allan Poe, 1809–1849. Boston: G. K. Hall & Co., 1987: 603. ISBN 0-8161-8734-7
  • Quinn, Arthur Hobson. Edgar Allan Poe: A Critical Biography. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1998. p. 484. ISBN 0-8018-5730-9
  • Meyers, Jeffrey. Edgar Allan Poe: His Life and Legacy. New York City: Cooper Square Press, 1992: 179-180. ISBN 0-8154-1038-7

Przypisy

  1. 1,0 1,1 a b Silverman, Kenneth. Edgar A. Poe: Mournful and Never-ending Remembrance. New York City: Harper Perennial, 1991: 294. ISBN 0-06-092331-8
  2. Elmer, Jonathan. "Terminate or Liquidate? Poe Sensationalism, and the Sentimental Tradition" collected in The American Face of Edgar Allan Poe, edited by Shawn Rosenheim and Stephen Rachman. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1995: 116. ISBN 0-8018-5025-8
  3. Selley, April. "Poe and the Will" as collected in Poe and His Times: The Artist and His Milieu, edited by Benjamin Franklin Fisher IV. Baltimore: The Edgar Allan Poe Society, Inc., 1990: 97. ISBN 0-9616449-2-3
  4. Hutchisson, James M. Poe. Jackson: University Press of Mississippi, 2005: 158. IS BN 1-57806-721-9
  5. 5,0 5,1 a b Meyers, Jeffrey. Edgar Allan Poe: His Life and Legacy. New York City: Cooper Square Press, 1992: 179. ISBN 0-8154-1038-7
  6. Kennedy, J. Gerald. Poe, Death, and the Life of Writing. New Haven, CT: Yale University Press, 1987: 79. ISBN 0-300-03773-2
  7. a b Stashower, Daniel. The Beautiful Cigar Girl: Mary Rogers, Edgar Allan Poe, and the Invention of Murder. New York: Dutton, 2006: 275. ISBN 0-525-94981-X
  8. a b c Sova, Dawn B. Edgar Allan Poe: A to Z. New York City: Checkmark Books, 2001: 85. ISBN 0-8160-4161-X
  9. Elmer, Jonathan. "Terminate or Liquidate? Poe Sensationalism, and the Sentimental Tradition" collected in The American Face of Edgar Allan Poe, edited by Shawn Rosenheim and Stephen Rachman. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1995: 108. ISBN 0-8018-5025-8
  10. a b c Sova, Dawn B. Edgar Allan Poe: A to Z. New York City: Checkmark Books, 2001: 85. ISBN 0-8160-4161-X
  11. Quinn, Arthur Hobson. Edgar Allan Poe: A Critical Biography. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1998: 516. ISBN 0-8018-5730-9

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]